Psychopathie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Psychopathie, psychopathische persoonlijkheidsstoornis en afgeleid hiervan sociopathie zijn persoonlijkheidsstoornissen waarbij de gewetensfunctie, die zich in baby- en peuterfase ontwikkelt, achterblijft in de ontwikkeling of geheel niet tot stand komt, met een bijkomend gebrek aan empathie en diepe emotionele belevingen in combinatie met een sociaal afwijkende levensstijl. In geval van psychopathie is er sprake van emotionele abnormaliteit: de emoties van de psychopaat zijn zeer vluchtig, er is sprake van een diepgaand gebrek aan empathie, berouw, schuld en angst. De sociaal afwijkende levensstijl van een psychopaat betreft de seksuele promescuïteit, een parasitaire levensstijl, gebrek aan lange relaties, een nomadisch bestaan en gebrek aan plannen op lange-termijn. Tegenwoordig wordt psychopathie ook wel omschreven als de antisociale persoonlijkheidsstoornis, afgekort ASPS, maar sommige onderzoekers pleiten voor een onderscheid tussen deze twee stoornissen. Psychopathie zou zich vooral kenmerken door aangeboren afwijkingen in emotionele belevingen en levensstijl, daar waar de antisociale persoonlijkheidsstoornis, ook wel "sociopathie" of "secundaire psychopathie" vooral wordt gekenmerkt door impulsiviteit, prikkelbaarheid en bijkomende antisociale, meestal criminele gedragingen.

In de media is na 1970 veel gepubliceerd over psychopathie, met betrekking tot fictieve personages als Hannibal Lecter en bestaande personen zoals Marc Dutroux, Jack the Ripper, et cetera. Hierdoor is in de maatschappij het idee gevoed dat de persoonlijkheidsstructuur die aan dit gedrag ten grondslag ligt, zeer vaak of altijd dit gedrag met zich meebrengt. Dit is niet altijd het geval en het is ook lang niet altijd zo als in deze specifieke gevallen.

Historie[bewerken]

In 1941 publiceerde Hervey Cleckley het boek The Mask of Sanity, waarin hij zestien criteria voor de psychopathische persoonlijkheid gaf. Robert Hare, een Canadese psychiater, ontwikkelde hierop een vernieuwde checklist, de Hare Psychopathy Checklist. Deze checklist wordt vrijwel altijd gebruikt voor het meten van psychopathie.

Psychiatrische visies[bewerken]

Psychopathie wordt gezien als een handicap met als kenmerk dat men slecht kan afstemmen op de emoties van anderen. Deze verminderde of zelfs volledige afwezigheid van empathie is onder meer aangetoond bij onderzoek waarbij hersenactiviteit is gemeten in situaties waarbij psychopaten anderen een fout zien maken [1]. Gebieden in de hersenen zoals de cortex cingularis anterior, waar emotionele prikkels (zoals beloning en straf) worden verwerkt[2] lieten daarbij minder activiteit zien dan bij controleproefpersonen. Chronisch agressieve mannen vertonen een kleinere neurale respons in de dorsomediale prefrontale cortex op plaatjes met emotionele gezichtsuitdrukkingen, dan niet-agressieve mannen [3] Deze kenmerken kunnen wijzen op een gebrek aan empathie. Dit kan een belemmering vormen in het sociale contact met anderen en is vermoedelijk ook moeilijk te corrigeren.

Hare Checklist[bewerken]

Dr. Robert Hare, een Canadese psychiater, ontwikkelde een betrouwbare test voor het vaststellen van psychopathie. Hij ziet psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis als twee verschillende aandoeningen en pleit ervoor dat psychopathie als aparte diagnose wordt opgenomen in de DSM-V. Hare is ook van mening dat iedere psychopaat lijdt aan de antisociale persoonlijkheidsstoornis zoals beschreven in de DSM, maar dat niet iedere ASP-lijder een psychopaat is. Bij een combinatie van de DSM-IV criteria van de antisociale persoonlijkheidsstoornis en de kenmerken volgens Hare, kan er van psychopathie gesproken worden.

