Sint-Jacobskerk (Antwerpen)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Sint-Jacobskerk vanuit het zuidwesten
Interieur van de Sint-Jacobskerk

De Sint-Jacobskerk te Antwerpen is een kerk, gebouwd tussen 1491 en 1656, in de stijl van de Brabantse gotiek en toegewijd aan de apostel Sint-Jacobus de Meerdere. De zuider- en westerportalen vertonen Renaissance-invloed en -versiering.

Geschiedenis[bewerken]

Ze is ontworpen door architecten Herman de Waghemakere, zijn zonen Domien de Waghemakere en Herman de Waghemakere de jonge, en Rombout Keldermans, een lid van het Mechelse architectengeslacht Keldermans. Het was de bedoeling dat deze kerk de grootste gotische kerk ter wereld zou worden. Met de bouw van de toren werd begonnen omstreeks 1491; de kerk werd echter slechts gedeeltelijk gerealiseerd. De proporties van het bestaande gedeelte geven een idee hoe groots de kerk zou zijn geworden indien volledig voltooid. De toren moest 150 m hoog worden en daarmee de hoogte van de torens van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal overtreffen. Slechts een derde hiervan werd gerealiseerd.

Aan de zij-ingang van de kerk bevindt zich een herdenkingspaneel dat verwijst naar het verblijf van Ignatius van Loyola in de stad Antwerpen tijdens zijn opleiding. De kerk bood onderdak aan altaren van een aantal kleinere ambachten, gilden en broederschappen.

De kerk is de thuishaven van de Vlaamse Werkgroep voor Hedendaagse Latijnse Liturgie (tak van de in Nederland gevestigde Vereniging voor Latijnse Liturgie), lange tijd onder leiding van Mgr. Luc De Maere. Sinds 1 juli 2012 staat de parochie onder leiding van de Postelse norbertijn Bruno Aerts[1].

De Sint-Jacobskerk en Santiago de Compostella[bewerken]

Zoals in tal van andere Europese steden vonden bedevaarders op weg naar het graf van Jacobus in Santiago de Compostella een onderkomen in Antwerpen. Vanaf 1431 gebeurde dat in een gasthuis buiten de toenmalige stadswallen. Toen de kapel in 1476 tot parochiekerk werd verheven resulteerde dat 15 jaar later in de bouw van de huidige kerk.

Kunstschatten[bewerken]

De kerk is vooral bekend wegens het graf van de kunstschilder Peter Paul Rubens. Ook andere gefortuneerde families uit de 17e eeuw betaalden voor de bouw van hun eigen grafkapel. Het hoofdaltaar van de hand van Artus Quellinus de Jonge is een eerbetoon aan Jacobus. Een troon waarop God zetelt staat onder een baldakijn in de vorm van een grote houten Sint-Jacobschelp. Het koorgestoelte is van Artus Quellinus de Jonge en zijn vader. Hierop kwam het kapittel samen dat de toenmalige collegiale kerk van 1656 tot 1802 bediende. De beeldenstormers vernielden in 1566 en 1581 een groot aantal gotische en vroeg-renaissancistische kunstwerken. Na de calvinistische periode in Antwerpen werd de kerk opnieuw aan de katholieken gegeven. De barokperiode breidde het kunstpatrimonium opnieuw uit. Tijdens de Franse Revolutie werd het interieur ongemoeid gelaten door de handtekening van pastoor Mortelmans, die zich akkoord verklaarde met het Franse ideeëngoed. De St-Jacobskerk kan dan ook terecht beschouwd worden als de enige Antwerpse kerk met een ongeschonden interieur, representatief voor de 17e en 18e eeuw.[2] In 1944 verloor de kerk de meeste van haar gebrandschilderde ramen.

De schilder Jan Boeckhorst ligt hier begraven. Ook de schilders Hendrick van Balen en Godfried Maes hebben hun graf in deze kerk.

Opmerkelijk zijn de 12 gereconstrueerde en gerestaureerde retabelpanelen van het Sint-Rochusaltaar uit 1517 die het leven van de Heilige Rochus vertellen.[3] Zij hangen momenteel in de laatste kapel van de zuidbeuk naast de doopkapel.[4] De pelgrim Rochus uit Montpellier, die in Italië pestzieken gaat verzorgen en ca. 1337 zelf aan die ziekte sterft, werd ook in Antwerpen als ‘pestheilige’ vereerd. Uit 1504 dateert de eerste vermelding van een Sint-Rochusgilde in Sint-Jacob.

Met het oog op het Rubensjaar van 2018 is de kerk momenteel onderworpen aan een grondige en langdurige restauratie. Zo werd tijdens de restauratie in de Sint-Rochuskapel onder meer het enorme zestiende-eeuwse muurschilderij Het Laatste Oordeel blootgelegd.

Externe links[bewerken]