SpaceX

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
SpaceX
SpaceX
Motto of slagzin "Revolutionizing access to space"
Oprichting 2002
Sleutelfiguren Elon Musk (CEO en CTO)
Gwynne Shotwell (President)[1]
Tom Mueller (Raketmotor ontwerper)
Hoofdkantoor Hawthorne, Californië
Werknemers +/- 5000 in april 2016
Producten Falcon 1 - lichtgewichtklasseraket (buiten gebruik)
Falcon 9 - mediumklasseraket,
Falcon Heavy - heavyliftklasseraket,
Dragon - vrachtruimteschip,
Dragon v2 - bemand ruimteschip
Sector Ruimtevaart
Website www.spacex.com
Portaal  Portaalicoon   Economie
Dragon CRS2 nadert het ISS

SpaceX (officieel Space Exploration Technologies Corp.) is een Amerikaans bedrijf voor ruimtetransport, gevestigd in Hawthorne, Californië. Het ontwikkelde de Falcon 1- en Falcon 9-raketten, met het doel deze te gebruiken als herbruikbare lanceerraketten. Het ontwikkelde ook het Dragon-ruimtetuig dat met Falcon 9-raketten in een baan om de aarde kan gebracht worden. SpaceX ontwerpt, test en produceert de meeste onderdelen zelf, waaronder de Merlin-, Kestrel-, Draco-, de SuperDraco en Raptorraketmotor.

SpaceX won in december 2008, net als Orbital Sciences Corporation (nu Orbital ATK), een Commercial Resupply Services (CRS)-contract. Dat van SpaceX is voor minstens 12 missies om goederen naar en van het Internationaal ruimtestation ISS te verzenden. Opvallend aan SpaceX is dat het veel lagere lanceerprijzen in rekening brengt dan de concurrentie en anders dan de concurrentie volledig in Amerika gebouwde raketten en ruimtevaartuigen levert.

Geschiedenis[bewerken]

SpaceX werd in juni 2002 opgericht door Elon Musk, mede-oprichter van PayPal, die tegen maart 2006 $100 miljoen ingebracht had van zijn eigen geld.[2] In eerste instantie werd de Falcon 1-lichtgewichtraket ontwikkeld. Na drie mislukte lanceringen in 2006, 2007 en 2008 met de slecht werkende Merlin-1B-raketmotor, lukte het SpaceX in 2008 en 2009 met de toen nieuwe Merlin-1C-raketmotoren twee maal een vracht in een baan om de aarde te brengen met een Falcon 1.

2010 t/m 2012[bewerken]

Na deze laatste Falcon 1-lancering stopte SpaceX met de Falcon 1 ten behoeve van de Falcon 9 (v1.0) die gebruikmaakt van 9 Merlin-1C-raketmotoren in de eerste trap.

In december 2010 werd SpaceX het eerste privébedrijf dat met succes een ruimtevaartuig (een Dragon) kon lanceren, in een baan om de aarde brengen en terugbrengen.[3]

Op 22 mei 2012 werd de eerste Dragon-capsule gelanceerd met als bestemming het ISS. Op 24 mei werd deze capsule aan het ISS gekoppeld door André Kuipers. Op 31 mei 2012 werd de capsule losgekoppeld van het ISS en kwam de Dragon in de Grote Oceaan neer op de coördinaten: 27N, 123E. Dit was echter een testvlucht, bedoeld om de boordsystemen te testen. Het toestel was vrijwel leeg. Een tweede vlucht vond plaats op 8 oktober 2012, waarna het toestel op 10 oktober aan het ISS koppelde.[4]

2013 t/m 2015[bewerken]

Een krachtiger raketmotor (Merlin-1D) werd ontwikkeld en na vijf Falcon 9 v1.0-lanceringen werd de grotere en krachtiger Falcon 9 v 1.1 in september gebruik genomen. Waarna SpaceX ook voor andere klanten dan NASA ging lanceren.

In 2014 kende NASA SpaceX een Commercial Crew-contract ter waarde van 2,6 miljard Amerikaanse dollar toe voor de definitieve bouw en testfase van de Dragon V2 waarmee ze astronauten naar het ISS mogen vliegen.

