Berkenweerschijnzwam
| Berkenweerschijnzwam | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 De kenmerkende klomp mycelium (het zichtbare deel van deze zwam) op een berk |
|||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
| Soort | |||||||||||||||||
| Inonotus obliquus (Ach. ex Pers.) Pilát (1942) |
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Chaga (Inonotus obliquus; Fuscoporia obliqua) is de meest gangbare naam (Russisch: spreek uit als 'tsjah-ga' ) voor een zwam of paddenstoel uit de Hymenochaetaceae familie. In Nederland is deze zwam zeldzaam en wordt Berkenweerschijnzwam genoemd. Chaga wordt toegepast en verkocht als medicinale paddenstoel en geniet daarom een meer dan gemiddelde bekendheid bij het grote publiek. In de wetenschap is deze zwam al vele decennia voorwerp van onderzoek , vooral vanwege de kanker-remmende en helende eigenschappen die eraan worden toegeschreven.
Inhoud |
[bewerken] Habitat
De Chaga is een langzaam groeiende parasiet die groeit op beschadigde en zieke berken en uitsluitend voorkomt in koude regio's in de berkenbossen van Rusland (met name Siberie), Korea, het noorden van Europa, het noorden van de Verenigde Staten en in Canada. Beschadigde, stervende en oude berken zijn de meest geschikte voedingsbodem voor de sporen van de zwam. De zwam kan het hele jaar door worden aangetroffen omdat het vele jaren op zijn gastheer parasiteert (uiteindelijk leidend tot diens dood), maar is het beste zichtbaar in het najaar en de winter, omdat de zwam dan niet aan het zicht wordt onttrokken door het bladerdek van zijn gastheer. De zwam kan niet gecultiveerd worden zonder zijn specifieke eigenschappen te verliezen en wordt daarom alleen in het wild geoogst voor alternatieve medische toepassingen.
[bewerken] Uiterlijk
In tegenstelling tot wat wat algemeen wordt aangenomen is het zichtbare deel van de zwam op de berk niet het vruchtlichaam, maar een uiterst compacte massa myceliumdraden. Het vruchtlichaam is slechts uiterst zelden waar te nemen en verschijnt alleen als de gastheer waarop de zwam parasiteert dood is. Het eerder genoemde zichtbare deel (wat dus als Chaga wordt aangeduid) heeft het uiterlijk van een verkoolde sintel, een soort klomp, onregelmatig van vorm, de afmetingen variëren tot zo'n 4 tot 40 cm in diameter en zo'n 10–15 cm in dikte. Chaga heeft een hoge dichtheid en is hard, met een gebarsten oppervlak. Van binnen is Chaga geel of geelbruin met een wat kurkachtige textuur. De buitenkant (het sclerotium) kan plaatselijk bros zijn.
[bewerken] Medicinaal gebruik
Reeds in de 16e eeuw werd de Chaga met name in Noord-Europa en Rusland gebruikt als een effectief geneesmiddel zonder ongewenste bijwerkingen bij het behandelen van mensen met kwaadaardige tumoren en andere ziekten. Wetenschappelijk onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat deze zwam een groot aantal zeer actieve componenten met een antioxidante, antitumorale en antivirale werking bevat.
De belangrijkste actieve componenten van de Chaga zijn polysacchariden, betuline/betulinezuur en plantaardige steroïden (sterolen) waarvan lanosterol (45%) en inotodiol (25%) de belangrijkste zijn (de overige 30% worden gevormd door tien andere sterolen, waaronder ergosterol, fecosterol en episterol) [1] Deze componenten hebben ieder op zich een specifieke werking (zie verderop) maar m.n. in synergistisch verband hebben ze een normaliserende en balancerende werking op het immuunsysteem, en voorkomen en bestrijden daarmee infecties, ontstekingen en immuungerelateerde ziektes.[2] [3] [4]
Daaronder vallen ook hart- en vaatziekten, diabetes, psoriasis en aids.[5] [6] [7] Verder bevat Chaga een specifieke vorm van melanine, (m.n. aangetroffen in het sclerotium) wat blijkens research zorgt voor een hoge anti-oxidante werking.[8]
Betuline
De kankerremmende en -vernietigende werking van betuline (en het daarvan afgeleide betuline zuur) wordt momenteel wetenschappelijk onderzocht en getest als een mogelijk onderdeel van een chemotherapeutische behandeling. Betuline heeft daarnaast ook de eigenschap dat het cholesterol in de bloedbaan kan afbreken.[9] Het is een chemisch bestanddeel (een organisch zuur) dat wordt gevonden in o.m. de bast van berken. Chaga (als parasiet vaak aanwezig op zieke en beschadigde berken) onttrekt dit betuline aan de berk, zet het om en slaat het op, in een vorm die oraal kan worden ingenomen en verteerd door mensen. Om hiervan te profiteren is overigens wel een extractieproces nodig, omdat de celwanden van paddenstoelen zijn opgebouwd uit chitine, een voor mensen grotendeels onverteerbare materie. De actieve bestanddelen (polysaccharides, betuline, sterolen) liggen opgeslagen in deze celwanden en moeten worden 'bevrijd' door middel van hitte. Het langdurig laten trekken in warm water van gedroogde Chaga om het daarna als thee te drinken (zavarka (=theeconcentraat), traditioneel gebruik in Rusland, waarvoor de samovar werd gebruikt) kan worden beschouwd als een vorm van extractie. Een andere traditionele methode is gedroogde Chaga in wodka (minimaal 40% alcohol) te laten trekken (2-4 weken) waarna de wodka als medicijn kan worden gebruikt.
