Élisée Reclus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Élisée Reclus

Jean-Jacques Élisée Reclus (Sainte-Foy-la-Grande, 15 maart 1830 - Torhout, 4 juli 1905) was een geograaf, activist en denker binnen het Franse anarchisme. Zijn broer Elie Reclus was antropoloog en ook actief in de anarchistische beweging.

Biografie[bewerken]

Het gezin waarin Élisée Reclus werd geboren, bestond uit vader, een protestantse pastoor, moeder, een lerares en twaalf kinderen. Broer Elie wordt een antropoloog, journalist en anarchist. Een andere broer wordt geograaf en weer een ander ingenieur. Tot zijn dertiende wordt Élisée door zijn grootouders van moederskant opgevoed. Hij bezoekt verschillende scholen in Duitsland en België, waar hij onder meer Duits, Nederlands, Engels en Latijn leert. De vader van Élisée wil dat hij een protestantse prediker wordt, nadat hij samen met zijn broer Elie wordt opgeleid in de Protestantse Faculteit in Montauban. Beide broers willen dit niet en daarom verhuizen zij in 1849 naar Berlijn.

Na wat omzwervingen schrijft Élisée zich in 1851 aan de universiteit van Berlijn in om colleges geografie bij Carl Ritter te volgen. Om aan de kost te komen geeft hij Franse les. Élisée blijft gedurende zijn leven veel reizen. Zo bezoekt hij in zijn leven naast vele Europese landen, waarover hij een aantal reisgidsen schrijft, een groot aantal landen in Noord- en Zuid-Amerika. Dit heeft zijn relevantie voor zijn geografische arbeid, maar ook voor zijn activiteiten in diverse arbeidersorganisaties. In 1870 neemt hij actief deel aan de Commune van Parijs. Na het neerslaan daarvan door de Franse regering en Pruisische troepen wordt hij gevangengenomen en door een militair tribunaal tot tien jaar verbanning uit Frankrijk veroordeeld. Hij vestigt zich daarop in Zwitserland waar hij begint met schrijven aan zijn geografische werken.

In 1892 wordt hij gevraagd om aan de Vrije Universiteit van Brussel vergelijkende geografie te komen doceren. Hij kon daar niet onmiddellijk op ingaan daar hij met een andere opdracht is belast. Tussen het verzoek om aan de ULB te doceren en 1894 zijn er anarchistische aanslagen gepleegd. Bijvoorbeeld, in 1892 legt Ravachol bommen in de woningen van rechters, in 1893 brengt Auguste Vaillant een bom tot ontploffing tijdens een kamerzitting in het Palais-Bourbon en in 1894 gooit Emile Henry een bom in café Terminus bij het station Saint-Lazare. Al deze aanslagen worden gepleegd in naam van het anarchisme. Dan wijst iemand op het bestaan van de anarchistische geschriften van Reclus, waarna er een verband met de anarchistische aanslagen wordt gelegd. Vervolgens wordt zijn aanstelling geannuleerd. Tegen de beslissing van de raad van bestuur om Reclus niet te laten komen, klinkt protest van een groot deel van de studenten. Hun protest wordt gesteund door Paul Janson, Emile Verhaeren, August Vermeylen en de rector van de universiteit Hector Denis. Dat brengt in de Vrije Universiteit een scheuring tot weeg (al langer bestaan er conflicten tussen ‘behoudende’ en ‘progressieve’ krachten in die universiteit). De scheuring leidt tot de oprichting van de Université Nouvelle te Brussel alwaar Reclus vervolgens vanaf 1894 geografie gaat doceren.

Tussendoor is Élisée Reclus naar Brussel gekomen, maar geeft hij zijn colleges in de vrijmetselaarsloge 'Les Amis Philantropes'. Ook binnen de loge heeft de komst van Reclus en de anarchistische ingesteldheid van de jongeren een scheuring tot gevolg.

Hij is drie keer in zijn leven getrouwd geweest. Tweemaal verliest hij zijn vrouw door overlijden. Hij had een dochter en meerdere kleinkinderen.

Ideologie[bewerken]

Overlijdensbericht van Élisée Reclus in Les Temps Nouveaux (15 april 1905)

Geografie[bewerken]

Élisée Reclus observeert de natuur en legt zijn observaties vast in een aantal geografische werken, zoals de 19-delige La Nouvelle Géographie Universelle en L’Homme et la Terre. Hij volgt de naturalistische ideeën die reeds waren ontwikkeld door Carl Ritter, de Duitse geograaf van de 19de eeuw. Reclus’ werk kan men beschouwen als een van de eerste pogingen om een vorm van sociale geografie te beoefenen. Bij hem gaat het erom de mens in het geografische proces op te nemen. Tevens hield hij zich met het onderwijs in de geografie bezig.

Anarchisme[bewerken]

Élisée Reclus schrijft een groot aantal artikelen over het anarchisme en houdt veel voordrachten over dat onderwerp. Hij is lid van de anarchistische Internationale. Hij neemt deel aan congressen van arbeidersorganisaties waar hij de andere bekende anarchisten uit zijn tijd leert kennen en met wie hij bevriend raakt. Onder hen bevinden zich Michail Bakoenin, Peter Kropotkin, Jean Grave, James Guillaume en Max Nettlau. Hij onderhield ook een correspondentie met Jacques Mesnil en diens levensgezellin Clara Mesnil.

