Carl Theodor Dreyer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Carl Theodor Dreyer
Carl Th. Dreyer (1965)
Carl Th. Dreyer (1965)
Volledige naam Carl Theodor Dreyer
Geboren 3 februari 1889
Overleden 20 maart 1968
Geboorteland Vlag van Denemarken Denemarken
(en) IMDb-profiel
Moviemeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Carl Theodor Dreyer (Kopenhagen, 3 februari 1889 – aldaar, 20 maart 1968) was een Deens filmregisseur die bekend werd als maker van psychologische drama's. Zijn beroemdste films zijn La Passion de Jeanne d'Arc (1928), Vampyr (1932) Vredens dag (1943), Ordet (1948) en Gertrud (1964).

Biografie[bewerken]

Carl Theodor Dreyer werd in 1889 geboren als het bastaardkind dat verwekt was uit de buitenechtelijke relatie tussen een edelman en een schoonmaakster. Dreyer werd geadopteerd door een streng religieuze familie die hem onderwierp aan een lutherse opvoeding.

Dreyer liep op 18-jarige leeftijd van huis weg en ging werken als journalist. Na een tijdje werd hij filmrecensent en al snel begon Dreyer zelf te experimenteren met film. Begin 1915 werkte hij als scenarioschrijver en vanaf 1917 regisseerde hij in een snel tempo korte films. Dreyer besefte dat er in Denemarken, rond die tijd, nauwelijks een filmindustrie was en hij vertrok naar Frankrijk in de hoop daar zijn eerste film te kunnen maken. In 1919 maakte Dreyer zijn eerste speelfilm: Præsidenten, een satirische komedie die geen enkele overeenkomst vertoont met zijn latere werk. Dreyers eerste grote film was Blade af Satans Bog (1920). De film bestaat uit drie episodes die zich afspelen tijdens de kruisiging van Jezus, de Franse Revolutie en tijdens de Eerste Wereldoorlog. In iedere episode komt Satan met kwade verleidingen tot de zwakke mensen, die daarop foute dingen doen. In deze film toonde Dreyer voor het eerst zijn fascinatie voor religie, de dood en twijfelende personages.

Na een weinig geslaagde poging tot romantisch drama met Die Gezeichneten (1922) en komedie met Prästänkan (1924) maakte Dreyer het onbetwiste meesterwerk La Passion de Jeanne d'Arc (1928). Deze film was volledig opgebouwd uit minutieus uitgelichte close-ups. Hoewel de film destijds geen succes was, wordt hij nu gezien als een van de beste films ooit gemaakt. Na de tegenvallende opbrengst van La Passion de Jeanne d'Arc kon Dreyer een tijd lang geen films maken. Pas in 1934 kon hij, met financiële hulp van de Nederlandse Baron Nicolas de Gunzburg, weer een film maken. Vampyr (1934) was een film die officieel behoorde tot het genre van de horrorfilm, maar het is meer een studie naar hoe je de angst van personages kan verbeelden door vormgeving, camerawerk, montage en compositie. Vampyr, een plotloze film met veel droombeelden, werd ook een flop, maar wordt ook nu gezien als mijlpaal in de cinematografie. In 1943 maakte Dreyer Vredens dag een drama over de heksenverbranding, waarin de hypocrisie van de heksenjacht gezien kan worden als metafoor voor de terreur van de Nazi bezetters. De opnames van de film vonden in het grootste geheim plaats want Denemarken was in die tijd door de nazi's bezet. Hierna volgde Ordet (1948) Dreyers meesterwerk over een boerenzoon die denkt dat hij de reïncarnatie van Jezus Christus is. Ook deze film, een sober familiedrama vol religieuze symboliek, is een klassieker. Hierna besloot Dreyer het witte doek voor het toneel te ruilen. Hij regisseerde en schreef talloze toneelstukken. In 1964 keerde Dreyer nog eenmaal terug achter de filmcamera voor een film die door de overheid werd gefinancierd. Gertrud (1964) een lang psychologisch drama was een waardige afsluiting van een lange carrière met een beperkt, maar zeer indrukwekkend, oeuvre.

Bijzonderheden[bewerken]

De films van Dreyer behoren tot de zogeheten minimalistisch expressionistische filmkunst. Een stroming waarbij de emoties van de hoofdpersonages door de vormgeving en door de manier van filmen en monteren worden weergegeven en niet door het acteerwerk of door de dialogen. Ook wordt het verhaal van films uit deze stroming verteld in een filmstijl die bestaat uit zo min mogelijk beelden en een strakke ascetische en sobere vormgeving.

De hoofdpersonages in de films van Dreyer zijn altijd eenzame mensen die twijfelen aan hun geloof en op zoek gaan naar de betekenis van hun bestaan. Religieus fundamentalisme en sterke familiebanden spelen altijd een grote rol.

De films van Dreyer kenmerken zich door een simpel verhaal, weinig dialoog en veel symboliek. Het meest bijzondere is de manier waarop Dreyer zijn personages in beeld bracht: lange statige shots, veel licht/donker contrasten, veel schaduw en een onnatuurlijke compositie. De personages in zijn films bewegen nauwelijks en spreken hun beperkte dialogen houterig en zonder emotie uit. Het minimale sobere decor, dat vaak de psychologie of emoties van de hoofdpersonages verbeeldt, is zo nadrukkelijk aanwezig dat het wel lijkt alsof het samensmelt met de, stokstijve, personages. De totaalshots bij Dreyer lijken wel een reeks bewegingloze claire-obscuur schilderijen. Deze worden dan weer afgewisseld met extreme vervreemdende close-ups. Zeker voor de tijd waarin ze gemaakt werden, hebben de films van Dreyer een opvallend hoog tempo. Dreyer slaat belangrijke delen uit het verhaal over en laat de kijker veel conclusies zelf trekken. Sommige gebeurtenissen laat hij volledig buiten beeld en verteld door middel van effecten op de geluidsband.

De stijl van Dreyer had grote invloed op regisseurs als Robert Bresson, Stanley Kubrick, Andrej Tarkovski en Yasujiro Ozu.

Filmografie[bewerken]

Jaar Oorspronkelijke titel Nederlandse titel Land
1919 Præsidenten De president Vlag van Denemarken Denemarken
1920 Prästänkan De weduwe van de dominee Vlag van Zweden Zweden
Vlag van Denemarken Denemarken
1921 Blade af Satans bog Bladzijden uit Satans boek Vlag van Denemarken Denemarken
1922 Die Gezeichneten Vlag van Duitsland Duitsland
1922 Det var engang Vlag van Duitsland Duitsland
1924 Mikaël Michael Vlag van Duitsland Duitsland
1925 Du skal ære din hustru De heer des huizes Vlag van Denemarken Denemarken
1926 Glomdalsbruden Vlag van Noorwegen Noorwegen
Vlag van Zweden Zweden
1928 La Passion de Jeanne d'Arc Het wonder van Jeanne d'Arc Vlag van Frankrijk Frankrijk
1932 Vampyr Vlag van Frankrijk Frankrijk
Vlag van Duitsland Duitsland
1943 Vredens dag De dag des oordeels Vlag van Denemarken Denemarken
1945 Två människor Vlag van Zweden Zweden
1955 Ordet Het woord Vlag van Denemarken Denemarken
1964 Gertrud Gertrude Vlag van Denemarken Denemarken

Externe link[bewerken]