Anachronisme
Een anachronisme is iets wat niet helemaal in zijn tijd past. Of preciezer geformuleerd: een al dan niet gewilde inbreuk op of breuk in de chronologische consistentie van toestanden of gebeurtenissen: een concept of voorwerp wordt in een verkeerde context gebruikt, omdat het toen nog niet bestond of als achterhaald wordt ervaren. Metonymisch is een anachronisme het genoemde concept of voorwerp zelf.
In kunstvormen als het theater of het proza wordt het anachronisme zichtbaar wanneer de kunstenaar elementen invoegt die niet behoren tot de historische tijd waarin het toneelstuk of het verhaal zich afspeelt. Dit kan eenvoudigweg berusten op een vergissing (een auteur laat in een roman uit het begin van de 19e eeuw een elektrische straatlantaarn branden), maar het kan ook om een bewuste manipulatie van de tijd gaan. Zo ziet men in moderne ensceneringen van opera's van bijvoorbeeld Mozart uit de 18e eeuw een auto of een bromfiets rondrijden. De intentie van een regisseur kan dan zijn om de historische verhaalstof naar de moderne kijker toe te halen. Het effect van een dergelijk anachronisme is soms vergelijkbaar met wat Bertolt Brecht het Verfremdungseffekt noemde: de kijker (of lezer) ervaart een breuk met de logische gang van zaken en wordt zo aangezet tot het bewust nadenken over wat er te zien is.
Ook een komisch effect kan door een anachronisme worden bewerkstelligd. De strip Asterix vermengt in elk verhaal zeer veel anachronismen. In sommige gevallen past men oude toneelstukken of prozateksten aan de moderne smaak aan; we spreken dan van adaptatie.
Bij uitbreiding wordt de term eveneens gebruikt in taalkunde, psychologische en gerechtscontext.
[bewerken] Vormen van anachronisme
- Prochronisme: het plaatsen van een gebeurtenis eerder dan de feitelijke datum. Voorbeeld: het tonen van een wapen in een western die zich in 1870 afspeelt, dat toen nog niet bestond, zoals het Winchester-1873-geweer.
- Parachronisme: een te laat geplaatste gebeurtenis. Bijvoorbeeld wanneer in een film een moderne huisvrouw getoond wordt die haar was met een wasbord doet in plaats van met een wasmachine.
 |
Zoek anachronisme op in het WikiWoordenboek. |
