A Fistful of Dynamite

Giù la testa (Engels: A Fistful of Dynamite) is een Italiaanse speelfilm uit 1971, geregisseerd door Sergio Leone. De film behoort tot het genre van de spaghettiwestern. De film speelt zich af tegen de achtergrond van de Mexicaanse Revolutie in 1911 en gaat over de vriendschap tussen een Mexicaanse bandietenleider (Rod Steiger) en een Ierse ex-IRA explosievenexpert (James Coburn). Het is de vijfde film van Sergio Leone, en zijn minst bekende film.

Met deze film won Sergio Leone in 1972 een David di Donatello (de nationale Italiaanse filmprijs) voor beste regisseur.

Verhaal

Mexico anno 1913. Het land is verscheurd door een hevige burgeroorlog tussen de regeringstroepen van generaal Victoriano Huerta en de rebellen van Pancho Villa. Deze laatsten komen op voor rechten van de arme bevolking. Juan, een Mexicaanse bandiet, heeft geen enkele interesse in politiek en gebruikt de oorlog als ideale gelegenheid om zijn eigen zakken te vullen. Wanneer Juan een postkoets overvalt, komt hij de laconieke Ierse explosievenexpert John Mallory tegen. Juan beseft al snel dat John hem van nut kan zijn en hij besluit de Ier te gebruiken om samen de federale bank van Mesa Verde te overvallen. Tot ieders verbazing blijkt de bank geen geld maar politieke gevangen te bevatten. Juan wordt door de bevolking als een held gezien omdat hij de rebellen bevrijd heeft. Al snel zit Juan tot over z'n oren in een politieke strijd want de rebellen hebben hoge verwachtingen van hem.

Intussen worden bij Juan socialistische gevoelens opgewekt want hij wordt getuige van de armoede, het geweld en de ellende die de bevolking treft. John wordt, op zijn beurt, geplaagd door een trauma dat hij heeft opgedaan in Ierland: hij heeft zijn beste vriend doodgeschoten.

Aan het einde van de film na een gelukte overval op een militaire trein blaast John zichzelf op. Daar hij nog gekweld wordt door zijn verleden en hij de strijd in zichzelf niet de baas kan worden. Het tragische van Juan is dat de revolutie hem alles heeft afgenomen, zijn kinderen, zijn vader en zijn beste vriend John Mallory.

Verschillende namen

De oorspronkelijke Italiaanse titel was Giù la Testa, en de oorspronkelijke Engelse titel was Duck You Sucker. Met deze titel refereerde Leone aan het feit dat je met de massa niet mee moet doen maar moet schuilen. Het is een letterlijke vertaling van de Italiaanse uitdrukking Giù la testa, coglione! ("duiken jij sukkel, Ballen). Het "ballen" stukje slaat natuurlijk in het Engels nergens op. De titel werd in dus in het Engels "Duck, you Sucker" Sergio Leone was ervan overtuigd dat het een Amerikaanse uitdrukking was. De Amerikanen deelde zijn mening niet. Zij vonden het te veel lijken op een slapstick-achtige Donald Duck titel.

In Engeland bracht men de film uit onder de naam A Fistful of Dynamite. Deze refereerde aan de films uit de Dollars Trilogie van Leone. De Fransen veranderden de titel in Once Upon a Time a Revolution. Dat was naar aanleiding van het succes van de film Once Upon a Time in the West. In deze twee Europese landen was de film dan ook erg succesvol. In de Verenigde Staten haalde men de film uit de bioscoop om hem opnieuw uit te brengen als A Fistful of Dynamite naar Engels voorbeeld, maar het mocht niet baten. De film werd er geen succes.

Verschillende montage

De film was dus geen groot succes in Amerika en werd door critici als teleurstellend gezien. Dit kwam vooral doordat de film niet consequent was: in sommige scènes was het een episch drama, met opera-achtige dramatiek. In weer andere scènes leek het meer op een slapstickkomedie in de stijl van de Bud Spencer & Terence Hill westerns. En weer op andere momenten leek het een communistisch pamflet waarbij het 20e-eeuwse Mexico als metafoor voor Italië werd gebruikt.

Een van de redenen voor deze wisselvalligheid was te wijten aan het feit dat Leone zelf niet helemaal achter zijn project stond. Hij werd gevraagd enkele dagen voor de opnames nadat een andere regisseur eerder uit het project was gestapt. Leone wilde de film niet regisseren maar was daartoe contractueel verplicht.

Een andere reden was dat Leone, zoals bij al zijn films, zijn gemonteerde eindresultaat niet in de bioscoop kreeg. Als gevolg hiervan bevat de film veel continuïteitsfouten, is het tempo niet helemaal ritmisch en het verhaal oogt daardoor onlogisch.

