Handvest van de grondrechten van de Europese Unie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is een document dat de grondrechten van de burgers van de Europese Unie opsomt. Het handvest werd in 2000 formeel aangenomen door het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie. Het Verdrag van Lissabon bevat een expliciete verwijzing naar dit handvest[1].

Geschiedenis[bewerken]

Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen oordeelde in 1996 dat de verdragen die ten grondslag liggen aan de Europese Unie haar niet toestaan toe te treden tot het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.[2] Als reactie hierop gaf de Europese Raad, waarin de regeringsleiders van alle lidstaten zetelen, in 1999 de aanzet tot het opstellen van het Handvest middels het in het leven roepen van een conventie. Deze conventie, die bestond uit afgevaardigden van nationale overheden en parlementen, alsmede het Europees Parlement en de Commissie[3], rondde in oktober 2000 haar werk af. De ontwerptekst werd vervolgens goedgekeurd door de Europese Raad op 13 oktober, het Europees Parlement op 14 november en de Commissie op 6 december. De voorzitters van deze instellingen kondigden het Handvest gezamenlijk af op 7 december te Nice.[4]

Inhoud[bewerken]

Het Handvest bevat 54 artikelen, voorafgegaan door een korte preambule. De grondrechten zelf zijn onderverdeeld in zes hoofdstukken[5]:

De provisies van het Handvest zijn, krachtens artikel 51, enkel van toepassing op handelingen van gemeenschapsinstellingen zoals de Commissie of de Raad, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.

Rechtskracht[bewerken]

Het huidige Handvest is enkel een opsomming van politieke, economische en sociale mensenrechten die geldt als een bekrachtiging van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een in 1948 door de Verenigde Naties opgesteld document, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens uit 1950, en het Europees Sociaal Handvest uit 1961.

De gesneuvelde Europese Grondwet, die in 2005 werd afgewezen bij nationale referenda in Frankrijk en Nederland, bevatte een integrale versie van het Handvest. Als de Grondwet door alle lidstaten geratificeerd zou zijn geweest, had het Handvest automatisch rechtskracht verkregen. Het Verdrag van Lissabon, dat werd opgesteld na het falen van de Europese Grondwet, bevat enkel een verwijzing naar het Handvest in plaats van de gehele tekst. Niettemin verkreeg het document met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon ook rechtskracht. Bovendien verplicht artikel 6(2) van het verdrag van Lissabon de Europese Unie tot toetreding tot het EVRM en zijn gesprekken daartoe inmiddels aangevangen[6] (2011). Voorafgaand aan het ratificatieproces van het Verdrag, werd een herziene versie van het Handvest op 12 december 2007 ondertekend door Hans-Gert Pöttering, José Manuel Barroso en José Sócrates, op dat moment de voorzitters van respectievelijk het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Raad van de Europese Unie.[7]

Het Verenigd Koninkrijk en Polen hebben middels een protocol bij het Verdrag van Lissabon laten vastleggen, dat de rechten die in het Handvest staan genoemd niet voor hun nationale rechter kunnen worden ingeroepen, tenzij deze rechten elders in de wet zijn verankerd.[8] Deze provisie stelt in werkelijkheid weinig voor, aangezien het Handvest enkel alle rechten bijeenbrengt in één document die veelal al elders in het acquis communautaire geregeld zijn. Daarnaast zijn vonnissen van het Europees Hof van Justitie bindend in alle lidstaten, ongeacht uitzonderingsposities zoals die zijn verkregen door de Britten en Polen.[9]

Voor de werkingsfeer van de bepalingen uit het Handvest is artikel 51 van belang:

Aanhalingsteken openen

Art. 51 Werkingssfeer
1. De bepalingen van dit handvest zijn gericht tot de instellingen en organen van de Unie met inachteneming van het subsidiariteitsbeginsel en tot de lidstaten, uitsluitend wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen. (...)
2. Dit handvest schept geen nieuwe bevoegdheden of taken voor de Gemeenschap en voor de Unie en wijzigt de in de verdragen neergelegde bevoegdheden en taken niet.

Aanhalingsteken sluiten

Artikel 51 impliceert dat de grondrechtsbescherming die uit dit Handvest voortvloeit, in beginsel niet verder gaat dan de sfeer van het EU-recht.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Wikisource NL Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Handvest van de grondrechten van de Europese Unie op de Nederlandstalige Wikisource.
Bronnen, noten en/of referenties