Margaretha van Oostenrijk (1480-1530)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Margaretha van Oostenrijk
1480-1530
Bernard van Orley - Portrait of Margareta van Oostenrijk - WGA16689.jpg
de facto landvoogdes van de Nederlanden
Opvolger Maria van Hongarije
Vader Keizer Maximiliaan I
Moeder Maria van Bourgondië
Het standbeeld van Margaretha staat sedert 14 maart 2006 voor de kathedraal van Mechelen
Standbeeld van Margaretha van Oostenrijk in Mechelen

Margaretha van Oostenrijk (Brussel, 10 januari 1480 - Mechelen, 1 december 1530) was hertogin van Savoye, landvoogdes van de Nederlanden en de enige dochter van Maximiliaan I van Oostenrijk en Maria van Bourgondië. Ze was de zuster van Filips de Schone, die huwde met Johanna van Castilië, ook de Waanzinnige genoemd.

Tragiek en politiek in haar leven[bewerken]

Bij de vrede van Atrecht (1482) tussen Lodewijk XI van Frankrijk en haar vader werd bepaald dat de tweejarige Margaretha zich verloofde met de toen dertienjarige Karel VIII, de Franse dauphin. Margaretha groeide op aan het Franse hof. Nadat Maximiliaan I in 1491 bij volmacht huwde met Anne, de erfdochter van het hertogdom Bretagne, greep Karel VIII in. Hij dwong Anna van Bretagne om met hemzelf te trouwen. De opzij geschoven Margaretha werd in 1493 bij de vrede van Senlis aan haar vader, Maximiliaan, teruggegeven.

Haar huwelijk met Johan van Aragón[bewerken]

In 1497 reisde Margaretha per schip naar Santander in Spanje. Op 3 april 1497 trouwde ze in Burgos met Johan van Aragón, de troonopvolger van Spanje en de broer van Johanna de Waanzinnige. Deze bezweek echter vijf maanden later aan tuberculose. Enkele maanden later beviel Margaretha van een doodgeboren dochter.

Het huwelijk, alhoewel gearrangeerd, was liefdevol. Blijkbaar was de tijd die zij in bed doorbrachten een zorg voor de hofartsen gezien Johan een zwakke constitutie had. De wellust die hij voelde voor zijn vrouw baarde hem zorgen maar zijn biechtvader verzekerde hem dat dit natuurlijk was. Margaretha was zijn liefde waard en ze had een scherp gevoel voor humor. Haar verloving met de prins scheen gedoemd toen het schip dat haar naar Spanje bracht in een storm verzeilde in de golf van Biskaje. In allerhaast schreef ze haar eigen grafschrift:

"Hier ligt Margaretha, de gewillige bruid, Tweemaal gehuwd - maar een maagd toen ze stierf"

Haar huwelijk met Filibert II van Savoye[bewerken]

Op 5 maart 1500 arriveerde Margaretha te Gent, waar de geboorte werd gevierd van de latere keizer Karel V, de zoon en erfopvolger van haar broer Filips de Schone. Op 28 november 1501 huwde zij met hertog Filibert II van Savoye, maar zij verloor haar tweede echtgenoot amper drie jaar later: Filibert stierf na een jachtpartij op een hete dag, toen hij overvloedig ijskoud bronwater had gedronken. Margaretha nam zich toen voor de weduwekap tot het eind van haar dagen te dragen en verwoordde haar rouwgevoelens in Franstalige gedichten. Zij liet een kerk optrekken in het Franse Brou dicht bij Bourg-en-Bresse, als herinnering aan haar echtgenoot.

Margaretha en Mechelen[bewerken]

De hertogin keerde naar de Nederlanden terug, waar keizer Maximiliaan (regent na de dood van haar broer Filips de Schone) haar op 18 maart 1507 belastte met de landvoogdij. De keizer verleende haar ook de voogdij over vier van de zes kinderen van Filips en Johanna: Eleanora, Karel, Maria en Isabella. Johanna was om haar ziekte in een kasteel in Tordesillas opgesloten.

Margaretha regeerde vanuit het Hof van Savoye te Mechelen, dat ze had gekocht van Hiëronymus Lauweryn, haar schatbewaarder en hofmeester. Hierdoor werd Mechelen de hoofdplaats van de Nederlanden. Voor het bestuur van die gewesten deed ze vooral een beroep op de Geheime Raad. Tijdens haar beleidsperiode was zij voortdurend begaan met de belangen van de Habsburgse dynastie en stond ze erg wantrouwig tegenover het Franse vorstenhuis.

Toen zij toenadering zocht tot de koning van Engeland, Hendrik VII, versloeg deze samen met het leger van Maximiliaan de Franse troepen in Normandië en kwam door haar bemiddeling op 10 maart 1508 de Liga van Kamerijk tot stand. Daarbij werd o.a. de jonge aartshertog Karel voorbestemd te huwen met Maria Tudor, dochter van de Engelse koning.

