Baptisterium

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Doopkapel)
Ga naar: navigatie, zoeken
Gebruikelijk grondplan baptisteria en kerk
Het doopvont in de vorm van een grieks kruis in het baptisterium van de Katapolianíkerk op het Griekse eiland Paros.

Een baptisterium of doopkapel (Italiaans:Battisterio) is een afgezonderd deel van een kerk waarin het doopvont (ook wel piscina genoemd) staat.

Baptisterium als vrijstaand gebouw[bewerken]

In Zuid-Europa is het baptisterium meestal een vrijstaand bouwwerk naast de hoofdkerk of kathedraal. De uitgebreide manier waarop baptisteria versierd en gebouwd zijn wijst op de grote waarde die de christenen hechten aan het doopritueel. Het doopritueel symboliseert de intrede in een geloofsgemeenschap, het hoofd wordt besprenkeld met water (vroeger werd men geheel ondergedompeld) om de zonden af te wassen en gezuiverd te worden van de erfzonde. Na het ritueel is men als lid van de kerk aangenomen.

Het eerste baptisterium, het baptisterium van Lateranen, was achthoekig. Dit omdat het getal 8 vaak geassocieerd wordt met de wederopstanding omdat deze plaats vond acht dagen nadat Jezus Jeruzalem was binnen gegaan. [1] Men spreekt in dit verband ook wel over de octaafdag.

Dit model is vaak nagebouwd, soms werd het ook wel twaalfzijdig gebouwd. Het doopvont in het midden van het baptisterium stond drie treden hoog. Vaak werd er bij de versiering een gouden of zilveren duif gebruikt, voor de rest zijn alle iconen, fresco’s of mozaïeken gebaseerd op het leven van Johannes de Doper.

Het doopvont zelf was voorheen altijd van steen, maar in latere tijden werd ook wel metaal gebruikt. Het water in het doopvont komt uit natuurlijke bronnen, en wordt gezegend door de pastoor.

In de vroege jaren van het christendom waren er nog geen baptisteria, deze kwamen pas toen drie keer per jaar grote groepen kinderen gedoopt werden. Door het grote aantal personen dat in het baptisterium moest passen, waren deze in die tijd erg groot. Als er een tijd niets op het programma stond, werd het baptisterium verzegeld met een special zegel van de pastoor. Later gingen ook volwassen hun zonden laten afwassen. Soms was een baptisterium verdeeld in twee delen, voor elk geslacht een. Er bestonden zelfs kerken waar twee baptisteria aanwezig waren voor de scheiding.

In het baptisterium was ook vaak een vuurplaats aangebracht, om de dopelingen warm te houden na de onderdompeling. Naast het dopen had het baptisterium ook nog andere functies: hoewel het verboden was door de Concilie van Auxerre (578) werd het baptisterium af en toe als begraafplaats gebruikt voor belangrijke personen.

Bekende baptisteria in Zuid-Europa[bewerken]

Naam Plaats Bouwperiode
Baptisterium van Sint Johannes Poitiers, Frankrijk 360
Baptisterium van Sint Johannes in Fonte Napels, Italië 4e eeuw
Baptisterium van Lateranen Rome, Italië circa 440
Baptisterium van de Orthodoxen Ravenna, Italië 458
Baptisterium van Riva San Vitale Riva San Vitale, Italië 5e eeuw
Baptisterium van de Arianen Ravenna, Italië circa 500
Baptisterium van Florence Florence, Italië 1059 - 1128
Baptisterium van Pisa Pisa, Italië 1153 - 14e eeuw (in fasen)
Baptisterium van Piran Piran, Slovenië 17e eeuw

Baptisterium als inpandige doopkapel[bewerken]

Doopkerk (Sint-Jan) en kapittelkerk (Sint-Servaas) op het Maastrichtse Vrijthof

In Nederland en België komen geen vrijstaande baptisteria voor.[2] Het dichtst daarbij in de buurt komt de Sint-Janskerk in Maastricht, die omstreeks 1200 door het kapittel van Sint-Servaas als doop- en parochiekerk werd gebouwd, pal naast de kapittelkerk, de Sint-Servaasbasiliek. Het feit dat de kerk gewijd was aan Johannes de Doper geeft aan dat de primaire functie van de kerk het toedienen van het doopsel was.[3] Ook in Luik en Utrecht bestonden vergelijkbare situaties. In Luik stond naast de (afgebroken) Sint-Lambertuskathedraal het kleine doopkerkje Notre-Dame-aux-fonts; in Utrecht was dat waarschijnlijk de Heilig Kruiskapel, pal naast de Dom.

Grotere kerken en kathedralen in Noord-Europa beschikken vrijwel altijd over een inpandige doopkapel, die uitsluitend voor dit doel gebruikt wordt. In sommige gevallen werd in de late middeleeuwen een ruimere doopkapel aan het bestaande kerkgebouw toegevoegd. Deze laatgotische doopkapellen zijn soms van buitenaf als aparte ruimte herkenbaar, maar maken toch integraal deel uit van het hoofdgebouw en zijn ook in alle gevallen slechts vanuit de kerk te betreden.

Een bekende doopkapel in Nederland is die van de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch (met het beroemde doopvont van Aert van Tricht).

Externe link en referenties[bewerken]

Externe link[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. (en) A World History of Architecture, Google Books
  2. Enkele 20e-eeuwse architectonische experimenten daargelaten.
  3. De Sint-Janskerk werd primair gebruikt voor doopplechtigheden. Dagelijkse missen en begrafenisplechtigheden vonden plaats in de diverse kerspel- of wijkkapellen.