In april 2015 was de zesde Dragon-bevoorradingsmissie (SpaceX CRS-6). En zijn er 20 succesvolle Falcon-raketlanceringen geweest.[5]

Ook werd de Falcon 9 door het Pentagon gecertificeerd om militaire (geheime) satellieten te mogen lanceren en doorbrak SpaceX daarmee het monopolie van United Launch Alliance op dit type vluchten.

SpaceX-lanceerontploffing

Op 28 juni 2015 had SpaceX een zware tegenslag doordat de tweede rakettrap van de negentiende Falcon 9 die Dragonmissie CRS7 naar het ISS stuurde ontplofte. Hierna werden alle lanceringen lopende het onderzoek naar de oorzaak voorlopig uitgesteld. De oorzaak van de mislukte lancering werd al gauw gevonden in het breken van een slecht gebouwde steunstang, waardoor een kettingreactie in de zuurstoftank van de tweede rakettrap plaatsvond wat het uiteenvallen van de tweede trap tot gevolg had. Alle steunstangen worden voortaan aan steviger tests onderworpen. SpaceX maakte zijn "return to flight" op 21 december 2015 met een verbeterde Falcon 9 v1.1 full thrust, en wist in die missie elf communicatiesatellieten in de ruimte te brengen, en voor het eerst de boostertrap te laten landen.

Ondertussen heeft NASA eind 2015 ook een eerste bemande vlucht van de Dragon v2 onder het Commercial Crew-contract geboekt.

2016 en later[bewerken]

In januari 2016 kreeg SpaceX een subsidie van ruim $61 miljoen toegekend van het Pentagon om een vacuüm-versie van de in ontwikkeling zijnde Raptor-raketmotor te ontwikkelen en een prototype te bouwen. Dit maakt deel uit van een programma om de Amerikaanse ruimtevaart weer onafhankelijk van buitenlandse (Russische) technologie te maken.

In februari 2016 kwam het vernieuwde lanceercomplex LC-39a (eerder gebruikt voor Apollo en Space Shuttle) op het Kennedy Space Center gereed. Hiervandaan moeten de Falcon Heavy- en de bemande Falcon 9-Dragon v2-vluchten in de toekomst gelanceerd worden.

In 2016 heeft SpaceX zich als doel gesteld de bouw van raketten te stroomlijnen en het aantal te bouwen Falcon 9-raketten op te schroeven. Waarbij vanaf 2017 wordt ingezet op een jaarlijkse productie van zo'n dertig Falcon 9-raketten. Ook moeten de Dragon v2 en de Falcon Heavy operationeel worden.

In maart 2016 melde Gwynne Shotwell dat er al iedere drie weken een Falcon 9 wordt afgebouwd en dat die frequentie wordt opgeschroefd naar iedere twee weken. In 2016 verwacht ze ook dat er 18 lanceringen zullen plaatsvinden en dat een aantal daarvan vanaf het lanceercomplex LC-39a zullen zijn. Ook zou in 2017 als gevolg van herbruikbare boosters de prijs per lancering 30% kunnen zakken. In de zes maanden na de eerste Falcon Heavy proefvlucht (november 2016) zouden nog 3 Falcon Heavy's gelanceerd moeten worden.[6]

Op 27 april 2016 maakte SpaceX op socialemedia ook het plan bekend om vanaf 2018 een aantal Dragon v2 op Mars te laten landen. Deze Red Dragon missies moet technieken voor latere al dan niet bemande Mars missie bewijzen..[7]

In ontwikkeling[bewerken]

SpaceX heeft een aantal raketten, ruimtevaartuigen en gerelateerde projecten in ontwikkeling.

