Franciscus Sonnius

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Franciscus Sonnius

Franciscus Sonnius (Son, 1507 - Antwerpen 1576, eigenlijk Franciscus van de Velde) was een rooms-katholiek theoloog uit de tijd van de Contrareformatie, een adviseur van de paus, en de eerste bisschop van de bisdommen 's-Hertogenbosch en later Antwerpen.

Achtergrond[bewerken]

In de tijd dat Sonnius actief was, vonden er ingrijpende gebeurtenissen plaats binnen en buiten de katholieke kerk. De misstanden in de kerk vormden een voedingsbodem voor de Reformatie. Deze werd aanvankelijk sterk onderdrukt door de Inquisitie, doch ondanks deze repressie won de reformatie aan kracht. De Katholieke Kerk reageerde uiteindelijk ook door zich intern te hervormen, een proces dat Contrareformatie wordt genoemd. Binnen dit proces speelde Sonnius een belangrijke rol, met name waar het de Nederlanden betrof. Zo nam hij deel aan het Concilie van Trente, dat een hervorming van de structuur der kerk voorstond en de katholieke leer opnieuw vastlegde.

Een van de problemen werd gevormd door het bestaan van zeer grote bisdommen, die historisch gegroeid waren en die nauwelijks tot in alle uithoeken te controleren waren. Vooral het prinsbisdom Luik besloeg een enorm gebied. Daarom bepleitte Sonnius een nieuwe indeling in kleinere, overzichtelijke bisdommen. Nadat deze herindeling tot stand was gekomen, werd hij bisschop van het door hem ingestelde bisdom 's-Hertogenbosch. De politieke situatie begon echter steeds onduidelijker te worden. Er was sprake van ongeregeldheden, die uiteindelijk uitmondden in de Tachtigjarige Oorlog.

Levensbeschrijving[bewerken]

Franciscus Sonnius werd als Frans van de Velde geboren te Son in Brabant. De naam Sonnius, die hij later voerde, heeft betrekking op zijn geboorteplaats. Hij stamde uit een rijke familie die verschillende geestelijken heeft voortgebracht. Het familiewapen bevat drie gouden molenijzers op een lazuren (blauw) achtergrond. Net als de naam Sonnius voegde hij een zon aan het wapen toe, zoals te zien op de eerste bisschopsstoel in de kathedraal van Antwerpen. Hij studeerde te 's-Hertogenbosch, Utrecht en Leuven. Aanvankelijk leerde hij voor geneesheer, later voltooide hij een theologiestudie waarin hij in 1539 promoveerde. In 1545 werd hij tot inquisiteur benoemd, een taak waarvan hij in 1557 werd ontheven. In deze periode trad hij gematigd op.

In 1545 werd hij hoogleraar en kanunnik te Leuven. Hij nam als theoloog deel aan het Concilie van Trente als adviseur van onder meer paus Paulus IV. Zijn voornaamste pleidooi had plaats in 1552 en betrof de herindeling van de bisdommen in de Nederlanden, teneinde de zielzorg efficiënter te maken en beter te controleren, en het katholicisme in de Nederlanden te versterken.[1] Sonnius' herindeling werd ook door de Spaanse koning Filips II krachtig ondersteund en in 1561 door de paus bekrachtigd.

Sonnius deed dat allemaal niet voor niets. Hij doorzag de belangen van talrijke groeperingen die van de oude situatie juist profiteerden. Abdijen vreesden verlies van hun autonomie, geestelijken vreesden meer controle, en de toegenomen politieke invloed van de bisschoppen in de Statenvergaderingen ging ten koste van die van de adel, waaronder de sympathisanten van Willem van Oranje. Dit alles heeft mede een aanzet gevormd tot de Tachtigjarige Oorlog die in 1568 begon.

In 1561 werd Sonnius benoemd tot de eerste bisschop van 's-Hertogenbosch, waar hij veel tegenwerking ondervond. Ook hier was sprake van hagenpreken en in 1566 vernielden beeldenstormers het interieur van de Sint-Janskathedraal. Toen het, door toedoen van Alva, rustiger werd in zijn bisdom, werd hij in 1570 benoemd tot de eerste bisschop van het bisdom Antwerpen. In deze stad was de reformatie toentertijd wijdverbreid, terwijl op het platteland allerlei troepen het leven onveilig maakten. Dit betekende dat hij zeer gehinderd werd in zijn werk als bisschop.

In 1576 stierf hij te Antwerpen; zijn praalgraf bevindt zich in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van deze stad.

Sonnius schreef diverse boeken die theologische onderwerpen en zielzorg behandelen.

Tegenstanders[bewerken]

Een der meest prominente tegenstanders van Sonnius was Filips van Marnix van Sint-Aldegonde, medestander van Willem van Oranje, die later burgemeester van Antwerpen werd en genoemd wordt als dichter van het Wilhelmus. Diens hoofdwerk, de Biëncorf der H. Roomscher Kercke uit 1569 is spottend opgedragen aan de bisschop. Ook tal van anderen schreven pamfletten en schotschriften waarin Sonnius het doelwit was.

Voorganger:
____
Bisschop van 's-Hertogenbosch
1561-1570
Opvolger:
Laurentius Metsius
Voorganger:
____
Bisschop van Antwerpen
1569-1576
Opvolger:
Laevinus Torrentius
Bronnen, noten en/of referenties
  1. E. De Smet: De mijter van de bisschop. Abdij Tongerlo toont leven en werk van Sonnius, bisschop en abt. Kerk en Leven, 20 juni 2012, 17.