Dick Bruna

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dick Bruna
Dick Bruna in zijn atelier (2007).
Dick Bruna in zijn atelier (2007).
Algemene informatie
Volledige naam Hendrik Magdalenus Bruna
Geboren Utrecht, 23 augustus 1927
Land Vlag van Nederland Nederland
Handtekening Handtekening
Werk
Jaren actief 1952 - 2014
Genre Jeugdliteratuur
Bekende werken Nijntje
Uitgeverij Mercis Publishing
Dbnl-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Hendrik Magdalenus (Dick) Bruna (Utrecht, 23 augustus 1927) is een Nederlandse grafisch vormgever, tekenaar en schrijver van kinderboeken. Hij werd wereldberoemd met zijn kinderboeken over Nijntje.

Levensloop[bewerken]

Bruna werd geboren als tweede zoon van de uitgever A.W. Bruna en van J.C.C. Erdbrink, en neefje van Henk Bruna. In de Tweede Wereldoorlog zat het gezin enkele jaren ondergedoken in Loosdrecht, omdat de vader Arbeitseinsatz in Duitsland wilde voorkomen. Na de oorlog vervolgde Bruna zijn middelbare schoolopleiding maar daarmee hij al spoedig mee op. Het was de bedoeling dat hij in de voetsporen van zijn vader en grootvader zou treden en uitgever zou worden. Om zich hierop voor te bereiden vertrok Bruna naar Londen en Parijs. In Parijs bezocht hij veelvuldig allerlei musea, wat hem ertoe aanzette om kunstenaar te worden. Toen Bruna naar Nederland was teruggekeerd begon hij daarom aan een studie aan de Amsterdamse kunstacademie maar daaraan gaf hij al gauw de brui. In plaats van bij de uitgeverij A.W. Bruna & Zoon uitgever te worden, ging Bruna er als tekenaar werken. Hij gold daarom toen als het zwarte schaap van de familie. Het succes van de uitgeverij was mede te danken aan het feit dat het bedrijf op elk treinstation in Nederland wel een kiosk had waar haar boeken werden verkocht.

Dick Bruna trouwde in 1953 met Irene de Jongh. Zij kregen drie kinderen, zonen Sierk en Marc en dochter Madelon. In datzelfde jaar verscheen zijn eerste kinderboek, De Appel. In 1955, op vakantie aan de Nederlandse kust, tekende Bruna voor zijn zoontje het eerste nijntje-verhaal, daartoe geïnspireerd door diens pluchen speelgoedkonijn. Tot 2011[1] ging hij nog iedere dag op de fiets naar zijn atelier in de Utrechtse binnenstad, waar hij kinderboeken tekende en schreef. Zijn boeken zijn in meer dan vijftig talen vertaald, met vooral hoge oplagen in Japan.

Werken[bewerken]

Dick Bruna begon zijn loopbaan met het ontwerpen van boekomslagen. Tussen 1952 en 1972 ontwierp hij er circa 1800, waaronder veel in de Zwarte Beertjes-reeks, voor de thrillers van de Nederlandse schrijver Havank (Inspecteur Carlier, bijgenaamd De Schaduw) en de schrijvers Georges Simenon (Commissaris Maigret), Leslie Charteris (de Saint), Jean Bruce (OSS 117) en Ian Fleming (James Bond). Ook ontwierp hij talloze affiches, zowel voor de uitgeverij als voor andere instellingen.

Dick Bruna - Walk of Fame, Rotterdam.

Van zijn vele kinderboekjen is Nijntje de bekendste personage; een wit konijn met menselijke trekken. Het eerste nijntje-boek verscheen in 1955. Over de belevenissen van Nijntje zijn 30 boeken verschenen en in vele talen vertaald. De laatste jaren wordt voor Nijntje meestal de naam Miffy, Miffi of Mifi gebruikt, maar er zijn in het verleden ook andere namen gebruikt in bijvoorbeeld het Frans (Mouffe, Petit Lapin), Duits (Nientje, Ninchen), Fins (Milla), Zweeds (Lilla Kanin), Afrikaans (Kleintjie, Katryntjie), Tswana (Kleintjie), Sotho (Monyenyane, Mosetsanyana), Tsonga (Ntsongwana), Siswati (Potjana), Venda (Tshituku), Xhosa (Umifi), Papiaments (Nènchi), Arabisch (Naynti), Japans (Usako-chan), Chinees (Mi fei), Turks (Lâle) en Portugees (Coelhinho). De vertaalde uitgaven in Nederland (Fries en Turks) noemen haar gewoon nijntje.

Het totaal van door Dick Bruna gepubliceerde kinderboeken stond begin 2007 op 120. Bekende hoofdpersonen zijn het varken Betje Big, de beren Boris en Barbara en de hond Snuffie. Een nieuwere creatie is het koalabeertje Ko. Dick Bruna ontwierp ook educatieve boeken over lezen en rekenen, kleuren en geometrische vormen. De boeken zijn herkenbaar aan hun vierkant formaat.