Tegenwoordig wordt deze extractie in gespecialiseerde fabrieken op basis van heet water en / of ethanol uitgevoerd.
Polysacchariden
Wetenschappelijk onderzoek heeft verder ook aannemelijk gemaakt dat de reeds genoemde polysacchariden ontstekingsremmende eigenschappen bevatten[10] en de werking van het immuunsysteem bevorderen, m.n. waar het de bescherming tegen kanker betreft.[11] [12] In Japan, China en Zuid-Korea zijn specifieke extracten gebaseerd op de polysacchariden die in Chaga en andere zwammen uit de familie Basidiomycota worden aangetroffen sinds begin jaren 80 officieel toegelaten als anti-kanker medicijn. Het gaat daarbij meestal om gemodificeerde varianten (want daardoor patenteerbaar) met handelsnamen als Krestin en Lentinan. In Rusland is sinds 1955 een op Chaga gebaseerde medicatie onder de naam Befungin in de handel als antikanker medicijn en opgenomen in de van staatswege gepubliceerde Farmacopoeia.
Wetenschappelijk onderzoek gaf zelfs als uitkomst dat de effecten van deze specifieke polysaccharide extracten vergelijkbaar waren met chemotherapie en bestraling, echter zonder de bijwerkingen.[13] [14]
Supplementen
Producten op basis van Chaga worden wereldwijd ook verkocht als voedingssupplement. Het gaat met name om capsules met poeder en tincturen op basis van alcohol. De alcohol tincturen zijn daarbij qua effectiviteit het minst effectief: onderzoek uitgevoerd door het Canadese Promedics laboratorium wees uit dat daar waar poeder-extracten een gehalte van ruim 50% ß-glucanen/polysaccharides kunnen bereiken (afhankelijk van de extractie procedure) tincturen niet verder komen dan een half procent.[15] De reden is dat alcohol tincturen uitstekend werken bij plantaardige producten (opgebouwd uit cellulose) maar niet bij paddenstoelen (opgebouwd uit chitine).
Naast polysaccharide extracten zijn er ook extracten verkrijgbaar waar het hoofdbestanddeel wordt gevormd door polyfenolen, die voral worden aangetroffen in de melanine component van deze zwam. Polyfenolen worden m.n. verantwoordelijk gehouden voor de antioxidante eigenschappen; supplementen geproduceerd met dit uitgangspunt bevatten als gevolg van het aangepaste extractie proces slechts een laag percentage polysacchariden (1-4%) en nauwelijks of geen betuline.[8]Polyfenol extracten kunnen dan ook slechts een beperkte immuunbalancerende of geneeskrachtige werking claimen omdat de daarvoor benodigde polysaccharides en het betulinezuur ontbreken. De werking is voornamelijk beperkt tot de antioxidante actie. Kenmerkend voor dit soort supplementen is de vermelding van SOD units, ORAC levels e.d. op het label, terwijl betuline en polysaccharide percentages zullen ontbreken. Een supplement zou een combinatie van heet water extractie en ethanol extractie als basis moeten hebben, omdat dan zowel de water- als de niet wateroplosbare bestanddelen aanwezig zijn, en zowel polysaccharides, betuline zuur als polyfenolen moeten bevatten.
[bewerken] Literatuur
- Smith JE, Rowan NJ, Sullivan R Medicinal Mushrooms: Their Therapeutic Properties and Current Medical Usage with Special Emphasis on Cancer Treatments, 2001
- Cristina Lull, Harry J. Wichers, and Huub F. J. Savelkoul "Antiinflammatory and Immunomodulating Properties of Fungal Metabolites", Wageningen University and Research Center, The Netherlands 2005
- Ulrike Lindequist, Timo H. J. Niedermeyer, and Wolf-Dieter Jülich " The Pharmacological Potential of Mushrooms", Oxford University Press 2005
- Andrea T. Borchers, Anita Krishnamurthy, Carl L. Keen, Frederick J. Meyersà, and M. Eric Gershwin "Immunobiology of Mushrooms", Society for Experimental Biology and Medicine 2008
[bewerken] Externe link
- Berkenweerschijnzwam (Inonotus obliquus) op soortenbank.nl
[bewerken] Referenties
- ↑ [1] Sterol composition in field-grown and cultured mycelia of Inonotus obliquus
- ↑ [2] http://www.springerlink.com/content/d71184lm2116603k/
- ↑ [3] http://www.springerlink.com/content/c323376147q20404/
- ↑ [4] http://www.springerlink.com/content/457641527u785137/
- ↑ [5] http://www.springerlink.com/content/0884x24163l55h7j/
- ↑ [6] http://www.springerlink.com/content/134736q765k06576/
- ↑ [7] Treatment of psoriasis with Chaga fungus preparations - Vestnik Dermatologii i Venerologii, 1973, May; 47(5):pp. 79-83 - USSR. ©
- ↑ a b [8] Anti-Oxidant properties of Chaga.pdf
- ↑ [9]
- ↑ [10] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15905055
- ↑ [11] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16458328
- ↑ [12] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15970296
- ↑ [13] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC88946/?tool=pmcentrez
- ↑ [14] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2895696/
- ↑ [15] Medicinal mushroom supplements : customers beware, buy wisely!