Falcon Heavy[bewerken]

SpaceX' Falcon raketfamilie (v.l.n.r.):
Falcon 1 met fairing
Falcon 9 v1.0 met Dragon spacecraft
Falcon 9 v1.0 met fairing (heeft nooit gevlogen)
Falcon 9 v1.1 R met Dragon spacecraft
Falcon 9 v1.1 R met fairing
Falcon 9 v1.1 met fairing
Falcon Heavy R met fairing
Falcon Heavy met fairing

Sinds 2011 werkt SpaceX aan de realisatie van de heavyliftraket Falcon Heavy, de krachtigste raket sinds de Saturn V, die net als de Falcon 9 op de Merlin-1D-raketmotor gebaseerd is. Goed bekeken is de Falcon Heavy een Falcon 9 met drie boostertrappen [8]. De lanceringen van de Falcon Heavy zullen plaatshebben vanaf Cape Canaverals lanceerplatform 39a, waar eerder spaceshuttles en Saturnraketten werden gelanceerd[9]. Een eerste proefvlucht wordt verwacht in november 2016.

Herbruikbaarheid van raketten[bewerken]

SpaceX werkt ook aan het op land of op een schip laten landen van de boostertrappen van de Falcon 9 (en Falcon Heavy-raketten). Om dit te leren werd eerst de Grasshopper testraket gebouwd. Deze is zes keer opgestegen en weer geland. Een grotere testraket volgde de Grasshopper op en werd enkele malen getest. Vervolgens werd vanaf 2013 bij verschillende missies, stap voor stap het gecontroleerd terug naar de aarde sturen van de eerste trappen geoefend tot men in staat was een zachte rechtstandige landing in zee uit te voeren. Vanaf 2015 werden voor het eerst daadwerkelijk gepoogd te landen. Voor dit doeleinde werd wegens de beperkte kracht van de Falcon 9 1.1 in eerste instantie op een platform in oceaan gepoogd te landen. Dat is al vier keer mislukt, twee keer in 2015 en twee keer in 2016. De geüpgradede Falcon 9 v1.1FT is echter bij veel missies in staat naar de van de Amerikaanse luchtmacht geleasde Landing Zone 1 (voorheen Launch Complex 13) op Cape Canaveral terug te vliegen en aldaar te landen. Er zijn enkele mislukte pogingen tot landing gedaan en SpaceX leek bij iedere poging een stap dichter bij een succesvolle landing te komen[10]. Op 21 december 2015 slaagde SpaceX er voor het eerst in een Falcon 9-booster te laten landen. Dit gebeurde op Landing Zone 1. Dat deze ontwikkeling nog niet klaar is bleek enkele weken later toen op 17 januari 2016 een landende Falcon 9 door een van de poten (die door onbekende redenen niet goed vastgeklikt was) van het landingsgestel zakte, omviel en explodeerde. Twee dagen later melde Elon Musk op Twitter dat hij verwacht dat 70 procent van de landingen in 2016 zal slagen. En in 2018 verwacht hij een slagingspercentage van 90 procent. Op 8 april 2016 lukte het uiteindelijk om de Falcon 9-raket succesvol op een zeeplatform te laten landen.

Het doel van herbruikbaarheid is de kosten van een lancering te beperken tot brandstof en onderhoud. Wat de prijs van een lancering van nu ongeveer 60 miljoen dollar naar enkele miljoenen zou terugbrengen. Het aantal geslaagde landingen staat per 8 april 2016 op twee.

Dragon v2[bewerken]

Er wordt ook gewerkt aan een bemande versie van de Dragon, genaamd Dragon v2, die per vlucht zeven personen van en naar het ISS moet vervoeren. De Dragon v2 zal op land landen met behulp van kleine raketmotoren. In 2015 wonnen SpaceX en Boeing het Commercial Crew-contract van NASA. En werden door NASA reeds twee vluchten geboekt. Een vrachtversie van de Dragon v2 zal in de toekomst de huidige Dragon vervangen.

Eigen lanceerbasis[bewerken]

SpaceX bouwt in Boca Chica bij Brownsville Texas een eigen lanceerinrichting. Het is de bedoeling dat alle typen SpaceX-raketten hier gelanceerd kunnen worden [11]. SpaceX huurt ook lanceerplaatsen op Cape Canaveral (platform 40 voor de Falcon 9 [12] en platform 39a voor de Falcon Heavy en bemande Falcon 9/Dragon v2-missies) en Vandeberg Airforce Base[13].

