Calvé
| Calvé | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Calvé knoflooksaus | ||||
| Locatie | ||||
| Land van hoofdzetel |  Nederland | |||
| Hoofdkantoor | Delft | |||
| Industrie en producten | ||||
| Industrie(ën) | levensmiddelenindustrie | |||
| Producten/ |
Sauzen, dressings, pindakaas | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Oprichting | 1884 | |||
| Vervangt | Nederlandsche Oliefabriek (NOF) | |||
| Bedrijfsstructuur | ||||
| Rechtsvorm | besloten vennootschap | |||
| Oprichter(s) | Jacques van Marken, Emmanuel Calvé, George Calvé | |||
| Moederonderneming | Unilever | |||
| Archieflocatie | Stadsarchief Delft (1883 – 1975)[1] | |||
| Financiën | ||||
| Sector(en) | Levensmiddelen | |||
| Links | ||||
| KVK-nummer | 27202983 | |||
| Website | link | |||
| ||||
Calvé is een oorspronkelijk Nederlandse olie- en pindakaasfabriek. Multinational Unilever gebruikt de naam als merk voor onder andere mayonaise, sauzen, dressings en pindakaas. De naam werd in 1925 gedeponeerd.[2] Hij kent zijn oorsprong in Frankrijk, waar de fabriek van de gebroeders Calvé in Laubardemont (Sablons) zich sinds 1893 bevindt.[3] Deze fabriek fuseerde in 1897 met de 'Nederlandsche Oliefabriek' (NOF) in Delft, die tot 2008 in bedrijf was. Na bijna 125 jaar sloot de fabriek in Delft waarna de gebouwen werden afgebroken. De fabriek stond naast Gist-Brocades, de voormalige Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Nederlandsche Oliefabriek (NOF)
[bewerken | brontekst bewerken]
De 'Nederlandsche Oliefabriek' (NOF) werd in 1883 te Delft opgericht door Jacques van Marken, eigenaar van de Gist- en Spiritusfabriek, met de bedoeling om olie te produceren uit aardnoten. Een chemicus met financiële achtergrond, dr. Jan Tutein Nolthenius, die in het bedrijf van Van Marken geïnteresseerd was, ging voor het bestuderen van het productieproces van kunstboter op aanraden van Van Marken op bezoek bij het Franse bedrijf 'Calvé'.
Voor een nieuw op te richten bedrijf werd het benodigde startkapitaal van ƒ400.000 bijeengebracht door Van Marken, het Bankiershuis Tutein Nolthenius uit Amsterdam, de uitgifte van aandelen van elk ƒ2500, en de inbreng van ƒ200.000 door mr. Gaston Thubé, een directielid van het Franse bedrijf Serpette, Lorois, Lourmand & Co. Deze had reeds het plan om in Nederland een soortgelijke fabriek te stichten, zoals hij tijdens het bezoek van Nolthenius aan zijn bedrijf liet blijken. Door Van Marken werd voorgesteld het stichtingskapitaal te verhogen tot ƒ500.000, waarvoor de Rotterdamsche bank R. Mees & Zoonen garant stond en waarmee zijn inbreng groter werd dan de 12,5% die hij tot dan toe bezat. Van Marken werd adviseur, en Nolthenius en Thubé directeur van de oliefabriek. Al kort na de start van de productie in 1884 nam Van Marken de supervisie over omdat er te veel mis ging, zoals een brand op 17 augustus 1884 die de hele fabriek in de as legde.
De letters NOF zijn nog steeds terug te vinden in het wapenlogo op bijvoorbeeld een pot pindakaas. Het bedrijf produceerde sindsdien sauzen, margarines en tomatenketchup. Aanvankelijk was het bedrijf vooral bekend van de Delftsche Slaolie die er werd vervaardigd.
Calvé-Delft
[bewerken | brontekst bewerken]Vijfentwintig jaar na de oprichting van de Hollandsche Oliefabriek (HOF)[4] ging deze op 1 januari 1898 op in de nieuwe Nederlandsche naamlooze vennootschap Fransch-Hollandsche Oliefabrieken: Nouveaux Établissements Calvé-Delft[5] door fusie met de Franse onderneming van de gebroeders Emmanuel en Georges Calvé, later omgedoopt tot Nederlandsche Oliefabrieken (NOF) Calvé-Delft of kortweg Calvé. Per 1928 nam de Margarine Unie – Unilever – (opgericht door Van den Bergh & Jurgens) NOF Calvé over van de Erven van Marken. Calvé Delft werd een houdstermaatschappij van aandelen Unilever.
