Proton (raket)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Lancering Proton vanaf kosmodroom Bajkonoer

De Proton (Russisch: Протон) is een onbemande Russische draagraket die voor het eerst werd gelanceerd in 1965.

Ontwikkeling[bewerken]

Oorspronkelijk werd de Proton ontwikkeld door de Sovjet-Unie als intercontinentale ballistische raket voor zware (nucleaire) ladingen met een bereik van 12.000 km. Voor dat doeleinde is de Proton echter nooit ingezet, maar wel voor het lanceren van kunstmanen en ruimtestations. Na de ombouwing tot draagraket bleek de Proton tijdens de eerste vluchten tussen 1965 en 1970 onbetrouwbaar en veel kostbare ruimtevaartuigen gingen verloren. Halverwege de jaren 1970 werden de kinderziektes verholpen en groeide de Proton uit tot een zeer betrouwbare draagraket.

Types[bewerken]

De eerste versie van de Proton bestond uit twee trappen en werd in 1965 en 1966 slechts vier maal gebruikt voor het lanceren van kleine kunstmanen, alvorens uit gebruik te worden genomen. De twee opvolgers bestaat uit drie (SL-13) en vier (SL-12) trappen waardoor ze zwaardere ladingen in hogere banen kunnen brengen.

In maart 2001 werd voor het eerst een testvlucht gemaakt met de Proton-M. Dit type is gebaseerd op de oorspronkelijk Proton, maar er zijn verbeteringen in doorgevoerd. Oorspronkelijk was deze test gepland voor juli 2000, maar door technische en financiële problemen werd er vertraging opgelopen. Met de Proton-M zijn betrekkelijk veel lanceringen mislukt. Van de eerste honderdzeventien lanceringen, mislukte er acht, en nog eens drie mislukten deels.

De meeste Proton-M raketten zijn uitgerust met een extra Briz-M-upperstage als vierde trap. Deze is in staat om de lading nauwkeurig in de juiste baan te krijgen door meerdere keren te stoppen en te herstarten.

Commerciële boekingen voor Proton raketten geschieden sinds 1995 door het Amerikaan-Russische International Launch Services.

Missies[bewerken]

In de beginjaren van de Proton worden de draagraketten voornamelijk gebruikt om kunstmanen in een baan om de Aarde te brengen. Later worden de Protons ook ingezet voor het lanceren van de Saljoet-ruimtestations, Mir-modules en de Zarja- en Zvezda-module van het Internationaal ruimtestation ISS. Tegenwoordig worden vooral zeer zware communicatiesatelieten per Proton gelanceerd. Maar ook ESA's ExoMars Marsmissie werd in 2016 met een Proton-M gelanceerd.

Uitfasering en uitbreiding[bewerken]

In de komende jaren zal de Proton-M worden uitgefaseerd en worden vervangen door de Angara A5. Ook voor de Angara zal ILS de commerciële boekingen doen. De Proton-M en de Angara zullen in de overgangsperiode naast elkaar beschikbaar zijn. De Angara heeft echter te kampen met flinke vertragingen. In september 2016 maakte ILS echter ook bekend twee medium uitvoeringen van de Proton op de markt te brengen. De medium gebruikt een verlengde versie van de eerste trap. De tweede trap is dan een verlengde versie van de Proton-M derde trap. De drietrapsmediumuitvoering heeft dan net als bij de Proton-M een Briz-M als precisie-upperstage.

Externe link[bewerken]