Voor allerlei op kinderen gerichte goede doelen ontwierp Bruna affiches en ander promotie-materiaal. Op het Scheveningse strand staan zijn personages als ijkpunten op hoge palen. Dit is kenmerkend voor al Bruna's werk voor kinderen. Hij wil ze een veilige omgeving bieden van waaruit zij zelfstandig op onderzoek en avontuur kunnen gaan.

Invloeden[bewerken]

Bruna's stijl werd in zijn vroegste periode beïnvloed door ontwerpers en schilders uit de Nederlandse school van de Stijl zoals Bart van der Leck, Piet Mondriaan en Gerrit Rietveld, en door de Franse schilders Fernand Léger en Henri Matisse.

Beschouwingen[bewerken]

Over de vraag hoe het komt dat zijn personages kinderen, ouders en verzorgers, zo aanspreken - over de hele wereld - is veel gespeculeerd. Ten eerste is er de absolute eenvoud van zijn tekeningen, de zwarte belijning en de beperkte hoeveelheid primaire en secundaire kleuren. Bruna streeft er altijd naar zo veel mogelijk lijnen weg te laten, en alleen de eenvoudigste, maar meest sprekende essentie over te houden. Daarnaast is ook de manier waarop Bruna ogen tekent van belang. Onder meer nijntje kijkt de kijkende en 'lezende' kinderen altijd vanuit de prent recht in de ogen, ook al is zij bezig met iets in de prent dat haar aandacht toch dringend nodig heeft, zoals fietsen of een bal vangen. Alleen als Dick Bruna zijn figuren van achteren tekent, kijken zij de beschouwer niet recht in de ogen.[2] Opvallend is dat de lijnen die Bruna met zijn penseel trekt rafelig zijn voor wie ze onder een vergrootglas bekijkt. Ze moeten een bepaalde "bibber" hebben zoals hij dat zelf noemt.

Aanhalingsteken openen Het gaat om een bepaalde bibber (...) Een goede lijn heeft een goede bibber. Maar die goede bibber vind ik wel het allermoeilijkste. In die bibber zit de tekenaar verborgen.
— Dick Bruna[3]
Aanhalingsteken sluiten

Merchandising[bewerken]

De winkel van nijntje in de Amsterdamse Scheldestraat.

Mede dankzij de wereldwijde merchandising door het in Amsterdam gevestigde bedrijf Mercis b.v., opgericht door zijn vriend de graficus Pieter Brattinga, is Bruna multi-miljonair geworden.

Nijntje-producten worden over de hele wereld verkocht. In Nederland heeft nijntje twee eigen winkels: de winkel van nijntje in Maastricht en in Amsterdam.

Publieke erkenning[bewerken]

Dick Bruna werd vele malen onderscheiden en talloze tentoonstellingen werden aan zijn werk gewijd. Nijntje werd de hoofdpersoon in drie succesvolle kindermusicals, op teksten van Ivo de Wijs en muziek van Joop Stokkermans; de laatste twee zijn op DVD uitgebracht. Op 18 februari 2006 werd in Utrecht het dick bruna huis geopend, een deel van het Centraal Museum met een overzicht van zijn grafisch werk en een plaats waar kinderen kunnen komen tekenen en knutselen. Bruna gaf meer dan 7000 objecten in bruikleen aan het Centraal Museum. Een selectie daarvan wordt in wisselende tentoonstellingen gepresenteerd in het dick bruna huis. Ter gelegenheid van de opening van dit museum werden er een aantal maanden lang verschillende gebouwen in Utrecht (waaronder de Neudeflat) versierd met nijntje-oren. In de zomer van 2007 kreeg Bruna ter gelegenheid van zijn 80e verjaardag de gouden penning van de stad Utrecht. Dick Bruna heeft in 2011 een selectie van zijn werk in langdurig bruikleen gegeven aan het Rijksmuseum. De selectie bestaat uit meer dan 120 werken (pocketcovers, reclamemateriaal en kinderboeken) uit de periode 1953-2007. Bruna is Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw

Trivia[bewerken]

  • In 2004 eindigde Dick Bruna op nr. 67 tijdens de verkiezing van De grootste Nederlander.
  • In 2011 werd bekendgemaakt dat er in Utrecht een straat naar Bruna wordt vernoemd. De Dick Brunasingel wordt aangelegd in het deelgebied Het Zand/De Veiling in Leidsche Rijn.[4]

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Céline Rutten, Gesprekken met Dick Bruna. Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2011.
  • Joke Linders, Koosje Sierman, Ivo de Wijs, Truusje Vrooland-Löb, Kees Nieuwenhuijzen: Dick Bruna. Zwolle, Waanders; Amsterdam, Mercis, 2006.
  • Kees Nieuwenhuijzen en Ella Reitsma, Het paradijs in pictogram: het werk van Dick Bruna. Amsterdam, van Goor, 1989.
  • Dolph Kohnstamm, Het oog wil oog zien: gedachten bij de kinderboekjes van Dick Bruna. Amsterdam, Mercis Publishing, 1991.

Externe links[bewerken]