Informateur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Polygoonjournaal over het informatieproces van 1966 dat uiteindelijk leidde tot het kabinet-Zijlstra.

Een informateur is iemand die in het kader van de kabinetsformatie na de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland in opdracht van de Tweede Kamer of na federale verkiezingen in België in opdracht van de Koning der Belgen de mogelijkheden onderzoekt voor de vorming van een kabinet.

De informateurs (ofwel verkenners) zijn meestal afkomstig van de politieke partijen die de kern van het vermoedelijke nieuwe kabinet vormen of van de partij die het grootste is geworden of de meeste winst heeft behaald bij de verkiezingen.

Vaak zijn het relatieve buitenstaanders, die tijdelijk in de schijnwerpers komen te staan. Hun aanstelling wordt vaak als eervol ervaren. Hoewel ervaring, deskundigheid en keuze een belangrijke rol kunnen spelen in het hele traject.

Gang van zaken[bewerken]

België[bewerken]

Nergens staan er bepalingen betreffende de informateur. De Koning der Belgen kan naar eigen goeddunken iemand aanwijzen. Meestal is dit een politicus. Hierbij laat de Koning zich meestal leiden door de partij met het beste resultaat in de verkiezingen. Dikwijls is het ook een persoon van een ander taalgebied.

Deze informateur brengt op regelmatige tijdstippen verslag uit aan de Koning en stelt na zijn opdracht ook een formateur voor aan de Koning, die deze dan kan benoemen.

Hij tast de mogelijke coalities af en start gesprekken met woordvoerders van politieke partijen om te polsen of er een akkoord mogelijk is tussen de desbetreffende partijen.

Nederland[bewerken]

Mededeling Deze informatie is verouderd. Sinds de verkiezingen van 2012 wordt de informateur niet langer benoemd door het staatshoofd, maar door de Tweede Kamer. De consultatie bij het staatshoofd is daarmee vervallen, hoewel de vaste adviseurs nog wel op bezoek zijn geweest.

Staatsrechtelijk gezien is nergens voorgeschreven hoe een informateur dient te opereren.[1] Hieronder staat echter de wijze hoe de informateur meestal te werk gaat.

Consultatie[bewerken]

Nadat de uitslag van de verkiezingen bekend is geworden (of wanneer een Kabinet gevallen is), brengen de gekozen fractieleiders van de politieke partijen, alsmede een aantal vaste adviseurs van de koning of koningin (zoals de voorzitters van de kamers van het parlement, de Vice-President van de Raad van State en eventueel de Ministers van Staat), een consultatie-bezoek aan het staatshoofd om hem of haar hun adviezen te geven over het te volgen (in)formatie-traject.

Informatie-opdracht[bewerken]

In sommige gevallen worden er, indien gewenst, achtereenvolgens één of meerdere informateurs benoemd door het staatshoofd. Als de situatie daar aanleiding voor geeft, kan er een soort van voorverkenning gewenst zijn. Dit wordt ook weleens pré-informatieronde genoemd, onder leiding van een pré-informateur. De informateur krijgt alle aan het staatshoofd uitgebrachte adviezen. Vervolgens voert hij gesprekken met politici, deskundigen en natuurlijk met de fractievoorzitters van de partijen die wellicht samen een kabinet kunnen vormen. De informateur kijkt welke problemen er daarbij overwonnen moeten worden. Hoe ver deze opdracht reikt, hangt af van de verkiezingsuitslagen. Als twee partijen een duidelijke meerderheid hebben en het eens zijn, kan de informateur een beperkte opdracht krijgen. In een verslag adviseert hij het staatshoofd welk nieuw kabinet een goede kans van slagen heeft. De Kamer kan de informateur verzoeken zijn advies in een debat toe te lichten.

Als regel spreekt de informatie-opdracht van een kabinet "dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal". In de praktijk betekent dit dat de mogelijkheden van een meerderheidskabinet moeten worden onderzocht. Vaak bestaat een dergelijk kabinet uit meerdere fracties in de Tweede Kamer welke een coalitie aangaan en vervolgens de ministers en staatssecretarissen leveren in het kabinet.

De opdracht kan ook zo ruim zijn dat de informateur het regeerakkoord opstelt. Ook kan hiervoor een nieuwe informateur worden aangesteld. De informateur onderhandelt met de coalitiepartijen over de gezamenlijke en tegenstrijdige belangen. Als men het eens is, worden de afspraken vastgelegd in het akkoord.

