Godfried III van Lotharingen

Godfried met de Bult
rond 1045 - 1076
Hertog en graaf Godevart met de bult (1825), ets van Gerbrand Bruining
Hertog van Neder-Lotharingen
Periode	1069 - 1076
Voorganger	Godfried met de Baard
Opvolger	Koenraad
Graaf van Verdun
Periode	1069-1076
Voorganger	Godfried III met de Baard
Opvolger	Dierik, bisschop van Verdun
Familie
Vader	Godfried met de Baard
Moeder	Doda

Godfried III van Neder-Lotharingen, bijgenaamd met de Bult of de Bultenaar, (rond 1045 - Utrecht, 26 februari 1076) was van 1069 tot zijn dood op op 26 februari 1076 hertog van Neder-Lotharingen, een gebied dat ruwweg bestond uit het huidige Nederland, het oostelijke deel van België en een aantal aangrenzende stukken van Frankrijk en Duitsland.

Over zijn geboortedatum bestaat geen duidelijkheid, maar waarschijnlijk is hij ergens tussen 1040 en 1048 geboren uit het eerste huwelijk van zijn vader, hertog Godfried II van Lotharingen, met Oda (Goda) 'van Munsterbilzen' (zo genoemd omdat zij begraven is in de abdij van Munsterbilzen).

Gothipredus Lotharige Gibbus
(1578), gravure
Godfried III met de Bult, hertog van Neder-Lotharingen en graaf van Holland. Staande, ten voeten uit. Hij draagt een speer in zijn rechterhand. Op zijn linkerschouder het wapenschild van Holland.

Na de dood van zijn vader in december 1069 erfde Godfried het hertogdom Neder-Lotharingen. Hij steunde als zijn leenheer, keizer Hendrik IV, in de Saksenoorlogen, de bisschop van Utrecht tegen de graven van Holland en Vlaanderen en de bisschop van Luik tegen Henegouwen.

Omwille van een naar het canoniek recht te nauwe verwantschap met zijn vrouw, Mathilde van Toscane (een dochter van zijn stiefmoeder Beatrix van Opper-Lotharingen uit haar eerste huwelijk met Bonifatius van Toscane) werd hem onthoudingsplicht opgedrongen. Dit wordt soms onterecht geïnterpreteerd dat hij van haar gescheiden zou geweest zijn. Hij adopteerde zijn neef, Godfried van Bouillon, als zoon. Deze erfde aanvankelijk echter enkel Bouillon en het markgraafschap Antwerpen.

Uit het huwelijk met Irmintrud van Ringelheim, werden vier kinderen geboren die later ook allemaal hoge posities kregen. Dat waren Ansfried I van Lotharingen; de bisschop van Châlons-en-Champagne, Wichpert († 962), stichter van Glembloers en Frederune, die met Karel de Eenvoudige trouwde.

Vlaardinger toiletmoord

Toen Floris I, graaf van Holland, in 1061 sneuvelde in een veldslag bij Nederhemert was zijn enige zoon, Dirk, nog minderjarig. De bisschop van Utrecht, Willem van Gelre, zag zijn kans schoon en annexeerde grote delen van het graafschap Holland. Er ontbrandde een felle strijd, waarin Godfried III op bevel van keizer Hendrik IV bisschop Willem te hulp schoot. Die inmenging werd hem door zijn tegenstanders niet in dank afgenomen. Zijn twee machtige vijanden, Dirk V van Holland en diens stiefvader, Robrecht I de Fries, graaf van Vlaanderen, smeedden een complet om Godfried te laten vermoorden, een incident dat bekend is geworden als de Vlaardinger toiletmoord.

Godfried werd namelijk tijdens een kasteelverblijf in Vlaardingen toen hij op het toilet wilde gaan zitten --dat zich, zoals toen gebruikelijk, in een overhangende uitbouw in de buitenmuur bevond zodat uitwerpselen in een slotgracht of greppel vielen-- van onderaf/buitenaf met een speer of zwaard in zijn aars gestoken. Hoewel Godfried de aanslag overleefde, werd hij zwaargewond per schip naar Utrecht getransporteerd waar hij een week later, op 26 februari 1076, alsnog aan zijn inwendige verwondingen bezweek.

Opvolging

Godfried III werd als hertog van Neder-Lotharingen aanvankelijk opgevolgd door Koenraad, zoon van keizer Hendrik IV. In Verdun werd hij vervangen door Dierik, bisschop van Verdun. In 1087, toen Koenraad tot Rooms koning was gekroond, benoemde de keizer dan toch Godfried IV van Bouillon tot hertog van Neder-Lotharingen.

Voorouders

Voorouders van Godfried II van Neder-Lotharingen
Overgrootouders	Godfried van Verdun (±930–1002) ∞ 963 Mathilde van Saksen (942-1008)		? (-) ∞ ? (–)		? (-) ∞ ? (–)		? (-) ∞ ? (-)
Grootouders	Gozelo I van Verdun (963/970-1044) ∞ ? (-)				? (-) ∞ ? (–)
Ouders	Godfried II van Neder-Lotharingen (ca.1010-1069) ∞ Doda (-)
Godfried III van Neder-Lotharingen (ca.1045-1076)

Mediabestanden

Zie de categorie Godfried III van Neder-Lotharinge van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Bronnen en noten

• Website over de moord op Godfried met de Bult met verwijzing naar artikel van Nieuwenhuijsen, K., De moord op Godfried met de Bult, Terra Nigra 169, 2007, p. 48-59.
• Linssen, C., Historische opstellen over Lotharingen en Maastricht in de Middeleeuwen (Maaslandse Monografieën 41). Assen/Maastricht, 1985