Leidse buskruitramp

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Leidse buskruitramp
Het Rapenburg te Leiden drie dagen na de ontploffing van het kruitschip op 12 januari 1807, Johannes Jelgerhuis. In het midden de toren van de Saaihal, de latere Lodewijkskerk.
Het Rapenburg te Leiden drie dagen na de ontploffing van het kruitschip op 12 januari 1807, Johannes Jelgerhuis. In het midden de toren van de Saaihal, de latere Lodewijkskerk.
Plaats Leiden, Nederland
Coördinaten 52° 9′ NB, 4° 29′ OL
Datum 12 januari 1807
Doden 151
Gewonden +/- 2.000
Leidse buskruitramp
Leidse buskruitramp
Lodewijk Napoleon bezoekt de slachtoffers van de kruitramp in Leiden, 1807, Carel Lodewijk Hansen
Gedenksteen in de kade van het Steenschuur
Joodse begraafplaats Katwijk, rustplaats Joodse slachtoffers buskruitkramp 1807, Rijnstraat Katwijk

De Leidse buskruitramp (ook wel: de ramp met het kruitschip) vond plaats op 12 januari 1807 om kwart over vier 's middags, ten tijde van de Franse bezetting.

Een schip dat van Haarlem naar Delft ging had 37.000 Hollandse ponden (17.760 kg) aan buskruit aan boord. Het ontplofte midden in Leiden in het Steenschuur, een gracht in het verlengde van het Rapenburg.

Bij de ramp vielen 151 doden en ruim 2.000 gewonden. Circa 220 woningen werden compleet verwoest of werden onbewoonbaar verklaard. Zelfs in de verste wijken in Leiden waren ramen kapot of werden dakpannen van het dak afgeblazen. De knal werd in Den Haag gehoord, en volgens sommige onbetrouwbare bronnen zelfs in Friesland.

De oorzaak van de ramp is onbekend. Er wordt beweerd dat een en ander te wijten was aan onvoorzichtigheid van een bemanningslid bij het koken; een passant zag kort voor de ontploffing dat er aardappelschillen overboord werden gegooid.

Koning Lodewijk Napoleon[bewerken]

Koning Lodewijk Napoleon was na 5 uur al op de plaats van de ramp; hij bleef hier ruim een dag. Hij wilde Leiden helpen, en stelde duizenden soldaten aan om Leiden op te bouwen. Deze soldaten waren eigenlijk bedoeld om te waken op het strand voor een Engelse invasie. Uit zijn privévermogen stelde de koning 30.000 gulden beschikbaar voor het door hem opgerichte rampenfonds, een aanzienlijk bedrag voor die tijd. Leiden werd hierbij ook vrijgesteld van belasting voor de komende tien jaar (t/m 1817). Hij gaf bakkers van de naburige stad Delft opdracht broden voor de getroffen inwoners van Leiden te bakken, en stuurde zijn hofchirurg naar Leiden. Ook liet hij Paleis Huis ten Bosch tot een noodhospitaal maken. Overal in Holland werd Lodewijk de Goede geroepen. Een nationale collecte bracht bijna 2 miljoen gulden op. Aan het Steenschuur is nog een gedenkteken te vinden aan koning Lodewijk. Door de ontploffing was de in de straat gelegen katholieke schuilkerk deels verwoest. De kerk is in opdracht van koning Lodewijk hersteld en gewijd aan Lodewijks schutspatroon, Lodewijk de Heilige.

Puinruimen[bewerken]

Het puinruimen ging nog weken door, maar de hulp kwam wel snel op gang. Enkele mensen konden nog onder het puin vandaan gehaald worden, maar voor velen kwam de hulp te laat. Als reactie hierop werd door de koning vervoer van buskruit door dichtbevolkte gebieden verboden. De wederopbouw van het centrum verliep traag vanwege de slechte economische situatie en (volgens geruchten) corruptie door bestuurders.

Slachtoffers[bewerken]

Slachtoffers waren onder meer Jean Luzac, die decennialang de Gazette de Leyde had uitgegeven, en de hoogleraar Adriaan Kluit. Ook de weduwe van Hieronymus van Alphen, Catharina Geertruyda van Valkenburg, en een negenjarige dochter uit dit huwelijk, Wilhelmina van Alphen, waren onder de slachtoffers.

De natuuronderzoeker Johannes le Francq van Berkhey overleefde de ramp, maar werd dakloos. Hij woonde tijdelijk in Huis ten Bosch in Den Haag, dat werd ingericht om de daklozen op te vangen.

Monument en herdenking[bewerken]

Op verzoek van Lodewijk Napoleon zou een gedenknaald opgericht worden, maar men kwam niet verder dan het metselen van het fundament. In 1837 bepaalde koning Willem I dat het monument niet zou worden opgericht.

Nog altijd is de plaats van de ramp te herkennen in het centrum van Leiden. In de kade van het Steenschuur is een steen ingemetseld op de plaats waar het kruitschip lag. Rondom de rampplek is nog steeds iets zichtbaar van de omvang van de verwoesting: in het verwoeste gedeelte is het Van der Werfpark aangelegd en het Kamerlingh Onnes Laboratorium gebouwd (tegenwoordig het gebouw van de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden).

Literatuur[bewerken]

  • L. Knappert: De Ramp van Leiden na honderd jaar herdacht. Schoonhoven, 1906.
  • Arti Ponsen, Ed van der Vlist: Het fataal evenement. De buskruitramp van Leiden in 1807. Uitgeverij Gingko. ISBN 9789080700987.
  • Cor van der Heijden: Rampen en plagen in Nederland, 1400-1940. Pestbacillen, paalwormen en plunderende Moskovieters. Kempen Uitgevers, Zaltbommel, 2004. ISBN 9066572329.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]