Raptor[bewerken]

SpaceX werkt voor de langere termijn aan de Raptor-raketmotor. Deze moet anders dan eerdere raketmotoren op methaangas en vloeibare zuurstof werken en de kracht van 6 Merlin-1D-motoren hebben. De brandstof-krachtverhoudingen van de Raptor zou de effectiefste ooit moeten worden en daarmee het record van de Merlin-1D moeten overtreffen. Deze raketmotoren zijn bedoeld om Mars-raketten of extreem grote ladingen mee te lanceren. Op 13 januari 2016 kreeg SpaceX een subsidie van 61.392.710 Amerikaanse dollar van het Pentagon toegewezen om een prototype van de vacuüm-versie van de Raptor te ontwikkelen en bouwen. Dit om Amerika voor de toekomst onafhankelijk van buitenlandse leveranciers te maken voor rakettechnologie. [14]

MCT en BFR[bewerken]

SpaceX ontwikkelt een systeem om zo'n honderd passagiers naar Mars te kunnen vervoeren. Dit ruimteschip staat bekend onder de werktitel Mars Colonial Transporter. Ook ligt er voor dit doeleinde een draagraket op de tekentafel onder de werknaam BFR. Elon Musk gaf in een interview te kennen dat BFR voor "Big Fucking Rocket" staat en dat er in de toekomst nog een officiële naam voor deze zeer grote raket komt. Hij verwacht beide conceptontwerpen in de loop van 2016 te presenteren. [15]

Satelliet-internet[bewerken]

SpaceX ontwikkelt satellieten zo groot als een pizzadoos waarmee overal op aarde toegang tot het internet moet zijn. Google heeft dit project voor één miljard dollar gefinancierd. Er zouden zo'n vierduizend van deze mini-satellieten gelanceerd moeten worden[16][17]. Hiermee begeeft SpaceX zich voor het eerst op het gebied van satellietbouw.

Faciliteiten[bewerken]

SpaceX heeft een aantal faciliteiten verspreidt over de Verenigde Staten.

Hoofdkwartier[bewerken]

Het hoofdkwartier is gevestigd in Hawthorn California, hier worden nieuwe technologieën ontwikkeld, en ook de fabriek waar de raketten en ruimteschepen worden gebouwd is daar gevestigd.

McGregor Test Range[bewerken]

Raketten en raketmotoren worden getest op de McGregor Test Range. Bij McGregor, Texas, waar testsopstellingen voor zowel losse motoren als complete rakettrappen staan.

Lanceerplaatsen en landingsplaatsen[bewerken]

SpaceX least Space Launch Complex 40 van de Cape Canaveral Airforce Station. Ook LC39a dat enkele kilometers noordelijker op het Kennedy Space Center ligt wordt sinds 2014 door SpaceX geleast en aangepast om gebruikt te worden voor bemande Falcon 9/Dragon v2 vluchten en lanceringen van de Falcon Heavy. Het voormalige Cape Canaveral Lanceercomplex 13 wordt door SpaceX geleast en is omgebouwd tot een landingsplaats en omgedoopt tot "Landing Zone 1". Landingszone 1 bestaat uit één grote en drie kleinere landings pleinen waarop de "X" van SpaceX logo is geschilderd.
Aan de Amerikaanse westkust least SpaceX SLC-4E van de Vandenberg Airforce Base om ladingen in "polar orbit" te brengen. Ook heeft het daar een landingsplaats.
Bij alle SpaceX lanceerplaatsen staat een hangar genaamd "horizontal integration facillity" waar de rakettrappen en ladingen in horizontale positie tot een geheel worden geïntegreerd.