Evenals de werknemers van de Gistfabriek vielen ook de werknemers van de Oliefabriek onder de maatschappelijk verantwoorde visie van Van Marken met onder andere een degelijke huisvesting en goede pensioenvoorziening. In 1920 telde het bedrijf 1226 werknemers, meer dan de 837 bij de Gistfabriek.
De eigenaren erkenden in de jaren 1930 de dreiging die uitging van nazi-Duitsland en schaften samen met zeven andere bedrijven vlak voor de oorlog een aantal Oerlikon 20mm luchtafweerstukken aan. Deze werden ook op het terrein van de fabrieken geplaatst. Medewerkers van Calvé konden vrijwillig dienstnemen bij de Vrijwillig Landstormkorps Luchtafweerdienst (op 1 maart 1939 opgericht) om door het ministerie van Defensie te worden opgeleid tot luchtafweerschutter. Op 10 mei, de eerste dag van de oorlog, schoot het luchtafweergeschut van de drie Delftse pelotons in totaal vijftien Duitse vliegtuigen uit de lucht.[6][7] De fabrieken bleven tijdens de oorlog in productie, maar aangepast aan de omstandigheden. Zo ging de slaolie van Calvé op de bon.[8] en ontstond er eind 1943 nationale verontwaardiging over zwendel die Calvé zou hebben gepleegd, nadat de machines een voorraad raapolie niet exact in porties van 180 ml hadden kunnen verdelen.[9][10] De fabrieken kwamen verder redelijk ongeschonden de oorlog door.[11][12]
In 1948 begon de productie van pindakaas en de geur werd in Delft een bekend fenomeen. Aangezien bij de extractie van aardnotenolie aardnotenschroot overblijft dat als veevoeder kan worden gebruikt, ontwikkelde zich ook een mengvoederafdeling. Deze fuseerde in 1963 met U. Twijnstra's Oliefabriek N.V. tot UTD.
In 1965 werden Calvé en De Betuwe door Unilever samengevoegd tot Calvé-De Betuwe. In 1970 werd ook de verkoop van de merken Del Monte (De Betuwe had een verkooplicentie voor de Benelux verkregen), Royco (instant soep) en Norico (kant-en-klaar maaltijden) bij Calvé-De Betuwe ondergebracht.
Op 9 oktober 2007 maakte Unilever bekend dat de Calvé-fabriek in Delft in 2008 te gaan sluiten.[13][14] Op 23 mei 2008 rolden de laatste potten pindakaas van de band. De sluiting van de fabriek vond plaats in het kader van een omvangrijke reorganisatie.
In 2009 werden de fabrieksgebouwen gesloopt, op het Moniergebouw en het Ontvangstgebouw na.[15] Het Moniergebouw werd in 2009 op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst. Voor de herontwikkeling van het terrein door DSM is in 2013 besloten de monumentale status in te trekken en het gebouw alsnog te slopen.[16] Het Ontvangstgebouw bevat een wandkunstwerk ter gelegenheid van de opening in 1956.
De productie van pindakaas werd overgenomen door de Blue Bandfabriek in Rotterdam, ten koste van zo'n 170 banen in Delft.[17] De naam Calvé bleef behouden. De sauzenproductie werd verplaatst naar fabrieken in Spanje, Tsjechië en Duitsland.
Producten
[bewerken | brontekst bewerken]Enkele producten die onder de merknaam Calvé in Delft werden geproduceerd:
- pindakaas
- (maaltijd)sauzen (begonnen met Delftsche slaolie) waarvan vooral de mayonaise bekend is.
- soep
- borrelnootjes (een merknaam die soortnaam geworden is, en inmiddels verkocht is aan Duyvis)
Reclamecampagnes
[bewerken | brontekst bewerken]De slaolie werd aan de man gebracht met grote reclame-acties, waarvan het affiche 'Delftsche Slaolie' van Jan Toorop de meeste bekendheid verworf. De jugendstil, waarvan hij gebruik maakte, werd door deze reclame in Nederland bekend als 'slaolie-stijl', waarmee vooral werd gedoeld op de gestileerde lange haren van de dromerige vrouwen op het affiche. Overigens werden ook andere bekende kunstenaars ingeschakeld voor de slaolie-affiches, zoals G.H. Breitner, Lothar Meggendorfer, Theo Nieuwenhuis, Jan Rinke en Jacques Zon.
