Prokaryoten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Schematische voorstelling van een prokaryotische cel.

Een prokaryoot organisme is een eencellig organisme zonder celkern. De prokaryoten omvatten de bacteriën en de Archaea.[1] De organismen die tot het domein van de Eukaryota worden gerekend, hebben wel een celkern. Tegenwoordig wordt het domein met de naam Prokaryota niet meer erkend, omdat deze polyfyletisch is: de Archaea zijn meer verwant aan de Eukaryota dan aan de Bacteria.

Kenmerken[bewerken]

Cladogram domeinen en supergroepen

Prokaryoten zijn allen eencellig. De groep van de prokaryoten is groot en uiterst soortenrijk. Veel soorten, vooral de Archaea, kunnen overleven onder extreme omstandigheden.

Bij prokaryoten bevindt het cirkelvormige DNA zich los in de cel, bij eukaryoten bevindt het lineaire DNA zich in een, door een membraan, van de rest van de cel afgescheiden compartiment (de celkern). Ook andere organellen ontbreken in de prokaryote cel, met de Planctomycetes als uitzondering.

Naast het chromosomaal DNA bevat de prokaryoot vaak verschillende plasmiden. Met plasmide-DNA kan genetische informatie tussen bacteriën, ook tussen verschillende soorten, worden uitgewisseld.

Voorbeelden[bewerken]

Prokaryote organismen vallen óf onder het domein van de bacteriën, óf onder het domein van de Archaea. Deze twee domeinen vormden eerder samen één domein: de Prokaryota of Monera. Dit voormalige domein is inmiddels gedegradeerd tot een parafyletische, informele (niet-wetenschappelijke) 'groep'. De Archaea bleken meer verwant met de Eukaryota (het domein dat het plantenrijk en het dierenrijk omvat) dan met de Bacteria. Veel soorten bacteriën leven in symbiose met eukaryote organismen, bijvoorbeeld de verschillende soorten bacteriën die op de menselijke huid leven, of de bacteriën in de menselijke darmflora.

Blauwalgen (cyanobacteriën) zijn fotosynthetische prokaryote organismen die eveneens tot de bacteriën behoren. Volgens de zogenaamde endosymbiontentheorie zijn bladgroenkorrels of chloroplasten, organellen die in eukaryote cellen voor de fotosynthese zorgen, ontstaan uit oorspronkelijk vrijlevende cyanobacteriën die gedurende de evolutie een endosymbiotische relatie zijn aangegaan met eukaryote cellen. Voor deze theorie pleit dat bladgroenkorrels (en mitochondriën) ringvormig DNA bezitten van een type dat voorkomt bij prokaryoten, terwijl DNA in de celkern van een eukaryote cel een lineaire structuur heeft.

Verschillen met Eukaryota[bewerken]

Verschil tussen prokaryoten en eukaryoten
Kenmerken Prokaryoten Eukaryoten
celdiameter omstreeks 0,2 - 2,0 μm omstreeks 10 - 100 μm
celkern en kernlichaampje afwezig echte kern met kernmembraan en nucleolus
organellen enkel ribosomen lysosoom, golgicomplex, endoplasmatisch reticulum, mitochondriën, plastiden, ribosomen
flagellen twee eiwit-bouwstenen complex, meerdere microtubuli
glycocalyx als kapsel of slijmlaag bij sommige als celwand ontbreekt
celwand gewoonlijk aanwezig, chemisch complex (vaak peptidoglycaan) indien aanwezig: chemisch eenvoudig
celmembraan geen sterolen en koolhydraten sterolen en koolhydraten(receptoren)
cytoplasma geen cytoskelet, geen plasmastroming cytoskelet, plasmastroming
ribosomen kleiner (70S) groter (80S), in plastiden en mitochondriën kleiner (70S)
genoom;
chromosomen
één cirkelvormig chromosoom
en plasmiden
meerdere lineaire chromosomen met histonen
één cirkelvormig in mitochondrion
één cirkelvormig in plastide
celdeling binaire deling mitose
geslachtelijke voortplanting geen meiose, soms overdracht DNA-fragmenten gaat bij dieren samen met meiose

Indeling[bewerken]

Haeckel (1894)
3 rijken
Whittaker (1969)
5 rijken
Woese (1977)
6 rijken
Woese (1990)
3 domeinen
Cavalier-Smith (1998)
2 domeinen en
6 rijken
Keeling (2004)
3 domeinen en
5 supergroepen
Animalia Animalia Animalia Eukarya Eukaryota Animalia Eukaryota Unikonta
Plantae Fungi Fungi Fungi Excavata
Plantae Plantae Plantae Archaeplastida
Protista Protista Chromista Chromalveolata
Protista
(niet behandeld
door Linnaeus)
Protozoa Rhizaria
Monera Archaebacteria Archaea Prokaryota Bacteria Archaea
Eubacteria Bacteria Bacteria

Domein Eubacteria[bewerken]

Domein Eubacteria = Bacteriën

Domein Archaea[bewerken]

Domein Archaea

Zie ook[bewerken]