Formatie-opdracht[bewerken]

Waren in vroegere jaren formateurs degenen die het hele proces tot de vorming van een nieuw kabinet begeleidden, inmiddels is gegroeid dat als de informatie-fase slaagt, de informateur of informateurs een formateur aanbevelen. Officieel wordt deze door de koning of koningin benoemd. De formateur formeert het toekomstig kabinet; vaak wordt hij de nieuwe minister-president of eerste minister, welke zal worden beëdigd door het staatshoofd.

Het nieuwe kabinet is niet gebonden aan het regeerakkoord en hoeft dus de vastgelegde afspraken niet verplicht om te zetten in beleid. Bij een stemming binnen de Kamer zullen de coalitiepartijen geneigd zijn vóór het wetsvoorstel van het kabinet te stemmen. Toch kan er een meerderheid tegen een bepaald wetsvoorstel ontstaan: de oppositiepartijen zullen mogelijk tegen stemmen en de coalitiepartijen zijn niet verplicht vóór te stemmen, omdat er sprake is van dualisme. Het is echter wel de gewoonte, omdat er anders kans is op een kabinetscrisis.

Kritiek[bewerken]

Sommigen vinden het bezwaarlijk dat de informateur aan niemand, behalve de Koning, verantwoording dient af te leggen. Daarom stelden de staatscommissie-Biesheuvel en de commissie-De Koning voor hem verantwoording te doen afleggen in de Tweede Kamer. De laatste jaren geeft de informateur tekst en uitleg in de Tweede Kamer, zonder dat daar overigens een verbindende regel voor is.[1]

Gemeentelijk en provinciaal niveau[bewerken]

Zeker na de invoering van de Wet dualisering gemeentebestuur in 2002 en de Wet dualisering provinciebestuur in 2003, waarbij in gemeenten en provincie het dagelijks en algemeen bestuur uit elkaar zijn gehaald, hebben ook hier de informateur en de formateur hun intrede gedaan. Het was voorheen gebruikelijk dat na de Raads- of Provinciale Statenverkiezingen de grootste partij het voortouw nam in de besprekingen om te komen tot een nieuwe coalitie. Inmiddels wordt er vaak van buiten een informateur aangesteld door de betrokken partijen om hen zo als een meer neutraal 'voorzitter' te ondersteunen in het formatieproces voor een nieuw college van burgemeester en wethouders c.q. College van Gedeputeerde Staten en de coalitie-onderhandelingen.

In de toekomst zal, zeker bij invoering van de gekozen burgemeester, in Nederland deze een meer nadrukkelijker rol krijgen bij de vorming van een nieuw dagelijks bestuur op gemeentelijk- en provinciaal niveau.

Lijst van (in)formateurs[bewerken]

België[bewerken]

Kabinet Datum verkiezingen Datum beëdiging Informateur(s) Formateur
Di Rupo I 13 juni 2010 6 december 2011 1. Bart De Wever (NVA), 22 dagen
2. André Flahaut (PS) en Danny Pieters (NVA), 31 dagen
3. Bart De Wever (NVA), 10 dagen
4. Johan Vandelanotte (SP.a), 98 dagen
Johan Vandelanotte en Bart de Wever en Elio Di Rupo, 10 dagen
5. Didier Reynders 28 dagen
6. Wouter Beke, 35 dagen
1. Elio Di Rupo (PS), 21 dagen
2. Elio Di Rupo (PS), 5 dagen
3. Elio Di Rupo (PS), 204 dagen.
Leterme II Vertrek Van Rompuy 25 11 2009 1. Wilfried Martens (CVP), 5 dagen Leterme (CD&V), 1 dag
Van Rompuy I 30-06-2006 05-07-2006 Wilfried Martens (CVP), 5 dagen Herman Van Rompuy (CD&V), 2 dagen
Leterme I 10 juni 2007
vervangen Verhofstadt III
20 maart 2008
Verhofstadt III 10 juni 2007 21 december 2007 1. Didier Reynders (MR), 21 dagen
2. Jean-Luc Dehaene (CD&V), 11 dagen, Herman Van Rompuy (CD&V), 31 dagen
1. Yves Leterme (CD&V), 37 dagen
2. Yves Leterme (CD&V), 64 dagen
3. Guy Verhofstadt (VLD), 5 dagen

Nederland[bewerken]

Sinds 1948 zijn onderstaande personen aangezocht als (in)formateur in Nederland:

