Assertiviteit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Assertiviteit is een verzamelbegrip dat gebruikt wordt in de sociale psychologie. Het betreft de omgang met andere mensen in relaties, werk, scholing en andere sociale situaties. Het begrip assertiviteit werd bekend bij het brede publiek via boeken zoals Your Perfect Right: A Guide to Assertive Behavior (1970) van Robert E. Alberti en Wanneer ik nee zeg voel ik me schuldig (1975) van Manuel J. Smith.

Assertief gedrag[bewerken]

Een adequaat assertieve houding betekent opkomen voor zichzelf en de eigen mening, rechten en standpunten zonder gesprekspartners agressief te benaderen zodat zij in hun waarde blijven. Voor veel verlegen en introverte personen en mensen met autisme is assertief gedrag een moeilijke opgave.

Assertief gedrag zit tussen twee gedragsvormen in: sub-assertief gedrag en (passief)-agressief gedrag. Subassertief gedrag wordt vaak veroorzaakt door agressie van een ander en agressief gedrag wordt weer versterkt door een sub-assertieve reactie. Ook komt het veel voor dat sub-assertieve mensen hun rol opeens overcompenseren met agressiviteit.

Voorbeelden van assertief gedrag:

  • Communiceren in de volgorde van luisteren, interpreteren, samenvatten, antwoorden (afgekort als LISA)
  • Kritiek uiten in de volgorde van "ik constateer een probleem", "dit doet het met mij", "verzoek tot oplossen doen", "opdat probleem wordt opgelost". Voorbeeld: "Buurman, uw radio staat erg luid en ik kan daardoor niet slapen. Kunt u deze ook zachter zetten zodat ik rustig verder kan slapen?"
  • Duidelijk formuleren van eigen wensen
  • Voor zichzelf spreken, niet zeggen wat een ander wil horen maar de eigen mening durven te geven
  • Emoties durven te uiten
  • Complimenten kunnen geven
  • Complimenten kunnen ontvangen
  • Verzoeken kunnen weigeren.

Subassertief gedrag[bewerken]

Subassertief zijn betekent dat iemand zich gemakkelijk de mond laat snoeren door anderen.

Dit lijkt vaak makkelijk voor alle betrokkenen. De persoon zelf vermijdt conflicten en de mensen in de omgeving (bijvoorbeeld collega's) krijgen hun zin. De subassertieve persoon neemt bijvoorbeeld werk van anderen over en loopt niemand in de weg. Subassertiviteit werkt echter alleen op de korte termijn. Op de lange termijn leidt het vaak tot problemen. Mensen krijgen hun werk niet af, maken te veel fouten omdat ze te snel moeten werken of omdat ze precies doen wat hun gezegd wordt, ook als een opdracht verkeerd geformuleerd is. Ze melden problemen vaak pas als het te laat is en nemen soms onverwachts ontslag zonder ooit een signaal van ontevredenheid te hebben gegeven.

Subassertiviteit kan verder leiden tot het opbouwen van onderhuidse spanning, wat allerlei klachten of zelfs overspannenheid tot gevolg kan hebben.

Dit is precies de reden waarom leidinggevenden hun werknemers op assertiviteitstraining sturen ondanks het feit dat ze daarna meer tegenspraak kunnen verwachten.

Voorbeelden van subassertief gedrag:

  • Zich stilhouden,
  • Snel toegeven,
  • Geen kritiek durven te geven
  • Moeilijk complimenten ontvangen
  • Onenigheid vermijden

Oorzaken van subassertiviteit[bewerken]

  • Een subassertiviteit kan in het verleden zijn afgedwongen, bijvoorbeeld in het ouderlijk huis of op school.
  • Niet-adequate cognities hebben over assertief gedrag: "bescheidenheid siert de mens, dus ik houd mijn mond".
  • Gebrek aan sociale vaardigheden.
  • Geen vriendelijke reactie
  • Autisme

Agressief gedrag[bewerken]

Agressief gedrag houdt in dat mensen zich dominant opstellen, weinig respect hebben voor andermans mening, slecht luisteren, zelfs soms schreeuwen of zich beschuldigend uitlaten. Ook dit gedrag kan voordelen hebben op de korte termijn, doordat mensen conflicten met jou vermijden en gewoon doen wat je zegt. De gevolgen zijn echter hetzelfde als hierboven beschreven en in het slechtste geval ben je zelf ook nog verantwoordelijk.

Overreageren door middel van verbaal geweld wordt weleens als assertief gezien, maar is dit zeker niet. Het werkt vaak alleen op de korte termijn. Daarnaast wordt hetdoor de omgeving vaak als uiting van machteloosheid ervaren.

Voorbeelden van agressief gedrag:

  • Anderen overheersen
  • Anderen negeren
  • Slecht luisteren
  • Overdreven veel kritiek op anderen geven en deze kritiek blijven herhalen
  • De stem verheffen of zelfs schreeuwen

Trainingen[bewerken]

Assertiviteitstrainingen of persoonlijke effectiviteitstrainingen kunnen een rol spelen bij het verwerven van een assertievere opstelling. Bij bijvoorbeeld een chronisch gebrek aan zelfvertrouwen kan cognitieve gedragstherapie zinvol zijn. Een assertiviteitstraining biedt alternatieven voor zowel sub-assertief als agressief gedrag.

Bij assertiviteit speelt lichaamstaal een belangrijke rol, daarom wordt tijdens een assertiviteitstraining ook aandacht besteed aan non-verbale aspecten. Het is niet genoeg om te leren welke woorden gebruikt moeten worden om iemand adequaat kritiek te geven. Een persoon dient er voor te zorgen dat hij zich ook assertief toont. Verder is het belangrijk om iets te weten over gespreksvaardigheden en het verschil te leren zien tussen vorm en inhoud van een boodschap.

Externe link[bewerken]