Toen haar neef Karel in 1515 meerderjarig werd verklaard, leefde zij enige tijd teruggetrokken. Nadat Karel naar Spanje was vertrokken om er na het overlijden van Ferdinand II van Aragón de troonopvolging waar te nemen, werd Margaretha, 'la bonne tante', voor een tweede maal belast met de regering over de Nederlanden.

Andermaal behartigde zij vooral de belangen van Habsburg. Een van haar successen was de verkiezing van Karel V tot keizer (1519), wat gepaard ging met een hervatting van de oorlog tegen Frankrijk (zie slag bij Pavia), waarbij de Franse koning de soevereiniteit over Artesië verloor. Samen met de koningin van Frankrijk ijverde ze voor een vergelijk, wat op 3 augustus 1529 tot de Damesvrede van Kamerijk leidde, waarbij Frans I definitief afstand deed van alle aanspraken op Vlaanderen en Artesië. Er kwam hiermee een tijdelijk einde aan de Italiaanse Oorlogen. Tijdens de laatste tien jaar van haar bewind liet Karel V het gehele bestuur over de Nederlanden op haar schouders rusten.

Margaretha's regering wordt beschouwd als een tijd van relatieve rust en welvaart. Niettemin hadden onder haar bewind de eerste executies van protestanten plaats, met name de Antwerpse monniken Hendrik Voes en Jan van Essen, die op 1 juli 1523 op de Grote Markt van Brussel verbrand werden. In de Noordelijke Nederlanden werd Jan de Bakker uit Woerden de eerste protestantse martelaar. In 1525 werd hij in Den Haag, in haar aanwezigheid, op de brandstapel ter dood gebracht. Verder slaagde zij er met moeite in om de eeuwige lastpost Karel van Gelre in de slepende Gelderse Oorlogen in bedwang te houden. Pas in 1528 werd deze Karel gedwongen om de vrede van Gorkum te sluiten, maar Gelre zou tot na diens dood in 1538 zijn zelfstandigheid behouden (pas in 1543 werd Gelre definitief onder Habsburgs gezag geplaatst).

Overlijden[bewerken]

Vanwege een slepende beenkwaal liet zij in 1530 haar bestuurstaken over aan een waarnemend landvoogd, Antoon I van Lalaing, graaf van Hoogstraten. Op 30 november 1530 dicteerde zij op haar sterfbed in Mechelen haar laatste brief, vergezeld van haar testament aan Karel V, die ze met aandrang verzocht de vrede te bewaren, zowel met de koning van Frankrijk als met die van Engeland. Margaretha overleed in de nacht daarop. Karel V benoemde zijn zuster Maria van Hongarije als haar opvolgster.

Margaretha werd begraven in de Église Saint-Nicolas-de-Tolentin de Brou, deel van het koninklijk klooster van Brou in de Franse stad Bourg-en-Bresse. Zij nam het initiatief om dit complex te bouwen en ze ligt er begraven, samen met haar tweede echtgenoot Filibert en haar schoonmoeder Margaretha van Bourbon. Het interieur, de graftombes en de voorgevel van de kerk zijn van grote artistieke waarde.

Afbeeldingen[bewerken]

Voorouders[bewerken]

Voorouders van Margaretha van Oostenrijk
Overgrootouders Ernst I van Oostenrijk (1377–1424)

Cymburgis van Mazovië (1394–1429)
Eduard van Portugal (1391–1438)
∞ 1428
Eleonora van Trastámara (1402–1449)
Filips de Goede (1396-1467)
∞ 1433
Isabella van Portugal (1397-1472)
Karel I van Bourbon (1401-1456)
∞ 1412
Agnes van Bourgondië (1407–1476)
Grootouders Keizer Frederik III (1415-1493)
∞ 1452
Eleonora Helena van Portugal (1436-1467)
Karel de Stoute (1433-1477)
∞ 1454
Isabella van Bourbon (1436-1465)
Ouders Keizer Maximiliaan I (1459-1519)
∞ 1477
Maria van Bourgondië (1457-1482)
Margaretha van Oostenrijk (1480-1530)

Literatuur[bewerken]

  • D. Eichberger (ed.), Women of Distinction: Margaret of York, Margaret of Austria, Leuven-Turnhout 2005
  • Emanuel van Meteren: Historie der Nederlandscher ende Haerder Na-buren Oorlogen en geschiedenissen tot den Jare 1612. Collection Peace Palace Library, The Hague.
  • Gisela NAEGLE, Ecrire au père, écrire au prince: relations diplomatiques et familiales dans la correspondance de Maximilien Ier et de Marguerite d'Autriche, in: Bulletin van de Vereniging van de Adel, April 2016.
Voorganger:
--
Landvoogdes van de Nederlanden
1507-1530
Opvolger:
Maria van Hongarije