Jules Schelvis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Jules Schelvis
Jules-schelvis.jpg
Algemene informatie
Geboren Amsterdam, 7 januari 1921
Overleden Amstelveen, 3 april 2016
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Beroep drukker
Bekend van Holocaustoverlevende
Portaal  Portaalicoon   Tweede Wereldoorlog

Jules Schelvis (Amsterdam, 7 januari 1921Amstelveen, 3 april 2016[1]) was een Nederlandse kenner van de Jodenvervolging, zelf van Joodse komaf en overlevende van zeven concentratie- en vernietigingskampen.

Sobibór[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de 22-jarige Schelvis in Amsterdam door de Duitse bezetter opgepakt, tegelijk met zijn vrouw Rachel Borzykowski[2] en een groot deel van zijn familie. Met uitzondering van zijn zuster en moeder werden al deze familieleden en zijn vrouw door de nazi's omgebracht.

Op 1 juni 1943 werd Schelvis met ruim drieduizend andere Joden op transport gezet vanuit Kamp Westerbork naar vernietigingskamp Sobibór. Hij gaf zich daar op voor wat hij dacht dat de ordedienst van Sobibór was, maar werd te werk gesteld in Kamp Dorohucza. Zijn vrouw en haar ouders werden in Sobibór vergast. Schelvis' martelgang door zeven nazikampen duurde twee jaar. Uiteindelijk werd hij op 8 april 1945 in Kamp Vaihingen door Franse troepen bevrijd. Schelvis had toen vlektyfus en woog nog slechts veertig kilo. De daaropvolgende opname van twee maanden in het ziekenhuis zette hem aan tot het schrijven van wat hij had meegemaakt. Dit deed hij op ziekenhuisformulieren, om later niet het verwijt te krijgen dat alles was verzonnen. Op 30 juni 1945 was hij terug in Amsterdam.

Schrijver[bewerken | brontekst bewerken]

Schelvis, van origine graficus en drukker, werkte tot aan zijn pensioen als hoofd algemene zaken in Amsterdam en Rotterdam voor respectievelijk De Arbeiderspers en dagblad Het Vrije Volk. Na lang stilzwijgen, ook voor zijn directe collega's en op aandrang van enkele redacteuren van laatstgenoemde krant die hij in vertrouwen had genomen, durfde Schelvis pas na zijn pensionering in 1982 zijn ervaringen op papier te zetten.

Hij schreef enkele boeken, waaronder Binnen de poorten en Vernietigingskamp Sobibor. In Sobibór, vlak bij de grens met Oekraïne, werden in ruim een jaar tijd ten minste 169.800[3][4] mensen, voornamelijk Joden, vermoord. Van hen waren er 34.295 afkomstig uit Nederland. Schelvis was een van de slechts achttien Nederlandse overlevenden.

Zijn boek Binnen de Poorten werd ook bewerkt tot een theatervoorstelling: in 1995 werd dit stuk ter gelegenheid van vijftig jaar bevrijding door zo'n zestig spelers en musici opgevoerd in Geldermalsen, waar Schelvis toen woonde. In 2000 vormden het boek en de eerdere voorstelling de basis voor een gelijknamige solo-voorstelling van verhalenverteller Eric Borrias. Laatstgenoemde werd in 2007 onderscheiden met de Rachel Borzykowski-penning van Stichting Sobibor. Beide voorstellingen werden geschreven en geregisseerd door Gerard Evers, in nauwe samenwerking met Jules Schelvis.

Burger-aanklager[bewerken | brontekst bewerken]

Schelvis trad in Duitsland als burger-aanklager op tegen kampbeulen en ging lezingen houden, de laatste jaren vooral voor de Duitse jeugd. Hij trad op als gids in de vroegere kampen en was adviseur bij tal van initiatieven om de Holocaust als waarschuwing in de herinnering te houden. In het proces dat vanaf 30 november 2009 werd gevoerd tegen de van oorlogsmisdaden verdachte John Demjanjuk, die als kampbewaker van Sobibór verantwoordelijk zou zijn voor het vermoorden van Joodse gevangenen, trad hij op als zogenoemde mede-aanklager (Nebenkläger). Onder andere uit respect voor zijn humanistische ouders vroeg Schelvis op 13 april 2011 aan de rechtbank de schuld van de hoogbejaarde man (Schelvis was toen zelf al negentig jaar) vast te stellen, maar hem geen celstraf op te leggen.[5]

Onderscheidingen[bewerken | brontekst bewerken]

In 2014 sprak de toen 93-jarige Schelvis voor een volle Westerkerk in Amsterdam over zijn ervaringen in Sobibór.[11] Een van de toehoorders was koning Willem-Alexander die er tijdens de Dodenherdenking van 4 mei 2020 aan refereerde tijdens zijn toespraak op de Dam.[12]

  • Het concert Er reed een trein naar Sobibor, dat in de jaren 2013-2016 dertien maal werd uitgevoerd, is een internationaal project en een unieke samenwerking tussen Sobibor-overlevende Jules Schelvis (1921), orkestleider Jan Vermaning en het Nationaal Symfonisch Kamerorkest (NASKA[1]). [2] Als waardig sluitstuk van dit project is ook een lespakket gemaakt voor de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs. Op de pagina Educatie opende site [3] leest u er alles over. In 2012 starten Jan Vermaning en Jules Schelvis met de ontwikkeling van het concert: script, verhaal, muziek en beeld worden in nauw overleg samengesteld. Het jaar daarop vinden er zeven uitvoeringen plaats van het herdenkingsconcert, verspreid door het hele land. Bezoekers en pers zijn diep en intens geraakt. Daardoor ontstaat bij Jules een nieuwe wens: met NASKA de reis van 1943 opnieuw maken en met concerten in Amsterdam, Berlijn en Lublin een internationaal appel doen om de Holocaust nooit te vergeten. Met steun van velen lukte het deze wens te realiseren. Wilt u weten hoe de tournee verlopen is? Lees dan het blog op de site [4] Ter gelegenheid van de herdenking van 70 jaar Tweede Wereldoorlog werd op 2 maart 2015 een gedenkwaardige allerlaatste uitvoering van het Concert verzorgd in het Vredespaleis. Deze uitvoering werd op zondag 3 mei 2015 uitgezonden op NPO2. En werd herhaald op maandagavond 4 april 2016, de avond na het overlijden van Jules. Het herdenkingconcert ‘Er reed een trein naar Sobibor’ is slechts een van de vele indrukwekkende manieren waarop Jules Schelvis de wereld kenbaar heeft gemaakt welke gruwelijkheden tijdens de Tweede Wereldoorlog in Sobibor hebben plaatsgevonden. Wij zijn intens dankbaar dit verhaal met hem aan velen te hebben mogen doorgegeven en hopen met Jules dat zij het ook weer aan hun kinderen zullen doorgeven. Voor een uitgebreide beschrijving van het leven van Jules Schelvis verwijzen wij op voornoemde site ook graag naar het In Memoriam op de website van de door hem opgerichte Stichting Sobibor.

Straatnaam[bewerken | brontekst bewerken]

In Amstelveen komt een Dr. Jules Schelvislaan in de nieuwbouwwijk De Scheg waarvan de bouw nog moet beginnen. De eerste huizen worden rond 2021 opgeleverd.[13] In Amsterdam is de Jules Schelvisbrug.

Bibliografie[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]