Het Chaozhouhua is een dialect van de Chinese taal Min. Het is het belangrijkste en meest gesproken dialect in Chaozhou, Shantou en Jieyang, die in het oosten van de Zuid-Chinese provincie Guangdong liggen. Deze drie stadsagglomeraties worden ook wel Chaoshan genoemd. Geschat wordt dat er 12 tot 15 miljoen mensen op de wereld dit dialect spreekt. De mensen die deze dialect spreken, noemen het zelf Teeuwchieuw ooi.
Het Chaozhouhua is een dialect dat afstamt van het dialect Minnan uit Zuid-Fujian. Dat komt door een groot aantal Zuid-Fujian-mensen in dat zich in de negende tot de vijftiende eeuw zich vestigde in Chaoshan en omstreken.
Sommigen vinden de grammatica van het Chaozhou lijken op Kantonees. Voorbeeld:
"Ik ben groter dan jij."
Chaozhouhua wordt gesproken in Chaoshan, maar ook in Hongkong, Vietnam, Cambodja, Laos, Thailand, Maleisië, Singapore, Indonesië en Frankrijk. Dat kwam door de grote aantallen immigranten uit Chaoshan en omstreken. De Chaozhou-mensen, die in Frankrijk wonen, komen meestal uit de ex-Frans koloniën Vietnam, Cambodja en Laos. Ze waren gevlucht voor de dictatoriale regimes en de pogroms tegen Chinezen. Een heel klein percentage van de Chinese Nederlanders spreken of verstaan het Chaozhou.
Het Chaozhouhua bestaat nog uit drie subgroepen. Een subgroep wordt in de achterstaande gebieden gesproken.
- Shantou 汕頭 subgroep: Shantou 汕頭, Chaozhou 潮州, Jieyang 揭陽, Chenghai 澄海, Nanao-eiland 南澳, Raoping 饒平 en Jiexi 揭西,
- Chaopu 潮? subgroep: Chaoyang 潮陽, Puning 普寧, Huilai 惠來, en
- Luhai 陸海 subgroep: Shanwei 汕尾, Lufeng 陸豐 en Haifeng 海豐
Bijna alle Oost-Kantonezen spreken het dialect Chaozhou als hun moedertaal. Het Chaozhou wordt altijd gebruikt op de regionale CZTV (regionale televisiezender van Chaozhou) en in Chao-opera. Singapore en Chaozhou hebben veel karaokeliedjes in hun eigen dialect.
Gaagienang is een bekende term onder Chaozhou-mensen, het betekent eigen mensen. Chaozhounezen noemen Chaozhounezen dus Gaa Gie Nang 自己人. Het wordt soms ook door andere Zuid-Chinese dialecten gebruikt.
| Nederlands |
Shantou-Chaozhou in fonetisch Nederlands |
Standaardkantonees in fonetisch Nederlands |
Mandarijns/pinyin |
| één |
Tzik 一 |
Yat 一 |
Ie/yi 一 |
| twee (bij tellen) |
Ie of Tzie 二 |
Yie 二 |
Ur/er 二 |
| twee |
Njo 兩 |
Leung 兩 |
Ljang/liang 兩 |
| drie |
Saa 三 |
Saam 三 |
San/san 三 |
| vier |
Sie 四 |
Seej 四 |
Ss/Si 四 |
| vijf |
Nong 五 |
MM 五 |
Woe/wu 五 |
| zes |
Lak 六 |
Lok 六 |
Ljuw/liu 六 |
| zeven |
Tzit 七 |
Chat 七 |
Chie/qi 七 |
| acht |
