De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp
Rembrandt Harmensz. van Rijn 007.jpg
Museum Den Haag
Locatie Mauritshuis
Kunstenaar Rembrandt van Rijn
Jaar 1632
Type olieverf op doek
Afmetingen 216,5 × 169,5 cm
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp is een bekend schilderij van de Nederlandse kunstschilder Rembrandt van Rijn.

Het schilderij hangt in het Mauritshuis in Den Haag. Op het schilderij staat een les in de anatomie afgebeeld met een groep chirurgijns gehouden door Dr. Nicolaes Tulp. Het was het eerste groepsportret dat de toen 26-jarige Rembrandt schilderde. Het is gesitueerd in de Waag in Amsterdam, maar nog niet in het pas in 1691 gebouwde anatomisch theater boven op de Waag.

De anatomieles vond plaats op 16 januari 1632. Het Amsterdamse chirurgijnsgilde, waarvan Tulp deel uitmaakte, stond enkel één openbare ontleding per jaar toe. Het daarbij gebruikte lichaam moest dan van een geëxecuteerde crimineel zijn.

Het lichaam dat ontleed wordt op het schilderij is dat van de 41-jarige Aris Kindt (Adriaan Adriaansz.). Hij was eerder die dag opgehangen voor diefstal.

Behalve Nicolaes Tulp, staan ook de chirurgen Jacob Blok, Hartman Hartmansz., Adraen Slabran, Jacob de Witt, Mathijs Kalkoen, Jacob Koolvelt en Frans van Loenen afgebeeld. In werkelijkheid stonden ze waarschijnlijk rondom het lijk, maar dat zou voor het schilderij onpraktisch zijn geweest.

In 1828 werd besloten het schilderij ten behoeve van het Weduwenfonds der Chirurgijnen publiek te verkopen. Koning Willem I liet de veiling van de Anatomische les van dr. Nicolaes Tulp verhinderen en gaf het bevel dit meesterwerk voor zijn Koninklijk Kabinet van Schilderijen aan te kopen. Het is nu in het Mauritshuis in Den Haag te bezichtigen.

Anatomische onjuistheden[bewerken]

In 2006 werd in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde een artikel gepubliceerd waarin de anatomische les van dr. Nicolaes Tulp werd vergeleken met een echte dissectie. De anatomische voorstelling zoals gepresenteerd op het schilderij bleek niet reproduceerbaar. Zo bleken elementen van de musculus flexor digitorum superficialis in het schilderij van positie gewisseld te zijn, zijn op het schilderij enkele buigspieren aanwezig die bij dissectie niet zichtbaar waren en bevond zich aan de ulnaire zijde (de pinkzijde) een longitudinale, witte structuur die niet teruggevonden werd in het anatomische preparaat. Laatstgenoemde witte structuur betreft echter waarschijnlijk een variant van de nervus ulnaris.[1]

Vesalius demonstreert de oppervlakkige en diepe buigspieren van de vingers

Dr Tulp demonstreert op het schilderij de buigspieren van de vingers. De oppervlakkige spieren hechten op het middenkootje aan als een vorkje, waar de pees van de diepe buigspier onderdoor loopt om aan het eindkootje aan te hechten. Om dit te demonstreren trekt dr Tulp de oppervlakkige buigspier (M. flexor digitorum superaficialis) met een tang opzij en omhoog. De op een na eerste anatoom[2] die echt beschreef wat hij zag, de Vlaming Andreas Vesalius, had zich ca 100 jaar daarvoor in 1543 af laten beelden terwijl hij deze spieren demonstreerde. Daartoe houdt hij de oppervlakkige buigspier naar beneden. In beide afbeeldingen worden zo de pezen van de diepe buigspier van de vingers (de M. flexor digitorum profundus) zichtbaar terwijl ze door de vorkjes heen lopen die de oppervlakkige spier vormt. Dokter Tulp volgt het pad van de moderne wetenschap en treedt in de voetsporen van de moderne Vesalius, wil het schilderij ons zeggen.[3] Uit Röntgenonderzoek blijkt dat aan de niet ontlede rechterhand een soort amputatiestomp was geschilderd, in tweede instantie is daar een hand over heen geschilderd. Het is niet bekend of de hand al eerder geamputeerd was of dat dit als onderdeel van de straf gedaan is. Overigens werden bij een sectie als deze in de regel eerst de ingewanden en pas daarna de ledematen ontleed. [4]

Trivia[bewerken]

Een parodie op het schilderij is te vinden in het Asterixverhaal Le Devin (vertaald als De ziener), waar de ziener een vis doormidden snijdt en verschillende personages op dezelfde wijze om hem heen staan verzameld.

Zie ook[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. F.F.A. IJpma et al., "De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp" door Rembrandt (1632) en de bevindingen bij de dissectie van de onderarm van een kadaver: anatomische discrepanties, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2006; 150: 2756-65; Ingezonden › Ned Tijdschr Geneeskd. 2007;151:562-4
  2. Leonardo da Vinci was eerder, maar publiceerde het niet
  3. Ontleedkundige fouten op Rembrandt's Anatomische Les? Ned Tijdschr Geneeskd. 1976;120:71 Gepubliceerd op 07-01-1976 Lindeboom, G.A.
  4. Ingezonden › Ned Tijdschr Geneeskd. 2007;151:562-4