De geheime geschiedenis van de Mongolen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Chinese herdruk van de geheime geschiedenis van de Mongolen uit 1908.

De geheime geschiedenis van de Mongolen is het eerste literaire werk in het Mongools en kan op sommige punten tevens gebruikt worden als historische bron over de machtsovername van Genghis Khan.

Historische context[bewerken]

De geheime geschiedenis van de Mongolen werd waarschijnlijk enkele decennia na de dood van Genghis Khan (1227) geschreven in opdracht van de koninklijke familie van Mongolië. Het boek zelf stelt dat het geschreven is in het jaar van de Rat. Dat kan 1228, 1240 of 1252 zijn. Er wordt wel aangenomen dat het merendeel uit 1228 stamt, met uitzondering van de hoofdstukken over Ogedei die later toegevoegd zouden zijn. Het jaar 1252 valt af omdat de dood van Ogedei in 1241 niet genoemd wordt.[1]

Het is oorspronkelijk opgesteld in het Oeigoerse alfabet, maar tegenwoordig bestaan alleen Chinese vertalingen. De exacte redenen van het schrijven zijn niet bekend, maar inhoudelijke samenhang suggereert dat het is opgesteld om als officiële bron over de oorsprong van de heersende clans te dienen.

Vooral veel aandacht wordt besteed aan de strubbelingen die vooraf gingen aan de machtsovername van Genghis Khan en daarom geldt de geheime geschiedenis van de Mongolen als de belangrijkste bron over deze leider. Er is echter ook een stuk over Ögedei, hetgeen mogelijkerwijs betekent dat het boek in diens tijd geschreven is om te dienen als propaganda, misschien op een khuriltai. De negatieve houding ten opzichte van Ögedei en de opvallende waardering voor Tolui en diens als bijna heroïsch beschreven dood door alcoholmisbruik doen vermoeden dat het in Toluis clan verschenen is. Dit strookt met de tijd waarin het geschreven zou zijn: de latere khans, na Ögedeis zoon Guyuk, waren zonen van Tolui.

Ontdekking en eerste vertalingen[bewerken]

Pjotr Kafarov, monastieke naam Palladius

De tekst werd voor Europeanen bekend door Pjotr Kafarov (18171878), vaak beter bekend onder zijn kloosternaam Palladius. Hij was gedurende meer dan dertig jaar het hoofd van de missie van de Russisch-orthodoxe Kerk in Peking. Sinds het verdrag van Nertsjinsk van 1689 en herbevestigd in het verdrag van Kjachta van 1727 was die missiepost aanwezig. De echte interesse van Palladius lag in het verzamelen van oude manuscripten. De kopie die hij verkreeg was in het Chinees en Palladius begon die in het Russisch te vertalen.

Die vertaling werd in 1866 gepubliceerd in een werk met andere essays in Werken van de leden van de Russische Religieuze Missie in Peking . Hij noemde het een Oud Mongools Verhaal over Dzjenghis Khan . Pas in latere vertalingen in andere talen werd het de Geheime geschiedenis van de Mongolen .

Tijdens de Ming-dynastie bestonden er twee instellingen die verantwoordelijk waren voor de communicatie met volken aan de periferie van het rijk. De eerste was Het Bureau voor Tolken, dat alleen verantwoordelijk was voor gesproken communicatie. Het tweede was Het Bureau voor Vertalers dat verantwoordelijk voor schriftelijke communicatie.

Aan het eind van de 14e eeuw was de Geheime Geschiedenis het meest voor de hand liggende leerboek en tekstboek. De Mongoolse tekst werd dus lettergreep voor lettergreep vertaald in Chinese karakters die min of meer dezelfde klanken representeerden als de Mongoolse woorden. De volgende stap was studenten de betekenis van de klank van de woorden te leren.

De oorspronkelijk Mongoolse tekst moet geen hoofdstukken en paragraafindeling hebben gekend. Die werden nu door Chinese vertalers om didactische redenen geïntroduceerd. In de Chinese vertaling werden het vijftien hoofdstukken, steeds verdeeld in paragrafen. Aan het eind van iedere paragraaf staat in Chinees een samenvatting van die paragraaf.

Gedurende de periode van de keizer Yongle (1360-1424) werden al de vertaalde paragrafen samengebracht in één Chinese uitgave en die maakte weer deel uit de befaamde Yongle Encyclopedie. Er bleven echter Chinese vertalingen van de Geheime Geschiedenis in omloop. Het was een van deze die Palladius in Peking vond.

In 1872 slaagde Palladius er in een kopie te verkrijgen van een Chinese volledig phonetische vertaling van het oorspronkelijk Mongoolse origineel. Palladius begon te werken aan een nieuwe,verbeterde vertaling van het originele Mongools, zoals geschreven in Chinese karakters naar het Russisch. Hij was echter niet in staat die taak te voltooien. In 1878 keert hij terug naar Europa en overleed hetzelfde jaar in Marseille . Anderen hebben die taak overgenomen, maar tot in de 21e eeuw zijn er in het wetenschappelijke discours debatten over correctheid van vertalingen.

Vorm[bewerken]

Doordat de tekst alleen in een latere versie in het Chinees bestaat, blijft de echte reden van schrijven echter bron voor speculatie. Ook is de feitelijkheid niet overal even groot; Genghis Khan zou bijvoorbeeld een afstammeling van een wolf zijn. Op veel manieren valt het boek te vergelijken met boeken zoals de Odyssee, of meer nog de Aeneis, waarin een heldenleven op een deels historisch mogelijke, deels legendarische manier beschreven wordt. In Mongolië wordt de geheime geschiedenis van de Mongolen ook tot de klassieke litteratuur gerekend. Het type rijm dat gebruikt wordt is niet geheel duidelijk, noch is er een strenge metriek, noch een klankrijm. Alliteraties komen wel veelvuldig voor, evenals herhaling.

Morele inhoud[bewerken]

Inhoudelijk wordt een grote nadruk gelegd op het gezin, vooral op de band van broers en die van andas. Zo gaat Temujin naar Jamuka voor steun om zijn vrouw Borte terug te halen bij de Merkit. Ook is er veel aandacht voor sterke vrouwen: Hoelun spreekt Temujin en Khasar bestraffend toe als zij hun halfbroer Begter vermoorden. Ook wordt de jonge Temujin veelvuldig gered van de dood door vrouwen die hem gunstig gestemd zijn, zoals wanneer hij gegijzeld wordt. Op die wijze wordt de vrouw veel mondiger getoond dan ze in dezelfde tijd in West-Europa wordt beschreven. In zekere zin biedt het boek dus een goede blauwdruk van de belangrijkste normen en waarden in de middeleeuwse Mongoolse cultuur.

Trivia[bewerken]

In Ulan Bator was in 2006, ter gelegenheid van het "Achthonderd jaar Groot-Mongolië" festival, een operabewerking te zien van de geheime geschiedenis van de Mongolen, die handelde van Temujins geboorte tot aan diens troonsbestijging als Genghis Khan in 1206. Ook is er een rockopera gemaakt naar aanleiding van de geheime geschiedenis van de Mongolen.

Bronvermelding[bewerken]

  • The Secret History of the Mongols, the origins of Genghis Khan, een bewerking van Paul Kahn ISBN 0-88727-299-1
  1. in Genghis Khan, life,death and resurrection, John Man,Thomas Dunn Books 2004, ISBN 0-312-36624-8