Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Arnolfini portret
Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg
Museum National Gallery (Londen)
Verblijfplaats London
Kunstenaar Jan van Eyck
Jaar 1434
Type olieverf op eikenhouten paneel
Afmetingen 81,8 × 59,7 cm
Inventarisnummer NG 186
afbeelding 2098 RKD-gegevens
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Het beroemde schilderij Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw heeft Jan van Eyck in 1434 met olieverf op eikenhouten paneel geschilderd. We zien hier een dubbelportret van een man en een vrouw ‘ten voeten uit’[1]. Het schilderij bevindt zich in de National Gallery in Londen, dat het aankocht in 1842.

Giovanni Arnolfini[bewerken]

Giovanni Arnolfini kwam uit een bankiersfamilie uit het Italiaanse Lucca (stad), die veel zaken deed met en in Vlaanderen. Er woonden echter minstens 2 leden van de familie die Giovanni heetten[2]. In eerste instantie werd gedacht dat de afgebeelde personen Giovanni di Arrigo Arnolfini en zijn vrouw Giovanna Cenami waren en dat het schilderij ter gelegenheid van hun huwelijk was gemaakt. Maar Rijselse archieven gaven aan dat dit echtpaar pas in 1447 trouwde[3]. Nu wordt algemeen aangenomen dat het om Giovanni di Nicolao Arnolfini [4]en zijn vrouw Constanza Trenta gaat, waarschijnlijk in hun woning in Brugge. Giovanni woonde in 1419 al in Brugge, was textielhandelaar en vertegenwoordigde de familiezaken in Vlaanderen. Zij trouwden in 1426 en Constanza stierf in 1433, zodat dit schilderij een nagedachtenis zal zijn aan haar.

Als gevolg van deze toeschrijvingen worden verschillende details ook verschillend geïnterpreteerd. Er is dus een vroege interpretatie, van vóór 1997 en een hedendaagse interpretatie mogelijk.[2]

Details[bewerken]

We zien op het schilderij in een slaapkamer een dubbelportret met een rijk geklede man die een eveneens rijk geklede vrouw die elkaar de hand reiken. Op de voorgrond, vóór het paar, staat een hond en liggen een paar buitenschoenen.

spiegel[bewerken]

Johannes de eyck fuit hic, 1434.

Op de achtergrond hangt, zeer in het oog lopend, boven de zitbank een ronde spiegel met daarnaast een Rozenkrans en daarboven, in Bourgondische kanselarijletters, de tekst "Johannes de eyck fuit hic 1434" (Van Eyck was hier 1434). De lijst van deze spiegel bevat tien medaillons met afbeeldingen van de lijdensgeschiedenis, de nederdaling ter helle en de opstanding van Christus. Als we goed kijken zien we in de bolle spiegel het echtpaar van achteren en in de deuropening nog twee personen, waarbij we veronderstellen, gezien de tekst erboven, dat één van hen (met de rode hoofddoek ?) Van Eyck is. Wij zelf kijken dus, als het ware, vanuit die deuropening de kamer in.

Dat de spiegel het optisch middelpunt is van het schilderij, zoals in een vorige versie beweerd wordt en daardoor dus de zon voorstelt (God), is duidelijk te weerleggen.

kroonluchter[bewerken]

Op de kroonluchter aan het plafond brandt maar één kaars, op klaarlichte dag, en dat kan betekenen dat:

  • (vóór 1997) Christus hier al weet heeft van het huwelijk: het is het symbool van zijn oog.
  • (heden) Giovanni leeft en zijn vrouw is overleden

man en vrouw[bewerken]

De man draagt een met bont afgezette mantel ook de vrouw draagt een van binnen gevoerde robe; tekenen dat zij welgesteld zijn. De rijkdom komt eveneens tot uitdrukking in het kleed dat onder het bed uitkomt.

Man en vrouw houden elkaar bij de hand. De andere hand van de man wijst in de richting van de brandende kaars. De andere hand van de vrouw wijst ij de richting van de spiegel met de passietaferelen; misschien een verwijzing naar lijden, dood en opstanding.

In de interpretatie van vóór 1997:

  • elkaar bij de hand houden zou symboliseren dat zij aan het trouwen zijn
  • de opgestoken hand van de man zou de huwelijkse trouw symboliseren

De buik van de vrouw is enigszins bol. Dit kan duiden op:

  • zwangerschap; de vrouw zou tijdens het baren van een kind kunnen zijn overleden
  • dikheid als modeverschijnsel; wat aangaf dat je genoeg te eten had en dus rijk was. Vergelijk de pose van Eva op Het Lam Gods.

overige symboliek[bewerken]

Giovanni di Nicolao Arnolfini, portret ca. 1435 door Jan van Eyck

Op het schilderij is meer symboliek te onderkennen:

  • het hondje op de voorgrond symboliseert trouw
  • de uitgetrokken trippen kunnen erop wijzen dat ze op gewijde grond staan, die niet bevuild mag worden
  • de sinaasappels onder de vensterbank kunnen een teken zijn van vruchtbaarheid, maar ook van rijkdom (zij komen van verre)

Herkomst[bewerken]

Van het schilderij is de herkomst[5] niet geheel bekend. Don Diego de Guevara schonk het schilderij vóór 1516 aan Margaretha van Oostenrijk (1480-1530), landvoogdes van de Habsburgse Nederlanden[6]. In 1558 nam Maria van Hongarije (1505-1558) het mee naar Spanje. In 1700 hing (?) het in het Alcázar Paleis[7] in Madrid van Filips IV van Spanje. Omstreeks 1800 is het aldaar gestolen, werd naar België gebracht en wisselde daar vele keren van eigenaar. Van 1815 - 1842 was het schilderij in het bezit van Generaal-Majoor Hay in Engeland en sinds 1842 hangt het in de National Gallery (Londen) in Londen.