Meertens Instituut

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Meertens Instituut
Meertens Instituut (Spinhuis, Amsterdam)
Meertens Instituut (Spinhuis, Amsterdam)
Opgericht 1930
Website
Portaal  Portaalicoon   Taal
Archief aan de Muyskenweg

Het Meertens Instituut in Amsterdam is een onderzoeksinstituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

Het Meertens Instituut onderzoekt en documenteert de Nederlandse taal en cultuur. Binnen het onderzoek worden vier onderzoeksgebieden onderscheiden: orale cultuur, tradities en rituelen, syntactische variatie en fonologische variatie. De onderzoeken zijn tegenwoordig vooral contemporain georiënteerd: er wordt gezocht naar een verband met de hedendaagse samenleving en met actuele ontwikkelingen. Het Meertens Instituut heeft een uitgebreide collectie opgebouwd op het terrein van de Nederlandse etnologie en variatielinguïstiek.

Geschiedenis[bewerken]

Het instituut begon in 1930 als Dialectbureau. In 1940 werd daar het bureau Volkskunde aan toegevoegd, in 1948 het bureau Naamkunde. Deze drie bureaus kwamen onder de paraplu van de Centrale Commissie voor onderzoek van het Nederlandse Volkseigen.

Tegenover het streven om met de "Commissie voor Volkskunde" een volkskunde-atlas te ontwikkelen, richtte de germanist Jan de Vries een alternatieve Inter-Academische Commissie op met een gelijkluidend doel. Na de dood van de voorzitter van de Commissie voor Volkskunde, Jos. Schrijnen, kwam in 1939 aan de controverse een einde: Jan de Vries werd benoemd tot zijn opvolger als voorzitter van de Commissie voor Volkskunde. Na de arrestatie van De Vries in 1945 werd het werk aan de volkskunde-atlas hervat.

De secretaris van de drie bureaus, P.J. Meertens, werd de eerste directeur, tot zijn pensionering in 1965. Naar hem werd het instituut in 1979 hernoemd tot P.J. Meertens-Instituut, sinds 1998 kortweg Meertens Instituut.[1] Het instituut huisvest sinds 2001 het secretariaat van SIEF, de International Society for Ethnology and Folklore.

In de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw werden op initiatief van J.J. Voskuil van het Volkskundebureau zo'n 20 veldwerkers op pad gestuurd om verspreid over heel Nederland sagen te verzamelen. Succesvolle verzamelaars waren onder andere Engelbert Heupers in Het Gooi en Eemland, Dam Jaarsma in de Friese Wouden (laatstgenoemde 16 duizend van de in totaal 32 duizend volksverhalen) en Jac. Gazenbeek van de Veluwe.

In 2006 heropende het Meertens Instituut zijn sagenonderzoek. Het door Theo Meder en Ruben Koman gelanceerde DOC Volksverhaal startte het volksverhaalonderzoek in de provincie Groningen, waarbij duizenden verhalen werden opgetekend. Voor het in 2010 verschenen standaardwerk Verhalen van stad en streek[2] verzamelde Koman volksverhalen in alle provincies van het land. In het boek staan, per provincie gerangschikt, honderden sagen en legenden die in Nederland circuleren of circuleerden.

Het Instituut was tot 1969 gevestigd in de voormalige Anna Visscherschool in de Nieuwe Hoogstraat in Amsterdam. Vervolgens zetelde het tot 1998 aan de Keizersgracht 569-571 in dezelfde stad. In 1998 verhuisde het naar de Joan Muyskenweg 25, naast het metrostation Overamstel. Sinds oktober 2016 vormt het samen met het Huygens ING en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis het Humanities Cluster van de KNAW.[3] Het Meertens Instituut is samen met het Huygens ING gehuisvest in het Spinhuis aan de Oudezijds Achterburgwal 185 in Amsterdam. De bibliotheek en leeszaal zijn nu gevestigd in het Oost-Indisch Huis en op de zolder van het nabijgelegen Bushuis op de Kloveniersburgwal. Een deel van de bibliotheekcollectie en het archief is ondergebracht in het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis aan de Cruquiusweg.

Databanken[bewerken]

Steeds meer onderzoeksresultaten en collecties van het instituut komen terecht in digitaal toegankelijke gegevensbanken.

Taal[bewerken]

  • De Kaartenbank
  • Nederlandse Dialectenbank
  • Dynamische Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten
  • Morfologische Atlas van de Nederlandse Dialecten
  • Etymologiebank
  • De Nieuwe Winkler
  • Diachrone Corpora

Cultuur[bewerken]

  • Nederlandse Bedevaartbank
  • Databank Beschermheiligen
  • Boedelbank (databank met historische boedelinventarissen)
  • Nederlandse Liederenbank
  • Nederlandse Volksverhalenbank
  • Databank Migratie in Nederland in de 20ste eeuw
  • Databank Oude Nederlandse Maten en Gewichten
  • Volkskundige Trefwoordenbank

Naamkunde[bewerken]

Directeuren[bewerken]

Naam Periode
Piet Meertens 1948-1965
Dick Blok 1965-1986
Jaap van Marle 1986-1997
Hans Bennis 1998-2016
Antal van den Bosch 2017-

Trivia[bewerken]

Het Meertens Instituut staat model voor Het Bureau in de gelijknamige romanserie van J.J. Voskuil, die er zelf langdurig werkte (1957-1987).

Externe links[bewerken]