Kenmerken volgens Hare:

  • Oppervlakkig charmant en welbespraaktheid
  • Egocentrisme
  • Pathologisch liegen
  • Manipulatief en sluw gedrag
  • Ontbreken aan emotionele diepgang
  • Kil en/of gebrek aan empathie
  • Geen verantwoordelijkheid nemen voor het eigen gedrag
  • Prikkelhongerig en afkeer van verveling
  • Parasitaire levensstijl
  • Ontbreken van doelen op lange termijn
  • Gebrekkige beheersing van het gedrag
  • Impulsiviteit
  • Onverantwoordelijk gedrag
  • Jeugdcriminaliteit
  • Gedragsproblemen in jeugd
  • Schending van voorwaardelijke invrijheidsstelling of proeftijd
  • Seksuele losbandig
  • Korte relaties
  • Criminele veelzijdigheid

Op elk item kan een persoon 0, 1 of 2 punten scoren. Een score van 30 punten of hoger indiceert psychopathie.

Vooroordelen[bewerken]

Sinds de opkomst van Hollywood films bestaan er vele vooroordelen over psychopaten. Er kan zelfs gesproken worden van ernstige stigmatisering. De vooroordelen zijn onder andere dat psychopaten volledig emotieloos en empathieloos zijn, dat ze allemaal moordenaars zijn en dat psychopathie onbehandelbaar is. Feiten zijn:

  • Psychopaten blijken mogelijk wel empathie te hebben, maar het is niet zo vanzelfsprekend dat ze het gebruiken - er is echter wel sprake van een gebrek
  • Psychopaten hebben emoties, maar ze zijn vluchtiger en oppervlakkiger en/of sommige emoties ontbreken
  • Psychopathie is mogelijk te behandelen met schematherapie.

Bij een psychopaat is in de meeste gevallen geen sprake van een totale afwezigheid van emoties, maar er is sprake van een beperkte diepte en hoeveelheid emoties. Ontbrekende of zeer ondiepe emoties zijn in de meeste gevallen empathie, liefde, compassie, angst, stress en berouw. Emoties als blijdschap, verdriet, frustratie, enthousiasme, verveling en opwinding zijn aanwezig, al dan niet in beperkte diepte of duur.

Geweldpleging[bewerken]

Uit een onderzoek van Psychiatric Times, waarin het verborgen lijden van psychopaten werd beschreven, zijn er meerdere risicofactoren beschreven die de kans op geweldsmisdrijven en crimineel gedrag door psychopaten verhogen. Deze zijn sociaal isolement, verborgen lijden, gebrek aan zelfvertrouwen, uitsluiting, stigmatisering van het gedrag, een jeugd met verwaarlozing en mishandeling en de bijbehorende emotionele pijn.

Antisociale persoonlijkheidsstoornis en sociopathie[bewerken]

Er zijn veel verschillende visies omtrent de verschillen tussen de antisociale persoonlijkheidsstoornis, psychopathie en sociopathie. Sommige onderzoekers zijn van mening dat iemand die enkel lijdt aan een antisociale persoonlijkheidsstoornis geclassificeerd kan worden als sociopaat, waar vooral de omgeving een rol in heeft gespeeld in het tot uiting komen van de persoonlijkheidsstoornis (omgevingsfactoren/secundaire psychopaat), daar waar psychopathie een aangeboren syndroom is waarbij iemand lijdt aan een aangeboren antisociale persoonlijkheidsstoornis in combinatie met aangeboren persoonlijkheidstrekken zoals omschreven in de Hare Checklist, zoals welbespraaktheid, gedragsproblemen in de vroege jeugd en gebrek aan vermogen tot het aangaan en in stand houden van langdurige relaties. (genetische factoren/primair). De verschillen tussen sociopathie en psychopathie volgens Scott Bonn:

  • Psychopaten plannen hun misdaden, daar waar een sociopaat veel impulsiever is
  • Psychopaten kunnen als ze willen hun emoties onder controle houden, een sociopaat heeft een kort lontje
  • Psychopaten dachten op jonge leeftijd vaak aan zelfmoord
  • Psychopaten zijn in de meeste gevallen bovengemiddeld intelligent, een sociopaat heeft vaak een laag verbaal IQ
  • Psychopaten zijn in staat gevoelens van anderen op te roepen en herkennen, maar voelen deze zelf niet
  • Sociopaten leven meestal op de rand van de maatschappij, bijvoorbeeld op zolder bij hun ouders

Psychopaten zijn gewetenloos, daar waar een sociopaat er meestal wel normen en waarden op nahoud, al dan niet afwijkend van de algemene sociale norm.

