Dick Bruna

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dick Bruna
Dick Bruna in zijn atelier (2007).
Dick Bruna in zijn atelier (2007).
Algemene informatie
Volledige naam Hendrik Magdalenus Bruna
Geboren Utrecht, 23 augustus 1927
Land Vlag van Nederland Nederland
Handtekening Handtekening
Werk
Jaren actief 1952 - 2014
Genre Jeugdliteratuur
Bekende werken Nijntje
Uitgeverij Mercis Publishing
Dbnl-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Hendrik Magdalenus (Dick) Bruna (Utrecht, 23 augustus 1927) is een Nederlandse grafisch vormgever, tekenaar en schrijver van kinderboeken. Hij werd wereldberoemd met zijn kinderboeken over Nijntje.

Levensloop[bewerken]

Bruna werd geboren als tweede zoon van de uitgever A.W. Bruna en van J.C.C. Erdbrink, en neefje van Henk Bruna. In de Tweede Wereldoorlog zat het gezin enkele jaren ondergedoken in Loosdrecht, omdat de vader Arbeitseinsatz in Duitsland wilde voorkomen. Na de oorlog vervolgde Dick in eerste instantie zijn middelbare schoolopleiding maar hield daar al spoedig mee op. Het was de bedoeling dat hij in de voetsporen van zijn vader en grootvader zou treden en uitgever zou worden. Om zich hierop voor te bereiden vertrok Bruna naar Londen en Parijs. In de laatste plaats bezocht hij veelvuldig allerlei musea, wat hem ertoe aanzette om kunstenaar te worden. Toen hij weer in zijn eigen land was teruggekeerd begon hij daarom aan een studie aan de Amsterdamse kunstacademie maar daar gaf hij al gauw de brui aan. In plaats van bij de uitgeverij A.W. Bruna & Zoon uitgever te worden, ging hij er als tekenaar werken. Hij gold daarom toen een beetje als het zwarte schaap van de familie. Het succes van de uitgeverij was mede te danken aan het feit dat het bedrijf op elk spoorstation in Nederland wel een kiosk had waar haar boeken werden verkocht.

Dick Bruna trouwde in 1953 met Irene de Jongh. Zij kregen drie kinderen, zonen Sierk en Marc en dochter Madelon. In datzelfde jaar verscheen zijn eerste kinderboekje, De Appel. In 1955, op vakantie aan de Nederlandse kust, tekende Bruna voor zijn zoontje het eerste nijntje-verhaal, daartoe geïnspireerd door diens pluchen speelgoedkonijn. Hij gaat nog iedere dag op de fiets naar zijn atelier in de Utrechtse binnenstad, waar hij kinderboeken tekent en schrijft. Zijn boeken zijn in meer dan vijftig talen vertaald, met vooral heel grote oplagen in Japan.

Werken[bewerken]

Dick Bruna begon zijn loopbaan met het ontwerpen van boekomslagen. Tussen 1952 en 1972 ontwierp hij er circa 1800, waaronder heel veel in de bekende Zwarte Beertjes-reeks, voor de thrillers van de Nederlandse schrijver Havank (Inspecteur Carlier, bijgenaamd De Schaduw) en de schrijvers Georges Simenon (Commissaris Maigret), Leslie Charteris (de Saint), Jean Bruce (OSS 117) en Ian Fleming (James Bond). Ook ontwierp hij talloze affiches, zowel voor de uitgeverij als voor andere instellingen.

Dick Bruna - Walk of Fame, Rotterdam.

Van zijn vele kinderboekjes is nijntje zijn bekendste creatie, een wit konijn met menselijke trekken. Het eerste nijntje-boekje verscheen in 1955. Inmiddels zijn er over haar belevenissen 30 boekjes verschenen. De boekjes zijn in veel talen vertaald. De laatste jaren wordt meestal de naam Miffy, Miffi of Mifi gebruikt, maar er zijn in het verleden ook andere namen gebruikt in bijvoorbeeld het Frans (Mouffe, Petit Lapin), Duits (Nientje, Ninchen), Fins (Milla), Zweeds (Lilla Kanin), Afrikaans (Kleintjie, Katryntjie), Tswana (Kleintjie), Sotho (Monyenyane, Mosetsanyana), Tsonga (Ntsongwana), Siswati (Potjana), Venda (Tshituku), Xhosa (Umifi), Papiaments (Nènchi), Arabisch (Naynti), Japans (Usako-chan), Chinees (Mi fei), Turks (Lâle) en Portugees (Coelhinho). De vertaalde uitgaven in Nederland (Fries en Turks) noemen haar gewoon nijntje.

Het totaal van door Dick Bruna gepubliceerde kinderboekjes stond begin 2007 op 120. Bekende hoofdpersoontjes zijn het varken betje big, de beren boris en barbara en het hondje snuffie. Een nieuwere creatie is het koalabeertje ko. Dick Bruna ontwierp ook veel boekjes waaruit kinderen iets kunnen leren, zoals aanvankelijk lezen en rekenen, en de namen van kleuren en geometrische vormen. Zijn boekjes zijn herkenbaar door hun vierkant formaat, dat goed in kleine kinderhandjes blijkt te passen.