ASDS[bewerken]

SpaceX bezit drie landingsplatforms waarvan er inmiddels een buiten gebruik gesteld is. Zo'n "Autonomous Spaceport Drone Ship" is een zelfsturen schip met een groot vlak dek waarop de core-boosters van de Falcon 9 en Falcon Heavy kunnen landen.
Aan de oostkust heeft SpaceX een ASDS met de naam "Ofcourse I still love you" (en officieel marmac303 heet). Aan de westkust heeft SpaceX nog een ASDS dat de naam "Just read the instructions" (officiële naam marmac 304) draagt.
Eerder was er een platform aan de oostkust (marmac 300) dat tot juni 2015 actief en de eerste twee mislukte experimentele landingen te verstouwen kreeg. Dit eerste landingsschip draagt de naam "Just read the instructions" droeg. Na buitengebruikstelling werd de naam op de vervanger van dit schip overgedaan.
De schepen hadden aan de oost kust hadden in 2015 Jacksonville als thuishaven hebben sinds 2016 Port Canaveral, dat veel dichter bij de lanceerbasis' op Cape Canaveral en Merrit Island ligt, als thuishaven. Daar heeft SpaceX ook een grote kraan op de kade staan om de core-boosters op land te takelen. De schepen aan de westkust hebben als thuishaven de haven van Los Angeles.
Alle SpaceX landingsschepen zijn verbouwde dekpontons. Elon Musk heeft meermaals benadrukt dat gezien het feit dat de pontons nu met eigen motoren zijn uitgerust de term "barge" (engels voor ponton) niet meer op zijn plaats is maar "ship" (schip) het juiste woord is. De schepen worden echter wel door duwboten naar en van de havens en landingsplaatsen gebracht. En de eigen motoren worden alleen ingezet voor GPS-gestuurde positionering op de landingsplaats.

Satielietenfabriek[bewerken]

SpaceX bouwt sinds 2015 een satellietenfabriek in Seattle. Wanneer deze actief wordt zouden hier zestig technici aan het werk gaan. Dit kan op den duur uitgroeien tot vierduizend medewerkers.

Lokale kantoren[bewerken]

SpaceX heeft vier lokale kantoren op verspreidt over de Verenigde Staten. Deze dienen vooral om gekwalificeerd personeel te rekruteren.

Galerij[bewerken]

Externe link[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. "Gwynne Shotwell: Executive Profile & Biography", Business Week, 8 juli 2011. Geraadpleegd op 8 juli 2011.
  2. Wayne, Leslie. "A Bold Plan to Go Where Men Have Gone Before", The New York Times, 5 februari 2006. Geraadpleegd op 8 oktober 2009.
  3. Bates, Daniel. "Mission accomplished! SpaceX Dragon becomes the first privately funded spaceship launched into orbit and guided back to earth", The Daily Mail, 9 december 2010. Geraadpleegd op 8 juli 2011.
  4. Vrachtschip bij ISS Telegraaf.nl, geraadpleegd op 10 oktober 2012
  5. http://spacexstats.com/previous.php SpaceX Stats - previous launches
  6. SpaceX says reusable stage could cut prices by 30 plans first falcon heavy in november
  7. Elon Musk wil in 2018 met onbemande capsule naar Mars
  8. De Falcon Heavy op de wesite van SpaceX
  9. Spaceflight Insider over de verbouwing van LC39a
  10. SpaceX over herbruikbaarheid van raketten
  11. artikel over SpaceX' Brownsville Spaceport
  12. http://www.spacex.com/media-gallery/detail/1662/991 SpaceX LC40
  13. http://www.spacex.com/about/capabilities SpaceX - Capabilities & Services
  14. http://www.defense.gov/News/Contracts/Contract-View/Article/642983 Persbericht van het Pentagon inzake raketmotor ontwikkelingssubsidies.
  15. http://www.gq.com/story/elon-musk-mars-spacex-tesla-interview?utm_source=10370 Interview met Elon Musk over o.a. Mars-kolonisatie.
  16. http://uk.businessinsider.com/spacex-satellite-program-brings-global-internet-access-2015-9?utm_content=buffer65be9&utm_medium=social&utm_source=twitter.com&utm_campaign=buffer?r=US&IR=T business insider over satelliet internet van Spacex
  17. http://techcrunch.com/2015/01/20/spacex-raises-1-billion-in-new-funding-from-google-and-fidelity/ techcrunch over Googles investering in SpaceX internet