Hepburnsysteem

Hepburnsysteem (Japans: ヘボン式ローマ字, [hebon ɕiki roːmad͡ʑi], Hepburn: Hebonshiki rōmaji; Nederlands: Romaans karakter Hepburnsysteem) is een transliteratie-systeem om Japanse woorden in het Latijnse alfabet (Rōmaji) te schrijven. Dit systeem is ontworpen in 1885 door de Amerikaanse zendeling James Curtis Hepburn (1815-1911). Hoewel Kunrei-shiki, het door de Japanse overheid officiële aangewezen transliteratie-systeem is, wordt het Hepburnsysteem in de praktijk vaker gebruikt en geniet het de voorkeur ten opzichte van andere transliteratiesystemen. Hepburnsysteem is per 22 december 2025 aangewezen door de Japanse overheid als het voorkeurssysteem voor het onderwijs, met name vanwege de grotere internationale herkenbaarheid.

Etymologie

Het woord hebonshiki rōmaji (hiragana: [へぼんしきろーまじ]; katakana: [ヘボンシキローマジ]; bestaande uit 8 morae: he-bon-shi-ki ro.o-ma-ji) is de rōmaji-transliteratie in het hepburnsysteem. De samenstelling bestaat uit een naam en twee zelfstandige naamwoorden.

• Het eerste deel van de samenstelling is: ヘボン [hebon], het is een fonetische benadering van de naam Hepburn.
• Het tweede deel van de samenstelling is: 式 [shiki] "systeem" of "vorm", is een kanji in de on-lezing.
• Het derde deel van de samenstelling is: ローマ字 [rōmaji], het is een samenstelling op zichzelf van de katakana ローマ [rōma] "Rome" of "Romaans" en de kanji 字 [ji] "karakter" of "letter" in de on-lezing.

Hebonshiki rōmaji kan worden vertaald als: Romaans karakter Hepburnsysteem

Basis

Het systeem is gebaseerd op de Engelse uitspraak van het alfabet, hierdoor worden vele Japanse fonemen op een Engelstalige manier weergegeven. In het systeem geldt als vuistregel: "medeklinkers zoals in het Engels, klinkers zoals in het Italiaans." Een uitzondering daarop is de letter "u" deze wordt uitgesproken als /ɯ/^?; de uitspraak ligt tussen de Nederlandse "uu" in "vuur" en "oe" zoals in "boek".

Verlengde klinkers

In het Japans kunnen klinkers verlengd worden uitgesproken, waardoor ze twee morae tellen in plaats van één. In het Hepburnsysteem wordt een verlengde klinker aangeduid met een macron (¯) boven de letter. Deze notatie maakt duidelijk dat de klinker langer klinkt dan normaal.

Voorbeelden

Japans	Hepburn	IPA	Vertaling
おばあさん	obāsan	o.baː.saɴ	grootmoeder
おとうさん	otōsan	o.toː.saɴ	vader
ローマ字	rōmaji	roːmad͡ʑi	Romaans karakter

Wegvallende klinkers

Sommige klinkers, met name 'i' en 'u', vallen in de uitspraak tussen stemloze medeklinkers zoals /k/, /s/, /t/ of /ɦ/ vaak bijna weg. Als deze niet correct in de transliteratie worden weergegeven, kan dit leiden tot misverstanden over de uitspraak of de morfologische opbouw van woorden. Systemen zoals Kunrei-shiki en het Hepburnsysteem behouden deze klinkers, ook wanneer ze in gesproken taal sterk gereduceerd klinken, zodat de woorden herkenbaar en correct leesbaar blijven.

Hepburn-romanisatie van het hiragana-schrift

Onderstaande overzicht is een inventarisatie van alle mogelijke morae in het Japans en worden hier weergeven in het syllabische schrift hiragana. Elk hiragana-karakter is hier getranslitereerd in het Hepburnsysteem.

Tekens die in onbruik zijn geraakt staan tussen haakjes en op een grijze achtergrond.

あ a	い i	う u	え e	お o	Yōon
か ka	き ki	く ku	け ke	こ ko	きゃ kya	きゅ kyu	きょ kyo
さ sa	し shi	す su	せ se	そ so	しゃ sha	しゅ shu	しょ sho
た ta	ち chi	つ tsu	て te	と to	ちゃ cha	ちゅ chu	ちょ cho
な na	に ni	ぬ nu	ね ne	の no	にゃ nya	にゅ nyu	にょ nyo
は ha	ひ hi	ふ fu	へ he	ほ ho	ひゃ hya	ひゅ hyu	ひょ hyo
ま ma	み mi	む mu	め me	も mo	みゃ mya	みゅ myu	みょ myo
や ya		ゆ yu		よ yo
ら ra	り ri	る ru	れ re	ろ ro	りゃ rya	りゅ ryu	りょ ryo
わ wa	ゐ wi/i		ゑ we/e	を o/wo
Hiragana met dakuten				ん n	Yōon met (Han)dakuten
が ga	ぎ gi	ぐ gu	げ ge	ご go	ぎゃ gya	ぎゅ gyu	ぎょ gyo
ざ za	じ ji	ず zu	ぜ ze	ぞ zo	じゃ ja	じゅ ju	じょ jo
だ da	ぢ ji	づ zu	で de	ど do	(ぢゃ ja)	(ぢゅ ju)	(ぢょ jo)
ば ba	び bi	ぶ bu	べ be	ぼ bo	びゃ bya	びゅ byu	びょ byo
ぱ pa	ぴ pi	ぷ pu	ぺ pe	ぽ po	ぴゃ pya	ぴゅ pyu	ぴょ pyo

Trivia

• Op de Nederlandstalige Wikipedia is het Hepburnsysteem het standaard transliteratiesysteem voor het Japans.

Zie ook

• Rōmaji
• Kunrei-shiki
• Gojūon
• Yōon
• Hiragana
• Katakana

· ·

De Japanse taal (日本語 Nihongo)

Japanse literatuur · Japanse dichtkunst · Japanse kalligrafie · Japanse woorden met Nederlandse oorsprong

Bronnen, noten en/of referenties