Kabinet Datum verkiezingen Datum beëdiging Informateur(s) Formateur
15-03-2017 1. Edith Schippers (VVD), 63 dagen
2. Herman Tjeenk Willink (PvdA), 30 dagen
3. Gerrit Zalm (VVD), 106 dagen
Mark Rutte (VVD)
Kabinet-Rutte II 12-09-2012 05-11-2012 1. Henk Kamp (VVD) en Wouter Bos (PvdA), 42 dagen Mark Rutte (VVD), 5 dagen
Kabinet-Rutte I 09-06-2010 14-10-2010 1. Uri Rosenthal (VVD), 14 dagen
2. Herman Tjeenk Willink (PvdA), 10 dagen
3. Uri Rosenthal (VVD) en Jacques Wallage (PvdA), 16 dagen
4. Ruud Lubbers (CDA), 13 dagen
5. Ivo Opstelten (VVD), 31 dagen
6. Herman Tjeenk Willink (PvdA), 7 dagen
7. Ivo Opstelten (VVD), 25 dagen
Mark Rutte (VVD), 7 dagen
Kabinet-Balkenende IV 22-11-2006 25-11-2006
20-12-2006
09-02-2007
1. Rein Jan Hoekstra (CDA), 26 dagen
2. Herman Wijffels (CDA), 50 dagen
Jan Peter Balkenende (CDA), 12 dagen
Kabinet-Balkenende III 30-06-2006
(val Balkenende II)
05-07-2006 Ruud Lubbers (CDA), 5 dagen Jan Peter Balkenende (CDA), 2 dagen
Kabinet-Balkenende II 22-01-2003 27-05-2003 1. Piet Hein Donner (CDA) (pre-formatie, 11 dagen)
2. Piet Hein Donner (CDA) en Frans Leijnse (PvdA) (formatie CDA-PvdA mislukt na 77 dagen)
3. Rein Jan Hoekstra (CDA) en Frits Korthals Altes (VVD) (formatie CDA-VVD-D66 na 36 dagen)
Jan Peter Balkenende (CDA), 8 dagen
Kabinet-Balkenende I 15-05-2002 22-07-2002 Piet Hein Donner (CDA), 49 dagen Jan Peter Balkenende (CDA), 18 dagen
Kabinet-Kok II 06-05-1998 03-08-1998 1. Klaas de Vries (PvdA) (pre-formatie, 6 dagen)
2. Wim Kok (PvdA), Gerrit Zalm (VVD) en Els Borst (D66) (formatie PvdA-VVD-D66 na 68 dagen)
Wim Kok (PvdA), 15 dagen
Kabinet-Kok I 03-05-1994 22-08-1994 1. Herman Tjeenk Willink (PvdA), 8 dagen
2. Klaas de Vries (PvdA), Gijs van Aardenne (VVD) en J.J. Vis (D66) 45 dagen
3. Herman Tjeenk Willink (PvdA), 8 dagen
4. Wim Kok (PvdA), 24 dagen
Wim Kok (PvdA), 25 dagen
Kabinet-Lubbers III 06-09-1989 07-11-1989 1. Jan de Koning (CDA), 6 dagen
2. Ruud Lubbers (CDA), 45 dagen
Ruud Lubbers (CDA), 12 dagen
Kabinet-Lubbers II 21-05-1986 14-07-1986 Jan de Koning (CDA), 50 dagen Ruud Lubbers (CDA), 4 dagen
Kabinet-Lubbers I 08-09-1982 04-11-1982 1. Jos van Kemenade (PvdA), 21 dagen
2. Willem Scholten (CDA), 30 dagen
Ruud Lubbers (CDA), 6 dagen
Kabinet-Van Agt III 13-05-1982
(val Van Agt II)
29-05-1982 Piet Steenkamp (CDA), 12 dagen Dries van Agt (CDA), 5 dagen
Kabinet-Van Agt II 26-05-1981 11-09-1981 1. Ruud Lubbers (CDA) en Jan de Koning (CDA), 42 dagen
2. Ruud Lubbers (CDA), Jan de Koning (CDA) en Ed van Thijn (PvdA), 25 dagen