Pooi 八 |
Paat 八 |
Baa/ba 八 |
| negen |
Gauw 九 |
Gauw 九 |
Djuw/jiu 九 |
| tien |
Tzaap of Tzap 十 |
Sap 十 |
Sj/shi 十 |
| honderd |
Beh 百 |
Paak 百 |
Baj/bai 百 |
| duizend |
Tsoi 千 |
Chien 千 |
Tjen/qian 千 |
| tienduizend |
Wan 万 |
Maan 万 |
Wân/wan 万 |
| eerst (gebeurtenis) |
Dung Chôh 當初 |
Tôong Chôh 當初 |
Dang Tswo/dangcuo 當初 |
| ik |
Oewaa 我 |
Ngoh 我 |
Woh/wo 我 |
| jij |
Luh 汝 |
Neej 你 |
Ni 你 |
| hij他/zij她/het它 |
Ie 伊 |
K'euj 佢 |
Taa/ta 他/她/它 |
| wij (wij+degene tegen wie je spreekt) |
Nang 俺 |
Ngoh Deej 我地 |
Dzaan Men/zanmen 咱們 |
| wij (zonder degene tegen wie je spreekt) |
(?Ng?) 阮 |
Ngoh Deej 我地 |
Woh Men/women 我們 |
| jullie |
Ning 恁 |
Neej Deej 你地 |
Nie Men/nimen 你們 |
| zij |
Ie Naang 伊人 |
K'euj Deej 佢地 |
T'aa Men/tamen 他們 |
| vrouw |
Aa Njaa 亞娘 |
Aa Leung 亞娘 |
Aa Njang/a'niang 亞娘 |
| man |
Aa Hu-jaa 亞兄 |
Aa Hing 亞兄 |
Aa Xiong/a'xiong 亞兄 |
| Klasserend lidwoord |
T-jauw 條 |
T'iew 條 |
T-jauw/tiao 條 |
| Klasserend lidwoord |
Gaaj 個 |
Koh 個 |
Guh/ge 個 |
Bijwoorden/bijvoeglijke naamwoorden [bewerken]
| Nederlands |
Shantou-Chaozhou |
Kantonees |
Mandarijns/pinyin |
| bitter |
K'oo 苦 |
Foe 苦 |
K'oe/ku 苦 |
| groot |
T'oe-waa 大 |
Taai 大 |
Daa/da 大 |
| goed |
Hoh 好 |
Hoow 好 |
Haauw/hao 好 |
| zelf |
Tz 自 of Gaa Gie 自己 |
Chie 自 of Chie Geej 自己 |
Zz/zi 自 of Zz Djie /ziji 自己 |
| thuis |
Geh 家 |
Kaa 家 |
Djaa/jia 家 |
| midden |
Chang 中 |
Chong 中 |
Djong/zhong 中 |
| leeg |
Hang 空 |
Hong 空 |
K'ong/kong 空 |
| tegenwoordig |
Heng Dzaj 現在 |
Yien Chooi 現在 |
Ssjen Dzaj/xianzai 現在 |
| geen |
Boh 無 |
Moow 無 |
Woe/wu 無 |
| Nederlands |
Shantou-Chaozhou |
Kantonees |
Mandarijns/pinyin |
| wachten |
Taang 等 |
Tang 等 |
Deng 等 |
| weten |
Tsaai 知 |
Chie 知 |
Dj/zhi 知 |
| vergeten |
Wang 忘 |
Môong 忘 |
Wang/wang 忘 |
| begrijpen |
Ming Beh 明白 |
Ming Paak 明白 |
Ming Baj/ming bai 明白 |
| opstaan |
Hie Laaj 起來 |
Heej Lôoi 起來 |
Tjie Laai/qilai 起來 |
| tellen |
Sjuw 數 |
Soow 數 |
Soe/su 數 |
| lopen |
Kjaa 行 |
Haang of Hang 行 |
Sjieng/xing 行 |
| hebben |
Oe 有 |
Yauw 有 |
Yoow/you 有 |
| doen/maken |
Choh 做 |
Choow |
Dzwo/zuo 做 |
| brengen/cadeau geven |
Sang 送 |
Song 送 |
Song/song 送 |
| naar buiten gaan |
Tsoet 出 |
Tsut 出 |
Tjoe/chu 出 |
| gaan |
K'uh 去 |
Heuj 去 |
Tjuu/qu 去 |
| langsgaan |
Gweh 過 |
Goh 過 |
Gwo/guo 過 |
| terugkomen |
Huu-weh 回 |
Woei 回 |
GGweej /hui 回 |
| zullen |
Ooi 會 |
Woej 會 |
GGwee/hui 會 |
| denken |
Seeuw 想 |
Sêung 想 |
Ssjang/xiang 想 |
| zeggen |
Taa 呾 |
Kôong 講 |
Sjwoh/shuo 說 |
| verlaten |
Lie K'aj 離開 |
Leej Hooi 離開 |
Lie K'aj/likai 離開 |
| zingen |
Tjang Gwaa 唱歌 |
