Folly

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De ananas van Dunmore, 18e eeuw
Het Palais idéal van Ferdinand Cheval

Een folly of follie is een bouwwerk dat met opzet nutteloos of bizar is. Een folly is een niet-conventioneel gebouw, ongeschikt voor huisvesting of andere functies en geen een ander doel dienend dan decoratie. De term folly is overgenomen uit het Engels waar het dwaasheid betekent. In Nederland wordt soms de term vermaaksarchitectuur gehanteerd, waar men ook andere zaken onder schaart zoals menagerieën en dierentuinen.

Veel folly's zouden wellicht als kunst kunnen worden beschouwd als ze in opdracht door een erkend kunstenaar zouden zijn gebouwd.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Folly's werden in het verleden veel gebruikt voor toevoegingen aan landgoederen. Met name eind 18e tot begin 19e eeuw was het in de mode om op een landgoed enige romantische elementen te laten bouwen. Populair waren bijvoorbeeld geconstrueerde ruïnes en grotten, namaakkapellen en zogenaamde verblijfplaatsen voor kluizenaars Kluizenarijen of hermitages. Deze bouwwerken konden door daarin gespecialiseerde aannemers zelfs kant-en-klaar geleverd worden. Rotspartijen werden hierbij nagebootst met kippengaas en beton. Watervallen werden ook vaak aangelegd, waartoe bestaande waterlopen verlegd werden, al dan niet met behulp van natuurlijke materialen.

Voorbeelden van dergelijke waterpartijen zijn te vinden in het Arnhemse Park Sonsbeek en in het park van Kasteel Rosendael.

Een meer democratische of volkse vorm van een folly komt voort uit een combinatie van fantasie en (metsel)vaardigheden van een particulier. Voorbeeld bij uitstek hiervan is het Franse Palais Idéal, in Hauterives, van de postbode Ferdinand Cheval. Dergelijke particuliere initiatieven zijn niet aan tijd, mode of plaats gebonden.

Folly's komen overal voor maar vooral in Engeland zijn er veel te vinden, terwijl de beroemdste en grootste zich elders bevinden: in België het Atomium en in Frankrijk het Palais idéal en Le Hameau de la Reine. Bekend zijn ook de negentiende-eeuwse dierenverblijven in de Antwerpse ZOO, die zijn uitgevoerd als grote follies in exotische bouwstijlen.

Eigenschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Het concept van de folly is enigszins vaag, maar folly's voldoen over het algemeen aan een of meer van de volgende eigenschappen:

  • Het is een gebouw, gebouwencomplex of bouwwerk, of maakt er aanzienlijk deel van uit; hierin wijkt het af van de gangbare ornamenten en (tuin)versierselen.
  • Het dient geen ander dan een decoratief, kunstzinnig of speels doel; vaak wordt opzettelijk de indruk gewekt van een bepaalde aard of bestemming, zoals een quasi-"ruïne" of -"kluizenaarsgrot" (hermitage), of het Hameau de la Reine, een compleet "boerendorpje" in de tuin van het Petit Trianon in Versailles.
  • De locatie is doelbewust gekozen.
  • Constructie en ontwerp zijn welbewust afwijkend tot excentriek aan toe, niet zelden exotisch; hoewel deviantie niet altijd het geval is, trekt dat aspect wel extra aandacht.
  • Soms is de constructie gezichtsbedrog, zoals de "eindeloze trap" in München.

Folly's in Nederland en België[bewerken | brontekst bewerken]

Moderne voorbeelden[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Follies (architecture) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.