Een laatste reden voor het floppen van de film was het feit dat er vlak voor de première al talloze andere films over de Mexicaanse Revolutie in première waren gegaan. A Bullet for the General (1968), The Wild Bunch (1969), Tepepa (1969), The Mercenary (1969) en Companeros (1970) gingen over zo'n beetje dezelfde onderwerpen en het publiek begon "Zapatawesterns" een beetje zat te worden.

Sean of John?

De muziek van Morricone heeft in de film een belangrijke functie, maar door de ingekorte versies mis je net de clou van de film. Naast Juan, de extraverte, sigaarrokende boef met een hele familie naast zich, is John een nogal sombere gekwelde kerel. John is een explosievenexpert en Juan wil hem gebruiken om een bank te beroven. Dat lukt hem met behulp van John, alleen zit de bank niet vol geld, maar vol met politieke gevangenen. Juan wordt tegen wil en dank held van de Mexicaanse Revolutie. John is uit Ierland gevlucht vanwege terroristische activiteiten. De muziek van Morricone laat ons echter steeds de naam Sean horen. Hiermee krijgen we weer te maken met wat onduidelijkheden, heet het karakter van Coburn nu Sean of John? In de film heet hij duidelijk John, maar door de onvolledige montages, kritieken en buitenlandse filmposters wordt daar vaak aan getwijfeld. Deze publicaties blijven volhouden dat het karakter van James Coburn, Sean heet. Toch heet hij echt John, dat wordt door een Brits opsporingsbericht in de film bevestigd. Maar wie is dan die Sean die we in de muziek van Morricone horen?

John is bitter, verdrietig en drinkt te veel. In de flashbacks die door de film te zien zijn, zien we een groen en gelukkig Ierland. John maakt plezier met een vriend en een meisje dat kennelijk zijn vriendin is. Na een serie flashbacks wordt het duidelijk dat er in Ierland verraad in het spel was. John schiet zijn beste vriend dood, omdat hij geklikt heeft. Toch wordt John melancholisch van de naam Sean die we van Morricone voorgeschoteld krijgen. De ontknoping vinden we in de allerlaatste flashback. Het meisje dat met John zoent, zoent ook opeens met de andere man. De muziek wordt grimmiger, en de naam Sean verdwijnt zachtjes met de muziek mee. Deze driehoeksverhouding maakt alles opeens duidelijk.

In veel uitgebrachte versies is deze sleutelscène eruit geknipt. Waardoor je met een onduidelijk einde te maken had. John blaast zichzelf op maar waarom? Waar was hij schuldig aan? In de ingekorte versie krijg je de indruk dat John het grootste gelijk van de wereld had om zijn vriend te doden. Hij werd immers verraden. Als je de originele Italiaanse versie ziet dan kom je tot een geheel andere conclusie. Nu kun je afvragen of John niet de verrader was. De scène impliceert dat John wellicht zijn vriend verraden had omdat hij jaloers was. Waarschijnlijk heet zijn vriend Sean en denkt John constant terug aan zijn dode vriend. Dan kun je ook snappen waarom John zo somber is en waarom hij, tot verdriet van Juan, zelfmoord pleegt. Dat verklaart ook de naam Sean in de filmmuziek.

Referenties aan de revolutie

De tekst The revolution is not a social dinner, a loiterary event, a drawing or an embroidery; It cannot be done with elegance and courtesy. The revolution is an act of violence... Mao Tse-Tung staat aan het begin van de film. In vrijwel alle versies is deze tekst eruit geknipt. Waarschijnlijk wilde men niet geconfronteerd worden met communistische leuzen in een Western. Vooral in de Verenigde Staten zijn scènes verwijderd die wijzen naar het socialisme en het revolutionaire karakter daarvan. Niet alleen uit politieke overwegingen werden scènes ingekort, maar ook om het tempo in de film te houden. Zo is de executie op het station die een kleine drie minuten duurt in gekort tot een minuut. De scène waarin Juan naar de slachtoffers kijkt van een represaille is ook ferm gesneden. De beelden zijn zelfs door elkaar gehusseld. Dit zijn verwijzingen naar het Rome van de Tweede Wereldoorlog. Deze ervaringen heeft Leone in zijn film verwerkt. De Via Ardeatine is de plek geweest waar 335 gijzelaars zijn neergeschoten door de SS. Dit alles gebeurde in een grot, net als wij een grot zien in de film. Leone was zeer gekant tegen de mythologisering van de revolutie. Na de studentenrellen in Parijs (1968) werden er veel politieke films gemaakt in Europa. Er was hoop dat alles anders zou worden. Leone geloofde daar niet in en het is ook niet voor niets dat hij begint met een tekst van Mao. Hij wilde alle salonsocialisten erop wijzen dat de revolutie geen fijne bezigheid was, maar simpelweg gewelddadig.

De Italiaanse gerestaureerde versie

Sinds 2005 is de volledige versie van de film te verkrijgen. Wel draagt hij de titel A Fistful of Dynamite. Het is de complete versie die ook op de première in Rome te zien was.

Externe link

• (en)  A Fistful of Dynamite in de Internet Movie Database