Cheung Kôh 唱歌 |
Tjang Guh/cangge 唱歌 |
Bijwoorden/vraagwoorden [bewerken]
| Nederlands |
Shantou-Chaozhou |
Kantonees |
Mandarijns/pinyin |
| als |
Tzoe Goh 如果 |
Yuu Koh 如果 |
Roe Gwo/ruguo 如果 |
| relaxed |
Kieng Song 輕松 |
Hing Song 輕松 |
輕松 |
| eigenlijk (vraag) |
Tauw Tie 到底 |
Toow Taj 到底 |
Daauw Die/dàodǐ 到底 |
| eigenlijk (aanbeveling) |
Ieng Gaai 應刻 |
Ying Kooi 應刻 |
Ieng Gaai/yinggai 應刻 |
| laat (tijd)/avond |
Meh 夜 |
Yeh 夜 |
Yeh/ye 夜 |
| echt |
Chien 真 |
Chan 真 |
Djun/zhen 真 |
| ijverig |
Noh Lak 努力 |
Loow Lik 努力 |
Noe Lie/nuli 努力 |
| achter |
Auw 後 |
Hauw 後 |
Hòo/hou 後 |
| wit |
Pek 白 |
Paak 白 |
Baj/bai 白 |
| zwart |
Oh 黑 |
Hak 黑 |
Heej/hei 黑 |
| vandaag de dag |
Dzoe Kiem 如今 |
Yuu Kam 如今 |
Roe Tjin/rujin 如今 |
| hoeveel? |
Doh Djuw? 多少? |
Toh Siew? 多少? |
Dwoh Sjaauw?/duoxiao? 多少? |
Zelfstandige naamwoorden [bewerken]
| Nederlands |
Shantou-Chaozhou |
Kantonees |
Mandarijns/pinyin |
| hemel |
T-jang of T'ie 天 |
Tien 天 |
T-jen/tian 天 |
| wolken |
Hong 云 |
Wan 云 |
Yun 云 |
| het leven |
Nang Kaan 人間 |
Yan Kaan 人間 |
Run Tjen/renjian 人間 |
| vandaag de dag |
Kiem Seh Kiem Sie 今生今世 |
Kam Sang Kam Saj 今生今世 |
Djin Sjung Djin Sj/jinshengjinshi 今生今世 |
| elektriciteit |
T-jeng 電 |
Tīēn 電 |
Djen/dian 電 |
| deur |
Mang of Mung 門 |
Moen 門 |
Mun/men 門 |
| dag/zon |
Dzik 日 |
Yat 日 |
R/ri 日 |
| kip/haan |
Kooi 雞 |
Kai 雞 |
Djie/ji 雞 |
| thee |
Teh 茶 |
Chaa 茶 |
Chaa/cha 茶 |
| geluid |
Ssjaa 聲 |
Sing of Seng 聲 |
Sjung/sheng 聲 |
| emotie |
Chéng 情 |
Ching 情 |
Tjieng/qing 情 |
| hart |
Siem 心 |
Sam 心 |
Sjien/xin 心 |
| grot |
T'ang 洞 |
Tong 洞 |
Dong/dong 洞 |
| boom |
Chew 樹 |
Suu 樹 |
Sjoe/shu 樹 |
| bloem |
Hooi 花 |
Faa 花 |
GGwaa/hua 花 |
| grond |
Die 地 |
Teej 地 |
Die/di 地 |
| storm/wind-regen |
GGwan GGoh 風雨 |
Fong Yuu 風雨 |
Fung Yuu/fengyu 風雨 |
| berg |
Sswaa 山 |
Saan 山 |
Sjan/shan 山 |
| restaurant |
Chie Waa 酒樓 |
Chauw Lauw 酒樓 |
Djuw Loow/jiulou 酒樓 |
| Chaozhou-stad |
T-jo Tjuw Tzie Sjaa 潮州之城 |
Chiew Chauw Chie Sing 潮州之城 |
Chaauw Djuw Tzie Chung/chaozhouzhicheng 潮州之城 |
| geld |
Tz Tzaai 錢財 |
Chien Chôoi 錢財 |
Tjen Tsaai/qiancai 錢財 |
| het leven |
Mjang 命 |
Meng 命 |
Ming/ming 命 |
| kleding/shirt |
Saam 衫 |
Saam 衫 |
Ie/yi 衣 |
| schoen |
Ooi 鞋 |
Haai 鞋 |
Ssjeh/xie 鞋 |
| koning |
Hoe-wang Die 皇帝 |
Wôong Taj 皇帝 |
GGwang Die/huangdi 皇帝 |
| bedelaar |
K'uh K'aai 乞丐 |
Hat Kooi 乞丐 |
Tjie Gaai/qigai 乞丐 |
| gras |
Chaauw 草 |
Choow 草 |
Chaauw/cao 草 |
| wereld |
Sie Gaai 世界 |
Sai Kaai 世界 |
Sj Tjeh/shijie 世界 |
| eerste klas |
Tooi Iet Teng 第一等 |
Tai Yat Tang 第一等 |
Die Ie Dung/diyideng 第一等 |
