Samuel van Hoogstraten (schilder)

Samuel Dirksz van Hoogstraten
	Zelfportret, ca. 1647, Hermitage, Sint-Petersburg
Persoonsgegevens
Geboren	2 augustus 1627
Overleden	19 oktober 1678
Geboorteland	Holland, deel van Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Opleiding en beroep
Leermeester	Rembrandt van Rijn
Beroep	Kunstschilder
Oriënterende gegevens
Jaren actief	1640-1678
Stroming	Barok
Stijl	Barok
Bekende werken	De pantoffels
Erkenning en lidmaatschap
Lid van	Bentvueghels
Kunstenaarsmaplocatie	Frick-kunstreferentiebibliotheek
Links
	RKD-profiel
	Dbnl-profiel
Portaal	Kunst & Cultuur

Samuel van Hoogstraten (Dordrecht, 2 augustus 1627 – aldaar, 19 oktober 1678) was een Nederlandse kunstschilder, etser, dichter en theoreticus.

Leven

Hoewel Samuel van Hoogstraten in Dordrecht werd geboren, groeide hij op in Den Haag. De eerste beginselen van het schilderen leerde hij van zijn vader Dirck (1596–1640), zilversmid en schilder. Het gezin verhuisde in 1640 naar Dordrecht. Waarschijnlijk van 1640 tot 1643 bezocht hij de Latijnse school in Dordrecht.

In 1642 maakte Van Hoogstraten etsen voor Johan van Beverwijcks verhandeling over scheurbuik. Via Van Beverwijck maakte Van Hoogstraten kennis met illusionisme en perspectief.

Na de dood van zijn vader werkte hij tussen ongeveer 1642 en 1647 als leerling in het atelier van Rembrandt. Diens stijl is goed herkenbaar in zijn tekeningen. Hij vestigde zich rond 1646-1647 weer in Dordrecht, stichtte daar een eigen schilderschool en liet met een zelfportret en een familiewapen zijn maatschappelijke ambities zien. In 1651 vertrok hij naar Italië.

Van Hoogstraten reisde via Wenen naar Rome en kreeg in Wenen een audiëntie bij keizer Ferdinand III, die zich, volgens Houbraken, door zijn trompe-l'oeil liet misleiden en hem beloonde met een gouden eremedaillon. In 1652 sloot hij zich in Rome aan bij de Bentveughels (bijnaam 'Batavier'), verbleef daarna aan het keizerlijke hof in Regensburg.

Na zijn terugkeer in Dordrecht werd Van Hoogstraten een gevestigd burger: in 1656 trad hij toe tot de Broederschap der Romeynen, een groep mensen die Rome hadden bezocht, en werd hij muntmeester van de Munt van Holland, en van beide groepen schilderde hij een groepsportret waarop hij zelf staat. In 1656 trouwde hij met Sara Balen. Hun dubbelportret uit 1657 is niet bewaard gebleven.

Na de troonsbestijging van Karel II in 1660 schreef Van Hoogstraten, net als andere Hollandse dichters, een ode aan de koning, en in mei 1662 vertrok hij naar Engeland, waar hij succes had bij de adel. Daar schilderde hij perspectiefwerken en portretten, onder meer voor de kunstverzamelaar Thomas Povey, via wie hij in contact kwam met andere leden van de Royal Society.

Na vijf jaar in Engeland, waar hij naam en fortuin maakte, keerde Van Hoogstraten terug naar Nederland en werd hij in januari 1668 ingeschreven bij de Confrerie Pictura in Den Haag. Daar kreeg hij belangrijke opdrachten, waaronder acht grote portretten van de familie van ontvanger-generaal Maarten Pauw, die ook twee genrestukken kocht. Na het overlijden van zijn zwager notaris Johan Cop in maart 1671 keerde Van Hoogstraten terug naar Dordrecht, waar hij het huis van Cops weduwe kocht. In Dordrecht nam Van Hoogstraten leerlingen aan, onder wie zijn latere biograaf Arnold Houbraken. Vanaf 1674 maakte hij minder schilderijen, maar meer etsen.

In 1678 publiceerde hij een inleiding in de schilderkunst, onder de titel Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst. Het boek werd een succes.

