Johannes Ockeghem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Johannes Ockeghem
Portret van Johannes Ockeghem
Portret van Johannes Ockeghem
Geboren ca. 1410
Overleden 6 februari 1497
Land Die greue van Henegouwen II.svg Bourgondische Nederlanden Graafschap Henegouwen
Stijl Franco-Vlaamse School, cantus firmus
Instrument Zangstem: contratenor, bassus
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Johannes Ockeghem (verm. Saint-Ghislain, ca. 1410Tours, 6 februari 1497) was een 15e-eeuws componist van de Franco-Vlaamse School. Hij werd vermoedelijk geboren in Saint-Ghislain (Henegouwen). Na een korte periode als zanger aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Antwerpen (1443-1444), kwam hij in dienst van Karel, hertog van Bourbon, in Moulins. In 1452 werd hij aangeworven door de Franse koning Karel VII. Tot aan zijn dood op 6 februari 1497 bleef hij verbonden aan het Franse koningshuis (onder Karel VII Lodewijk XI en Karel VIII). In 1459 verkreeg hij de lucratieve en hooggewaardeerde functie van schatmeester van de abdij Saint-Martin in Tours, waar hij ook verbleef. In 1484 bezocht hij Brugge en Damme.

Persoon[bewerken | brontekst bewerken]

Ockeghem stond bekend als een technisch zeer knap vakman, die in zijn polyfone muziek mathematische perfectie wist te combineren met een vroegrenaissancistisch klankideaal. Hij componeerde missen, motetten en Franse chansons. Hij beheerste op onovertroffen wijze de 'geleerde' technieken van de cantus firmus en de canon. Tot zijn meest besproken composities behoren de 'Missa prolationum', die volledig is gebaseerd op de canontechniek, en de 'Missa cuiusvis toni', die in meerdere modi kan worden uitgevoerd.

Door sommigen wordt beweerd dat Ockeghem zelf een lage zangstem had. Dit is terug te vinden in zijn koorwerken waarbij ook de lagere stemmen (contratenor, bassus) niet langer op spreekstemhoogte bleven, maar een voor die tijd opvallende laagte hadden.

Werkwijze[bewerken | brontekst bewerken]

Ockeghem had de meerstemmigheid erg goed onder de knie. De stemvoering in zijn werken is te kwalificeren als goed. 'Varietas': de elementen van de meerstemmigheid zijn allen verschillend van aard (ter vergelijking: bij imitatio lijken de elementen juist op elkaar). Alle stemmen werden door Ockeghem tegelijk geschreven, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de werkwijze van Dufay, die begon met één stem en hierna pas de andere stemmen schreef. Hij wordt wel de vader van het moderne contrapunt genoemd.

Trivia: Er wordt beweerd dat Ockeghem alle individuele stemmen van superior tot bassus kon zingen.

Composities[bewerken | brontekst bewerken]

De volgende composities van Ockeghem zijn bewaard gebleven.

Missen[bewerken | brontekst bewerken]

Ockeghem’s Kyrie van de Missa Ecce ancilla Domini uit de Chigi codex, Gent ca. 1500
  1. Missa Au travail suis
  2. Missa Caput
  3. Missa Cuiusvis toni
  4. Missa De plus en plus
  5. Missa Ecce ancilla Domini
  6. Missa Fors seulement
  7. Missa L’homme armé
  8. Missa Ma Maistresse
  9. Missa Mi-Mi (Quarti toni)
  10. Missa Pro Defunctis
  11. Missa Prolationum
  12. Missa Quinti toni
  13. Missa sine nomine I
  14. Missa sine nomine II
  15. Requiem
  16. Credo sine nomine

Motetten[bewerken | brontekst bewerken]

  1. Alma redemptoris mater
  2. Ave Maria
  3. Deo Gratias
  4. Intemerata Dei Mater
  5. Salve Regina
  6. Ut heremita solus

Chansons[bewerken | brontekst bewerken]

  1. Altre Venus estés
  2. Baisiés moy dont fort
  3. D’un aultre amer
  4. Fors seulement l’actente
  5. Fors seullement contre
  6. Il Ne M’en chault
  7. J’en ay dueil
  8. La Despouvreuse
  9. L’aultre d’antan
  10. Les desléaulx ont la saison
  11. Geluidsfragment Ma bouche rit (info / uitleg)
  12. Ma Maistresse
  13. Mort, tu as navré /Miserere
  14. O rosa bella
  15. Prenez sur moi vostre exemple
  16. Presque transi
  17. Quant de vous seul
  18. Qu’es mi vida preguntays
  19. S’elle m’amera /Petite camusette
  20. Se vostre cuer eslongne
  21. Tant fuz gentement resjouy
  22. Ung aultre l’a

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Franco-Vlaamse School van polyfonisten
Generatie 1:Johannes Brassart · Gilles Binchois · Simon le Breton · Antoine Busnois · Guillaume Dufay · Thomas Fabri · Hayne van Ghizeghem · Arnoldus de Lantins · Hugo de Lantins · Robert Morton · Johannes Pullois · Jacobus Vide
Generatie 2:Alexander Agricola · Eloy d'Amerval · Jacobus Barbireau · Loyset Compère · Jean Japart · Johannes Martini · Johannes Ghiselin alias Verbonnet · Johannes Ockeghem · Johannes Stockem · Johannes Tinctoris
Generatie 3:Noel Bauldeweyn · Antoine Brumel · Nicolaes Craen · Josquin Des Prez · Antonius Divitis · Antoine de Févin · Heinrich Isaac · Erasmus Lapicida · Nicolas Liégeois · Johannes Lupi · Jacob Obrecht · Matthaeus Pipelare · Pierre de la Rue · Paulus de Roda · Gaspar van Weerbeke
Generatie 4:Benedictus Appenzeller · Jakob Arcadelt · Antoine Barbe · Josquin Baston · Arnold von Bruck · Jacobus Clemens non Papa · Thomas Crecquillon · Gheerkin de Hondt · Theodor Evertz · Franciscus Florius · Nicolas Gombert · Lupus Hellinck · Pierken Jordain · Joannes de Latre · Pierre de Manchicourt · Gherardus Mes · Servaes van der Muelen · Carolus Souliaert · Tielman Susato · Gerardus van Turnhout · Hieronymus Vinders · Adriaan Willaert · Jan van Wintelroy · Joannes Zacheus
Generatie 5:Jan Belle · Severin Cornet · Ludovicus Episcopius · Noé Faignient · Jacobus Florii · Balduin Hoyoul · Orlando di Lasso · Jacobus de Kerle · Claude Lejeune · Philippus de Monte · Andreas Pevernage · Jacob Regnart · Philippe Rogier · Mathieu Rosmarin (Mateo Romero) · Cypriano de Rore · Gerardus van Turnhout · Jan van Turnhout · Jacobus Vaet · Hubert Waelrant · Giaches de Wert