De gratis boekjes over de avonturen van Arretje Nof kon men sparen met zegeltjes die men kon vinden op de verpakking om de margarine van de NOF. Johan Fabricius schreef en tekende de boekjes in 1926 en 1927 in opdracht van de fabriek.[18][19]
In 2010 kwam de reclamespot Pietertje voor pindakaas op de televisie. In deze reclame speelt zwemmer Pieter van den Hoogenband de hoofdrol.
Galerij
[bewerken | brontekst bewerken]
Nederlandsche Oliefabriek te Delft (eind negentiende eeuw)
Fles 'Delftsche Slaolie' (1945-'50)
Affiche 'Delftsche Slaolie' — Jan Rinke
Affiche 'Delftsche Slaolie' — Roelof Raar (1900–'22)
Affiche 'Delftsche Slaolie' — Jan Toorop (1894)
Reclameplaat in emaille, Den Hartogh Ford Museum
Trivia
[bewerken | brontekst bewerken]- In de regio waren de aanduidingen "Calvé-brug(getje)" (een houten ophaalbrug, in 2004 vervangen door de nieuwe Kolenhavenbrug) en "Calvé-fabriek" bij veel mensen een begrip.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- De spraakmakers van Calvé. Moet jij ze in je fabriek?, Jan van Bilsen, Dolf van Daalen, Aad Verhoeff, Rimco Spanjer (eindred.); Uitgeverij Quist, 2007; ISBN 978-90-77983-20-1.
- Calvé - Met Elkaar-Voor Elkaar-Uit Elkaar, Aad Verhoeff; uitgeverij Erfgoed Delft e.o., 2010; ISBN 978-90-74063-42-5.
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ "182 Calvé Delft, voorheen Nederlandsche Fransch-Hollandsche Oliefabrieken, (1783) 1883-1975"; Stadsarchief Delft; geraadpleegd op: 8 juli 2025.
- ↑ BOIP Merkenregister - Inschrijvingsnummer 0042149. Gearchiveerd op 21 maart 2023.
- ↑ openedition.org - Le Coeur des Moulins - La transition industrielle des moulins de l’Isle et de la Dronne en Gironde - David Redon et Philippe Rallion. Gearchiveerd op 16 augustus 2022.
- ↑ 1889, tegeltableau. Gearchiveerd op 10 mei 2023.
- ↑ Besluit algemeene vergadering aandeelhouders, Delftsche Courant, 4 januari 1898, via Delpher
- ↑ bijzonder: in 1940 verdedigden vrijwilligers Delft tegen Duitse luchtaanvallen www.indebuurt.nl
- ↑ Met dank aan het geschut van Calvé. Nederlands Dagblad (8 mei 2010). Geraadpleegd op 30 juni 2026.
- ↑ "H.O. Slok, Choorstraat 23, blauwe pui (Advertentie)", Delftsche Courant, 18 juni 1943. Geraadpleegd op 12 augustus 2023.
- ↑ "De raapolie-affaire", Delftsche Courant, 16 februari 1944. Geraadpleegd op 11 augustus 2023.
- ↑ "Calvé-Delft, een beschuldiging weerlegd", Algemeen Handelsblad, 6 november 1945. Geraadpleegd op 11 augustus 2023.
- ↑ "Delftse fabrieken onbeschadigd", Amigoe di Curacao, 20 juni 1945. Geraadpleegd op 11 augustus 2023.
- ↑ "Gemengd nieuws", Het Parool, 6 juni 1945. Geraadpleegd op 11 augustus 2023.
- ↑ Unilever sluit Calvé-fabriek in Delft. Omroep West (9 oktober 2007). Gearchiveerd op 11 augustus 2023. Geraadpleegd op 23 februari 2025.
- ↑ Fabriek Calvé Delft definitief dicht. Omroep West (14 december 2007). Geraadpleegd op 23 februari 2025.
- ↑ Het Moniergebouw blijft staan, het Ontvangstgebouw misschien ook, en de rest is al weg. Delft op Zondag (22 november 2009). Geraadpleegd op 25 maart 2026.
- ↑ College van B&W: intrekking besluit aanwijzing als gemeentelijk monument van het Moniergebouw. Gemeente Delft (18 december 2013). Gearchiveerd op 12 juni 2018. Geraadpleegd op 8 mei 2020.
- ↑ Unilever sluit Calvé-fabriek in Delft. Omroep West (9 oktober 2007).
- ↑ Arretje Nof. Gearchiveerd op 29 september 2022. Geraadpleegd op 1 september 2024.
- ↑ (mei 2005). Vergeten helden. Gearchiveerd op 1 september 2024. Voortschrijdende Inzichten (11): 25
· 
· 