Bekende werken zijn onder andere:

Vrouw bij een half open deur (1645, Art Institute of Chicago, Chicago)
De man aan het venster (1653, Kunsthistorisches Museum, Wenen)
De bleekzuchtige dame (1667, Rijksmuseum, Amsterdam)
Interieur met vrouw en hond (1678, Dordrechts Museum)
Kijkdozen (National Gallery, Londen)

Zie ook

Bentvueghels

Werken

Den Haag - Museum Bredius - Samuel van Hoogstraten (1627-1678) - zelfportret met turban 1644 (?)
De bleekzuchtige dame
Portret van een jong meisje
Een elegant spel aan het kaartspelen. Toegeschreven aan Sauel van Hoogstraten
Brievenbord, Londen 20 januari 1664, 1664
Vrouw bij een halfopen deur, 1645.
Oude man in venster, 1653.
De pantoffels, ca. 1660.
Zicht op een gang, 1662.
Illustratie bij Inleyding tot de Hooge Schoole der Schilderkonst, 1678

Bibliografie

1648 - Vryheit Der Vereenighde Nederlanden, Berijmt (Digitale versie)
1652 - Goude schalmey, klinkkende van heilige gezangen
1654 - Bruylofts tafel-spel, of Parnassus Eergaef, aan de Heere Matthys Pompe, heere van Slingelandt, ... ende Jonkvrouwe Maria Elisabeth Musch van Waelsdorp, in huwelyck vereenight den 22. Nov. 1654 in 'S Graven-hage (Digitale versie)
1660 - De roomsche Paulina ofte bedrooge kuisheit. Treurspel (Digitale versie)
1666 - Dieryk en Dorothé, of De verlossing van Dordrecht, treurspel (Digitale versie)
1669 - De gestrafte ontschaking of zeeghafte herstelling van den jongen Haegaenveld. Versiert met wonderlyke bejegeningen der Hollandsche nimfen (Digitale versie)
1669 - Hof-krakkeel, tusschen Pan, Kupido, en Uranius ... tot bruilofts vermaek opgeoffert aen Korn. Hoorens en Hester Terwe (Digitale versie)
1672 - Den Batavier, op de verkiezinge van zyn Hoogheit Willem Henrik, Prince van Oranje, &c. Tot Stadthouder, Kapitein Generael, en Admirael, der Vereenichde Nederlanden, 1672. Ondertekend: Via Lactea (= Samuel van Hoogstraten) (Digitale versie)
1678 - Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst: anders de zichtbaere werelt ... Ten hoogsten noodzakelijk, tot onderwijs ... (Digitale versie)
1969 - Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst : anders de zichtbaere werelt; verdeelt in negen leerwinkels, yder bestiert door eene der zanggodinnen; ten hoogsten noodzakelijk, tot onderwijs, voor alle die deeze edele, vrye, en hooge konst oeffenen, of met yver zoeken te leeren, of anders eenigzins beminnen (Digitale versie)

Vertalingen

1738 - Den eerlyken jongeling, of de edele konst, van zig by groote en kleine te doen eeren, geagt en bemint te maken. In Neêrduytsch door S. van Hoogstraaten. Bew. van: L' honneste homme, ou L' art de plaire à la court door Nicolas Faret, 1630 (Digitale versie)

Literatuur

1993 - Michiel Roscam Abbing; met medew. van Peter Thissen. De schilder & schrijver Samuel van Hoogstraten, 1627-1678. Eigentijdse bronnen & oeuvre van gesigneerde schilderijen. Met lit. opg., reg. en een samenvatting in het Engels. Leiden, Primavera Pers ISBN 90-74310-09-5
1995 - Celeste Brusati. Artifice and illusion. The art and writing of Samuel van Hoogstraten. Chicago, University of Chicago Press ISBN 0-226-07785-3
2005 - Matthijs Arie Weststeijn. De Zichtbare Wereld. Samuel van Hoogstratens kunsttheorie en de legitimering van de schilderkunst in de zeventiende eeuw. Proefschrift Universiteit van Amsterdam
- Dl. I: Teks
- Dl. II: Bibliografische aanwijzingen. Noten. Bibliografie. Afbeeldingen
2008 - Jan Blanc. Peindre et penser la peinture au XVIIe siècle. La théorie de l'art de Samuel van Hoogstraten ISBN 978-3-03911-316-3
2013 - Thijs Weststeijn (ed.). The universal art of Samuel van Hoogstraten (1627-1678). Painter, writer, and courtier ISBN 978-90-8964-523-4

Externe links

(en) Werk in de National Gallery
Heidi de Mare, The House and the Rules of Thought (2021). A comparative study of the work of Simon Stevin, Jacob Cats, Pieter de Hooch en Samuel van Hoogstraten (original cum laude dissertatie 2003).
Heidi de Mare, Huiselijke taferelen [2012]. Herziene en geactualiseerde handelseditie (dissertatie 2003).

Bronnen, noten en/of referenties

Roscam Abbing, M. e.a. (2025) Samuel van Hoogstraten: the ingenious and poetic painter. (geraadpleegd op 2 oktober 2026).

Zie de categorie Samuel van Hoogstraten van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.