Gannef

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bronzen beeld van een kleine gannef getiteld boefje, ontworpen door beeldhouwster Tineke Slingerland-Nusink.

Gannef, ook wel gespeld als gannew, gannif of ganf, is een van oorsprong Hebreeuws woord (גַּנָּב), dat via het Jiddisch (gannew, uit te spreken als ĝannew) en daarna het Bargoens in het Nederlands en enkele andere talen waaronder het Engels (o.a. ganef en gonoph)[1][2] en het Duits (o.a. Ganove)[3] terechtkwam. Het betekent "dief, schelm, schavuit" en is dus met name als schimpwoord bedoeld.[4] Het meervoud gannowem of gannofem is minder in gebruik.

De overgang van woorden uit het Jiddisch via het Bargoens naar Nederlands vond vooral in steden waarin veel Joden woonden plaats, zoals in Amsterdam. Het woord gannef is in het Amsterdams dan ook veel te horen, maar wordt in geheel Nederland gebruikt.

Spreekwoorden[bewerken]

Aan dit woord zijn onder meer de volgende drie spreekwoorden in het Jiddisch ontleend:

  • Dem gannef brent de hiet
    Bij de dief brandt de hoed. Hetgeen duidt op het feit dat de dader zichzelf vaak verraadt.
  • E gannew von e gannew is poter
    Een dief van een dief is strafvrij. Diegene die steelt van een dief is vrij van de anders te betalen boete.
  • Wen zwaa gannowem sisch ssenken, waass der eerlische man wo saan geld bleibt
    Als twee dieven ruzie krijgen, weet de eerlijke man waar zijn geld blijft.[5]

Afgeleide woorden[bewerken]

Van dit woord is het woord aartsgannef afgeleid: een dief in hart en nieren. Een dievegge wordt als gannefte aangeduid en diefstal als geneiwe (Hebreeuws: גניבה). Ganneferij staat voor (kruimel)diefstal, "begannefen" voor bestelen. Met gannefschore(n) wordt op gestolen of te stelen waar gedoeld.[6]

Ook kent men in het Nederlands thans het werkwoord gannefen of ganneven.[7]

Aanverwant[bewerken]

Een ander woord voor dief is het Jiddische marwieger hetgeen ook via het Bargoens in het Amsterdams terecht is gekomen en daarbuiten vrijwel niet wordt gebruikt.[8][9]

Behalve de werkwoordsvormen ganneven en marwiegen, kent men in het Nederlands-Jiddisch ook jatten en (be)gappen als synoniem voor stelen.[10]

Icoontje WikiWoordenboek Zoek gannef op in het WikiWoordenboek.
Icoontje WikiWoordenboek Zoek ganneven op in het WikiWoordenboek.