Pathogeen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Ziektekiem)
Ga naar: navigatie, zoeken
Bacillus anthracis, de bacterie die miltvuur veroorzaakt

Een pathogeen is een ziekteverwekker van biologische oorsprong. Vergiften worden in het algemeen geen pathogenen genoemd. Pathogenen kunnen op vele manieren worden ingedeeld. Pathogeen in de bijvoeglijke betekenis wil zeggen de mate waarin een stof of organisme besmettelijk is ofwel in staat is een ziekte te veroorzaken.

Obligaat of facultatief[bewerken]

  • Obligate pathogenen zijn parasieten die de levenscyclus niet kunnen voltooien zonder geschikte gastheren.
  • Facultatieve pathogenen kunnen ook tot de normale bacteriële (huid)flora behoren, en veroorzaken problemen bij een verstoring (bijvoorbeeld door antibiotica) of verzwakking van het immuunsysteem. Een voorbeeld is de in de darmen aanwezige Candida albicans.
  • Veel bacteriën zijn (vrijwel) nooit pathogeen: de zogenaamde commensalen.

Soort organisme[bewerken]

Geleedpotigen die ziekten kunnen veroorzaken (o.a. schurftmijt, haarfollikelmijt, hoofdluis, schaamluis) worden meestal niet tot de pathogenen gerekend.

Verspreidingsmechanismen[bewerken]

Pathogenen worden op verschillende wijzen overgedragen:

  • via de lucht, door middel van aerosol (uitgeniesde druppeltjes, zoals in het geval van het griepvirus), of door fomieten.
  • middels vectoren; bijvoorbeeld de mug die de malariaparasiet overdraagt.
  • door oppervlakkig of intiem lichaamscontact; de belangrijkste besmettingsroute van verkoudheden is door middel van handenschudden.
  • door gedeelde injectienaalden of uitwisseling van lichaamsvloeistoffen, zoals in het geval van hiv.
  • door het drinken van besmet water of het eten van besmet voedsel, bijvoorbeeld bij buiktyfus.
  • door contact met een open wond, zoals bij tetanus.

Preventie van transmissie[bewerken]

Om verspreiding van een ziekte te voorkomen is van belang te weten wat de verspreidingswijze is. Het Panamakanaal werd pas mogelijk nadat men erachter kwam dat de malaria die de arbeiders velde, verspreid werd door muggen. Nadat hiertegen maatregelen waren genomen in de vorm van horren, klamboes en insecticiden, verdween het malariaprobleem vrijwel geheel. Vandaag de dag is aids een ziekte waarvan de verspreiding voorkomen kan worden, nu de manier van overdracht van het virus (via bloed en seksueel contact) bekend is.

Hygiëne[bewerken]

Gedrag dat de kans verlaagt dat aanwezige ziekteverwekkers zullen worden overgedragen wordt meestal hygiëne genoemd. Voorbeelden van hygiënische maatregelen:

  • handen wassen,
  • contact vermijden,
  • isolatie van gevallen,
  • het deponeren van uitwerpselen in het toilet,
  • handschoenen dragen bij onvermijdelijk contact met een ziekteverwekker,
  • ontsmetten van werkoppervlakken voor voedselbereiding