Voor allerlei op kinderen gerichte goede doelen ontwierp hij affiches en ander promotie-materiaal. Op het Scheveningse strand staan zijn figuurtjes op hoge palen, waaraan verdwaalde kinderen het gebied kunnen herkennen waar zij vandaan gekomen zijn. Dit is kenmerkend voor al Bruna's werk voor kinderen. Hij wil ze een veilige omgeving bieden van waaruit zij zelfstandig op onderzoek en avontuur kunnen gaan.

Invloeden[bewerken]

Bruna's stijl werd in zijn vroegste periode beïnvloed door ontwerpers en schilders uit de Nederlandse school van de Stijl zoals Bart van der Leck, Piet Mondriaan en Gerrit Rietveld, en door de Franse schilders Fernand Léger en Henri Matisse.

Beschouwingen[bewerken]

Over de vraag hoe het eigenlijk komt dat zijn figuurtjes kleine kinderen, hun ouders en verzorgers, zo enorm aanspreken - over de hele wereld - is veel gespeculeerd. Ten eerste is er de absolute eenvoud van zijn tekeningen, de zwarte belijning en de weinige maar heldere 'Bruna-kleuren'. Bruna streeft er altijd naar zo veel mogelijk lijnen weg te laten, en alleen de allereenvoudigste, maar meest sprekende essentie over te houden. Daarnaast is ook de manier waarop Bruna ogen tekent van belang. Nijntje (en andere hoofdpersoontjes) kijkt de kijkende en 'lezende' kinderen altijd vanuit de prent recht in de ogen, ook al is zij bezig met iets in de prent dat haar aandacht toch dringend nodig heeft, zoals fietsen of een bal vangen. Alleen als Dick Bruna zijn persoontjes helemaal op de rug tekent, kijken zij de kinderen niet recht in de ogen.[1]

Ook is van het grootste belang dat de lijnen die Bruna met zijn penseel trekt rafelig zijn voor wie ze onder een vergrootglas bekijkt. Ze moeten een bepaalde "bibber" hebben zoals hij dat zelf noemt.

Aanhalingsteken openen Het gaat om een bepaalde bibber (...) Een goede lijn heeft een goede bibber. Maar die goede bibber vind ik wel het allermoeilijkste. In die bibber zit de tekenaar verborgen.
— Dick Bruna[2]
Aanhalingsteken sluiten

Merchandising[bewerken]

De winkel van nijntje in de Amsterdamse Scheldestraat.

Mede dankzij de wereldwijde merchandising door het in Amsterdam gevestigde bedrijf Mercis b.v., opgericht door zijn vriend de graficus Pieter Brattinga, is Bruna multi-miljonair geworden.

Nijntje-producten worden over de hele wereld verkocht. In Nederland heeft Nijntje twee eigen winkels: de winkel van nijntje in Maastricht en in Amsterdam.

Publieke erkenning[bewerken]

Dick Bruna werd vele malen onderscheiden en talloze tentoonstellingen werden aan zijn werk gewijd. Nijntje werd de hoofdpersoon in drie succesvolle kindermusicals, op teksten van Ivo de Wijs en muziek van Joop Stokkermans; de laatste twee zijn op DVD uitgebracht. Op 18 februari 2006 werd in Utrecht het dick bruna huis geopend, een deel van het Centraal Museum met een overzicht van zijn grafisch werk en een plaats waar kinderen kunnen komen tekenen en knutselen. Bruna gaf meer dan 7000 objecten in bruikleen aan het Centraal Museum. Een selectie daarvan wordt in wisselende tentoonstellingen gepresenteerd in het dick bruna huis. Ter gelegenheid van de opening van dit museum werden er een aantal maanden lang verschillende gebouwen in Utrecht (waaronder de Neudeflat) versierd met nijntje-oren. In de zomer van 2007 kreeg Bruna ter gelegenheid van zijn 80e verjaardag de gouden penning van de stad Utrecht. Dick Bruna heeft in 2011 een selectie van zijn werk in langdurig bruikleen gegeven aan het Rijksmuseum. De selectie bestaat totaal uit meer dan 120 werken (pocketcovers, reclamemateriaal en kinderboeken) uit de periode 1953-2007.

Trivia[bewerken]

  • In 2004 eindigde Dick Bruna op nr. 67 tijdens de verkiezing van De grootste Nederlander.
  • In 2011 werd bekendgemaakt dat er in Utrecht een straat naar Bruna wordt vernoemd. De Dick Brunasingel wordt aangelegd in het deelgebied Het Zand/De Veiling in Leidsche Rijn.[3]

Literatuur[bewerken]

  • Céline Rutten, Gesprekken met Dick Bruna. Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2011.
  • Joke Linders, Koosje Sierman, Ivo de Wijs, Truusje Vrooland-Löb, Kees Nieuwenhuijzen: Dick Bruna. Zwolle, Waanders; Amsterdam, Mercis, 2006.
  • Kees Nieuwenhuijzen en Ella Reitsma, Het paradijs in pictogram: het werk van Dick Bruna. Amsterdam, van Goor, 1989.
  • Dolph Kohnstamm, Het oog wil oog zien: gedachten bij de kinderboekjes van Dick Bruna. Amsterdam, