Zwaag (Oldambt)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Zwaag is een verdwenen middeleeuwse nederzetting in het Oldambt en heeft gelegen ten zuiden van de Punt van Reide, in de buurt van Tysweer en Palmar.

Zwaag of de Swage lag op de grens van het Klei-Oldambt en het Wold-Oldambt, aan de westkant van de Termunter Ee, aldus een tweetal waterstaatsverdragen uit 1391 en 1420. In 1419 stonden er in de dorpskern behalve de kerk nog twee huizen. De inwoners van Swaech verklaarden dat het dorp de laatste dertig jaar sterk was vervallen en droegen de zielzorg over aan het Grijzemonnikenklooster van Termunten. Waarschijnlijk had het dorp sterk te lijden onder het binnenwater van de Munter Ee. In 1454 werd een dijk gelegd vanaf de Punt van Reide naar Tysweer en Palmar, vandaar via Zwaag in een grote boog naar Finsterwolde. Deze dijk brak al na een jaar of twaalf door en het water bereikte daarna Wagenborgen. Enkele bejaarde getuigen verklaarden in 1565 dat de dorpen Swaegh en Tysweer met Palmaer voer een deel noch corts in esse en in fleur syn gewest, maar nu geheel vergaan; ze hadden deze dorpen allemaal nog gekend.

De plaats verdween aan het begin van de zestiende eeuw, na het inbreken van de Dollard. Volgens Ubbo Emmius (1590) bestond het dorp nog eilandsgewijs in de tijd van zijn voorouders. Jacob van der Mersch tekent hier op zijn Dollardkaart van 1574 nog enkele kweldereilandjes.

Stratingh en Venema lokaliseren de nederzetting in het verlengde van de Zwaagweg, lopende vanaf Woldendorp naar het zuidoosten. In de noordelijke hoek van de Finsterwolderpolder werden in 1827 bij het graven van een bermsloot menselijke resten gevonden en deze plaats werd voor het kerkhof van Zwaag gehouden.

In de Dollardijk heeft verder in de zestiende eeuw een tijdlang de Zwaagzijl of Zwaagsterzijl gelegen, waardoor een deel van het Termunterzijlvest op de Dollard uitwaterde.[1] In verband met de oorlogshandelingen na 1580 werd hier tevens een schans gebouwd, die door Spaansgezinde troepen werd bezet. Het gehuchtje bij de sluis werd ook wel Zwaag genoemd. Zo tekende de cartograaf Christiaan Sgroten nog op zijn kaart van Groningen uit 1592 het dorp Swaech.

De buurtschap Zwaagweg is een arbeidersbuurt bij Woldendorp die in de 19e eeuw is ontstaan.

Zwaag moet niet verward worden met de buurtschap Scheemderzwaag bij Scheemda en het voormalige gehucht Lange Zwaag bij Wagenborgen.

Externe links[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • G.A. Stratingh en G.A. Venema, De Dollard (Groningen 1855)

Categorie Oldambt