Kwidzyn

**Kwidzyn**
Marienwerder
Stad in Polen
	;
Situering
Woiwodschap	Pommeren
District	Powiat Kwidzyński
Gemeente	Kwidzyn
Coördinaten	53° 44′ NB, 18° 56′ OL
Algemeen
Oppervlakte	21,82 km²
Inwoners ; (2005)	37.927 ; (1738 inw./km²)
Overig
Postcode	82-500
Identificatiecode	22070
Kentekenplaat	GKW
Website	Officiële website
Foto's
	Kwidzyn collage
Portaal	Polen

Kwidzyn (Nederlands: Mariënwerder; Duits: Marienwerder) is een stad in het Poolse woiwodschap Pommeren, gelegen in de powiat Kwidzyński. De oppervlakte bedraagt 21,82 km², het inwonertal 37.927 (2005).

Geschiedenis

In 1233 bouwde de Duitse Orde een burcht op de plaats waar het volk van de Pruisen eerder een vesting had. Deze burcht werd in 1254 als residentie geschonken aan de met de Orde verbonden bisschop van Pomesanië. Nadat de Pruisen in 1284 definitief onderworpen waren, volgde de bouw van een stad met een domkerk. De stad sloot zich in 1440 aan bij de oppositie tegen de Orde in de zogenaamde Pruisische Bond die steun kreeg van de Poolse koning. De strijd die daaruit volgde leidde in 1466 tot de Tweede Vrede van Thorn waarin de Orde West-Pruisen, meer dan de helft van zijn bezit, aan Polen moet afstaan. Marienwerder bleef daarbij in handen van de Orde, als een tot aan de Weichsel reikende exclave tussen gebieden die bij de vrede aan Polen waren gekomen: de stad (Elbing (Elblag) in het oosten en Marienburg (Malbork) in het westen. De stad werd onderdeel van het bij de Orde gebleven Oost-Pruisen. Strategisch was Marienwerder daarmee van belang geworden maar verdere economische ontwikkeling bleef uit: in 1570 woonden er niet meer dan 700 mensen.

Het in 1525 ontstane hertogdom Pruisen voerde het Lutheranisme in. In Marienwerder werd een Latijnse school gesticht die voor heel Oost-Pruisen van belang zou worden. De burcht werd gedeeltelijk afgebroken en het restant ingericht voor het openbaar bestuur ten behoeve van het gelijknamige district. Langzaam groeide de stad weer, naar 3.000 inwoners in 1780 en het dubbele in 1850. In 1818 werd de stad deel van een nieuwgevormde provincie West-Pruisen, die voornamelijk bestond uit gebied dat in 1772 door Pruisen van Polen geannexeerd was. Deze provincie werd onderverdeeld in een noordelijk Regierungsbezirk Danzig en een zuidelijk Regierungsbezirk Marienwerder. De stad kreeg een belangrijke bestuursfunctie met openbare instellingen als een gerechtshof. Het inwoneraantal nam toe tot 12.000 in 1910.

Bij de Vrede van Versailles in 1919 werd het ten westen van de Weichsel gelegen deel van Marienwerder aan het heropgerichte Polen toebedeeld, omdat driekwart van de bevolking daar Pools sprak. Ten oosten van de Weichsel bleven de districten Marienwerder, Marienburg en Elbing met een overwegend Duitstalige bevolking bij Duitsland en werden toegevoegd aan de provincie Oost-Pruisen. Bij een volksstemming in 1921 gaf ruim 92% van de bevolking van het district Mariënwerder te kennen bij Duitsland te willen blijven. De bevolking groeide tot 20.000 vlak voor de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog.

In januari 1945 naderde het Sovjet-leger de stad en begon de evacuatie waarbij een deel van bevolking vluchtte en een ander deel in handen van de soldaten viel, die de stad in brand staken en plunderden. De Duitse bevolking werd geïnterneerd en na verloop van tijd uitgewezen naar Duitsland. De inwoners werden vervangen door Poolse nieuwkomers. Een jaar na de oorlog begon de afbraak van het restant van de binnenstad om te dienen als bouwmateriaal voor de wederopbouw van Warschau. Sindsdien heet de stad ‘Kwidzyn’ wat verwijst naar een Oudpruisische of vroeg-Slavische topografische benaming voor de vegetatie op de rivieroever ter plaatse.

Verkeer en vervoer

Station Kwidzyn

Geboren in Marienwerder-Kwidzyn

Johannes Marienwerder (1343-1417), hoogleraar theologie aan de universiteit van Praag, bestrijder van hervormingsbewegingen
Hans Adolf Erdmann von Auerswald (1792-1848), Pruisisch generaal
Rudolf von Auerswald (1795-1866), Pruisisch minister-president, voorstander van grondwetsliberalisering
Hermann von Dechend (1814-1890), eerste president van de ‘Reichsbank’, lid van het ‘Herrenhaus’
Rudolf Peter Henrich Heidenhain (1834-1897) van joodse afstamming, werd na bekering tot het lutheranisme hoogleraar fysiologie en histologie aan de Friedrich-Wilhelms-Universität Breslau
Kurt Rosenfeld (1877-1943), sociaaldemocratisch leider en voorstander van samenwerking met de communisten, vluchtte in 1933 naar Frankrijk
Robert Witthöft-Emden (1886-1960), admiraal in de ‘Kriegsmarine’ aan de Italiaanse kust
Kurt-Jürgen von Lützow (1892-1961), generaal aan het oostfront, van 1944 tot 1956 in Sovjet-krijgsgevangenschap
Ida Siekmann (1902-1961), was het eerste slachtoffer aan de Berlijnse muur; zij overleed bij de sprong uit haar woning op de derde verdieping van de Bernauer Straße
Marek Szulen (1975-), Poolse componist van elektronische muziek

Bronnen, noten en/of referenties

Pools Bureau voor Statistiek

Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Kwidzyn op Wikimedia Commons.