Hoogfunctionerende sociopaten en psychopaten[bewerken]

Volgens de literatuur en algemene artikelen over psychopathie en sociopathie, kan een psychopaat of sociopaat als hoogfunctionerend worden gezien als de psycho- of sociopaat:

  • Een hoge intelligentie heeft
  • Zijn of haar impulsen kan beheersen
  • Denkt aan lange termijn gevolgen
  • Geen strafblad heeft
  • Normale relaties kan onderhouden
  • In staat is tot het onderhouden van werk, gezin en/of relaties

"Goede" psychopaten[bewerken]

In de literatuur zijn meerdere psychopaten beschreven, bijvoorbeeld "het prototype psychopaat" door Robert Hare, "de functionele psychopaat" door Kevin Dutton en "de psychopaat Light" . Boeken als "De psychopaat in mij" en "De lessen van de psychopaat" zijn uitgebracht om het heersende negatieve beeld van psychopathie te verminderen of zelfs te doen verdwijnen. De auteurs, Kevin Dutton en James Fallon beschrijven hoe psychopathie gezien kan worden als een spectrumstoornis, waarbij er gradaties aangemerkt kunnen worden in het geval van psychopathie. Goede eigenschappen die omschreven worden door Dutton en Fallon zijn:

  • Charme en welbespraaktheid
  • Bereid om risico te nemen
  • Moed, doorzettingsvermogen en optimisme
  • Focus en concentratie
  • Gebrek aan angst, gevoelsarmoede
  • Taakgerichtheid
  • Overtuigingskracht
  • Ambitie
  • Koelbloedigheid

De functionele psychopaat wordt door Dutton aangemerkt als een persoon die over lijken gaat wanneer dat nodig is en anderen bedriegt met een grote grijns op zijn gezicht, zonder een ander genadeloos af te slachten. Fallon beschrijft de psychopaat light als een persoon met psychopathische trekken die in staat is een redelijk normaal leven te lijden in combinatie met zijn duistere kant.

Oorzaken, kindertijd en prognose[bewerken]

Oorzaken[bewerken]

De wetenschap is er vooralsnog niet over uit over psychopathie een aangeboren aandoening betreft, alhoewel de meeste wetenschappers van mening zijn dat een psychopaat is geboren en niet gemaakt. Mogelijk spelen genetische, biologische en omgevingsfactoren een rol in het ontstaan en/of tot uiting komen van psychopathie. In sommige gevallen heeft psychopathie een organische oorzaak, bijvoorbeeld na een ongeval of hersenvergiftiging. In het geval van frontaal syndroom spreekt men ook wel van pseudo-psychopathie. De meeste psychopaten hadden in hun jeugd een lage sociaal-economische status en groeiden op in een één-ouder gezin, al dan niet in combinatie met gezinsproblemen of huiselijk geweld.

Kindertijd[bewerken]

Bij kinderen met psychopathische trekken werd vastgesteld dat ze een tragere hartslag hadden dan andere kinderen van hun leeftijd en dat ze niet reageerden op de pijn van anderen. Het is in Amerika echter verboden om kinderen te diagnosticeren met psychopathie. Een soortgelijke aandoening is de zogeheten conduct disorder, ook wel de anti-sociale gedragsstoornis. Uit onderzoek blijkt dat bedplassen, wreedheid jegens dieren en brandstichting op kinderleeftijd voortekenen zijn dat het kind later een seriemoordenaar kan worden.

Prognose[bewerken]

Er zijn weinig succesvolle behandelmethoden bekend. Mogelijk kan schematherapie de psychopathie sterk verminderen, maar aangezien de psychopaten niet gepakt worden, is de kans dat ze behandeld zullen worden erg klein. De meeste psychopaten sterven echter vroegtijdig als gevolg van roekeloosheid, zelfmoord en moord.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Literatuurverwijzing[bewerken]

  • Snakes In Suits: When Psychopaths Go To Work, Robert D. Hare & Paul Bubiak, ISBN 9780061147890