formatie 1

3. Wilhelm Friedrich de Gaay Fortman (CDA), 13 dagen
1. Sjeng Kremers (CDA) en Ed van Thijn (PvdA), 16 dagen

informatie 3

2. Dries van Agt (CDA), 10 dagen
Kabinet-Van Agt I 25-05-1977 19-12-1977 1. Joop den Uyl (PvdA), 45 dagen
2. Wil Albeda (ARP/CDA), 7 dagen
3. Joop den Uyl(PvdA), 30 dagen
4. Gerard Veringa (KVP/CDA), 7 dagen
5. Joop den Uyl (PvdA) en Gerard Veringa (KVP/CDA), 35 dagen
6. Koos Verdam ( ARP/CDA) en Maarten Vrolijk (PvdA), 15 dagen

formatie 1

7. Wim van der Grinten (KVP/CDA), 29 dagen
1. Joop den Uyl (PvdA), 10 dagen

informatie 7

2. Dries van Agt ( KVP/CDA), 12 dagen
Kabinet-Den Uyl 29-11-1972 11-05-1973 1. Marinus Ruppert (ARP), 59 dagen

formatie 1

2. Dries van Agt (KVP) en Wil Albeda (ARP), 14 dagen
1. Jaap Burger (PvdA), 64 dagen

informatie 2

2. Jaap Burger (PvdA) en Marinus Ruppert (ARP), 19 dagen
Kabinet-Biesheuvel I 28-04-1971 20-07-1971 Piet Steenkamp (KVP), 39 dagen Barend Biesheuvel (ARP), 15 dagen
Kabinet-De Jong 15-02-1967 15-04-1967 1. Jelle Zijlstra (ARP), 17 dagen
2. Louis Beel (KVP), 4 dagen
1. Barend Biesheuvel (ARP), 12 dagen
2. Piet de Jong (KVP), 16 dagen
Kabinet-Zijlstra 14-10-1966
(val Cals)
22-11-1966 formatie 1

Louis Beel (KVP), 13 dagen
1. Norbert Schmelzer (KVP), 17 dagen

Informatie

2. Jelle Zijlstra (ARP), 7 dagen
Kabinet-Cals 28-04-1965 14-04-1965 Norbert Schmelzer (KVP), 11 dagen Jo Cals (KVP, 31 dagen
Kabinet-Marijnen 15-05-1963 24-07-1963 1. Carl Romme (KVP), 16 dagen

Formatie 1

2. Louis Beel (KVP), 8 dagen
1. Wim de Kort (KVP), 21 dagen

Informatie 2

2. Jan de Quay (KVP), 11 dagen

3. Victor Marijnen (KVP), 9 dagen

Kabinet-De Quay 12-03-1959 19-05-1959 1. Louis Beel (KVP), 13 dagen

formatie 1

2. Louis Beel (KVP), 13 dagen
1. Jan de Quay (KVP), 31 dagen

informatie 2

2. Jan de Quay (KVP), 6 dagen
Kabinet-Beel II 12-12-1958
(val Drees III)
22-12-1958 Louis Beel (KVP), 6 dagen Louis Beel (KVP), 3 dagen
Kabinet-Drees III 13-06-1956 13-10-1956 formatie 1 en 2

1. Piet Lieftinck (PvdA), 9 dagen
2. Piet Lieftinck (PvdA), 7 dagen
3. Wilhelm Friedrich de Gaay Fortman (ARP), 16 dagen
4. Wilhelm Friedrich de Gaay Fortman ( ARP), 8 dagen
5. Jaap Burger (PvdA), 20 dagen
1. Willem Drees (PvdA), 39 dagen
2. Carl Romme (KVP), 9 dagen

informatie 1 t/m 5

3. Willem Drees (PvdA) 5 dagen
Kabinet-Drees II 25-07-1952 02-09-1952 formatie 1 t/m 3

Cornelis Staf (CHU), 8 dagen
1. Willem Drees (PvdA), 27 dagen
2. Louis Beel (KVP), 13 dagen
3. Leendert Antonie Donker (PvdA), 17 dagen

informatie

4. Willem Drees (PvdA), 4 dagen
Kabinet-Drees I 25-01-1951
(val Drees-Van Schaik
15-03-1951 1. Dirk Stikker (VVD), 5 dagen

formatie 1 en 2

2. Carl Romme (KVP), 15 dagen
1. Willem Drees (PvdA) en Josef van Schaik (KVP), 15 dagen
2. Max Steenberghe (KVP), 7 dagen

informatie 2

3. Carl Romme (KVP), 3 dagen
Kabinet-Drees-Van Schaik 07-07-1948 07-08-1948 geen 1. Louis Beel (KVP), 10 dagen
2. Louis Beel (KVP), 9 dagen
3. Josef van Schaik (KVP), 8 dagen

Zie ook[bewerken]