Hij ontvouwt zijn ideeën in verschillende brochures, zoals Le développement de la liberté dans le monde [1851], Évolution et révolution [1880], La peine de mort [1879].

Esperanto[bewerken]

In het voorwoord van het boek dat hij beschouwt als een werk waarin hij het meest volledig zijn ideeën heeft ontvouwd (L’Homme et la Terre), besteedt hij aandacht aan de internationale talen die zich aan het ontwikkelen zijn. Hij wijst daar op het Esperanto als een van de meest vergaande. De overtuigde internationalist in hem juicht toe dat men deze taalmiddelen ontwikkelt, omdat ze kunnen bijdragen tot het vergemakkelijken van de uitwisselingen tussen mensen.

Naturisme en vegetarisme[bewerken]

Élisée Reclus meent dat naaktheid een van de middelen is om de socialisatie tussen individuen te bevorderen. Hij roemt de morele en fysiologische reinheid die eruit voortvloeit en hij zet het in het perspectief van een omvattende zienswijze omtrent de geschiedenis en de geografie van culturen.

Reclus was sterk tegen vleesconsumptie en was overtuigd vegetariër. Hij deelt deze opvatting met zijn broer Élie.

Bibliografie[bewerken]

  • Guide du voyageur à Londres et aux environs, Guides Joanne, Hachette, Paris, 1860
  • Voyage à la Sierra Nevada de Sainte Marthe. Paysages de la nature tropicale, Hachette, Paris, 1861
  • Les Villes d’hiver de la Méditerranée et les Alpes maritimes, Guides Joanne, Hachette, Paris, 1864
  • Introduction au Dictionnaire des Communes de France, en collaboration avec Élie Reclus, Hachette, Paris, 1864
  • La Terre. Description des phénomènes de la vie du globe, Hachette, Paris, 1868
  • Histoire d’un ruisseau, Hetzel, Paris, 1869
  • Nouvelle Géographie Universelle, tome I, Hachette, Paris, 19 volumes, 1876-1894
  • La Peine de mort, Genève, 1879
  • Histoire d’une montagne, Hetzel, Paris, 1880
  • Évolution et révolution, Genève, 1880
  • Unions libres, Chamerot, Paris,
  • Préface à Dieu et l’État, de Bakounine, Genève, 1882
  • Projet de construction d’un globe terrestre à l’échelle du cent millième, Bruxelles, 1895-1896
  • Renouveau d’une Cité, Bruxelles, 1896
  • L’Évolution, la révolution et l’idéal anarchique, Stock, Paris, 1897
  • Anarchie, Londen,
  • L’Enseignement de la géographie. Globes, disques globulaires et reliefs, Bruxelles, 1901
  • L’Afrique australe, met Onésime Reclus, Hachette, Paris, 1901
  • L’Empire du Milieu, met Onésime Reclus, Hachette, Paris, 1902
  • Préface à Pour la vie, d'Alexandra David-Néel, Bruxelles, 1902
  • Préface à Patriotisme-Colonisation de Jean Grave, Paris, 1903
  • Préface à Michel Bakounine de Max Nettlau, Messine, 1903
  • Le développement de la liberté dans le monde, [1851] 1925
  • L’Homme et la Terre, 1905-1908
  • Élie Reclus, 1905
  • Les volcans de la Terre, 1906-1909
  • Correspondance, 1911-192

Literatuur[bewerken]

  • Ishill J., (1927), Élisée and Élie Reclus, , Berkeley Heights, New Jersey, USA, The Oriole Press.
  • Nettlau M., [1928] (1977), Élisée Reclus, Anarchist und Gelehrter (1830-1905), Liechtenstein, Topos Verlag/Vaduz.
  • Cahiers Pensée et Action, (1956), Élisée Reclus, savant et anarchiste, Paris Bruxelles.
  • Reclus P., (1964), Les frères Élie et Élisée Reclus, ou du Protestantisme à l'Anarchisme, Paris, Les Amis d'Elisée Reclus.
  • Revue Hérodote nº2, (1976), Élisée Reclus, Géographe, Anarchiste.
  • Dunbar G.S., (1978), Élisée Reclus, Historian of Nature, Connecticut, Hamden, USA, Archon Books.
  • Revue Hérodote nº22, (1981), Élisée Reclus, un géographe libertaire.
  • Sarrazin H., (1985), Élisée Reclus ou la passion du monde, Paris, La Découverte.
  • Fleming M., (1988), The Geography of Freedom, the Odyssey of Élisée Reclus, Montreal, New York, Black Roses Books.
  • Cornuault J., (1995), Élisée Reclus, géographe et poète, fédérop, Église-Neuve d'Issac.
  • Gonot R., (1996), Élisée Reclus, Prophète de l'idéal anarchiste, Covedi.
  • Chardak H., (1997), Élisée Reclus. L'homme qui aimait la Terre, Stock.
  • Itinéraire nº14, (1998), Élisée Reclus, Chelles.
  • Cornuault J., (1999), Élisée Reclus, étonnant géographe, Périgueux, Fanlac.
  • Revue Hérodote nº117, (2005), Élysée Reclus.
  • Lamaison C., (2005), Élisée Reclus, l'Orthésien qui écrivait la Terre, Orthez Cité du Livre.
  • Cornuault J., (2005), Élisée Reclus et les Fleurs Sauvages, Bergerac, Librairie La Brèche.
  • Cornuault J., (1996 - 2006), Les Cahiers Élisée Reclus, Bergerac, Librairie La Brèche.

Externe link[bewerken]