Protozoa

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Protozoa
Fossiel voorkomen: Orosirium[1]heden
Protozoa
Taxonomische indeling
Domein:Eukaryota (Eukaryoten)
Rijk
Protozoa
Cavalier-Smith, 1981
Afbeeldingen Protozoa op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Protozoa op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Protozoa of protozoën is een informele naam voor een groep eencellige, vaak beweeglijke eukaryoten, die zelfstandig leven of op andere levensvormen parasiteren en zich voeden met organisch materiaal van bepaalde micro-organismen.[2][3] In het verleden werden protozoa beschouwd als eencellige diertjes, omdat ze het vermogen hebben zich te oriënteren, zich gericht te bewegen, primitief predatiegedrag vertonen. Hoewel de protozoa tegenwoordig niet meer geclassificeerd zijn als dieren, wordt de term wel gebruikt als verzamelnaam voor eencellige heterotrofe organismen die zich zelfstandig voort kunnen bewegen.

In sommige classificatiesystemen vormen de protozoa een hoog taxonomisch niveau. In 1818 kregen de protozoa voor het eerst een plaats in de taxonomische hiërarchie, namelijk als klasse.[4] In latere classificaties werd het verplaatst naar hogere niveaus, zoals naar fylum en rijk. Volgens de classificatiesystemen voorgesteld door Thomas Cavalier-Smith in 1981 vormen de protozoa een rijk.[5][6] In 2015 werden er door een vooraanstaand onderzoeksteam acht fyla onder de protozoa geplaatst.[a] Volgens deze classificatie vormen de protozoa geen monofyletische groep (clade), maar een parafyletische groep (grade), waarbinnen een gemeenschappelijke voorouder en al zijn nakomelingen, maar met uitzondering van de vertegenwoordigers van de schimmels, dieren en chromista.[7]

De term protozoa is samengesteld van het Griekse πρῶτος (prôtos) en ζῶα (zôa) wat respectievelijk "eerste" en "diertje" betekent.[8] Het gebruik van protozoa als een formeel taxon is door onderzoekers ontmoedigd, met name omdat de term een verwantschap met dieren (metazoa) impliceert,[9] en omdat het een arbitrair onderscheid maakt tussen dierachtige en plantachtige organismen.[10]

Protozoa onderscheiden zich van micro-organismen die fotosynthese gebruiken om in leven te blijven. Er zijn echter een aantal algen bekend, zoals Euglena en Dinobryon, die chloroplasten bevatten voor fotosynthese, maar zich ook voeden met organisch materiaal en motitileit vertonen. Van deze mixotrofe organismen was lange tijd niet duidelijk of ze beschouwd moesten worden als protozoa.[9]

Classificatie[bewerken]

De protozoën werden in vier groepen verdeeld naar de manier waarop ze zich voortbewegen:

  1. Flagellata of zweepdiertjes. Deze bezitten zweepdraden waarmee ze kunnen voortbewegen en voeden.
  2. Ciliophora of trilhaardiertjes. Deze hebben kleine trilhaartjes over de gehele cel. Met deze trilhaartjes kunnen ze voortbewegen en zich voeden. Een bekend voorbeeld is het pantoffeldiertje.
  3. Amoebozoa of Sarcodina. Deze hebben geen vaste vorm en hebben schijnvoetjes (pseudopodia). Met pseudopodia amoebozoa zich voortbewegen en zich voeden. Een voorbeeld is Entamoeba histolytica.
  4. Apicomplexa of sporediertjes. Dit zijn complexere eencellige eukaryoten waarvan de meeste sporen kunnen vormen. Veel Apicomplexa leven als parasiet, bijvoorbeeld Plasmodium, de veroorzaker van de malaria.

Protozoa leven onder anderen in het rumen, de pens van de koe, waar ze samen met bacteriën en schimmels cellulose en andere plantaardige stoffen omzetten in eenvoudigere verbindingen. De protisten worden tegenwoordig naar hun fylogenetische afstamming verdeeld over de verschillende supergroepen.

Fylogenetische stamboom domeinen, supergroepen en rijken

(→ behoort tot de ...) wordt ook gerekend tot een polyfyletische groep

Zie ook[bewerken]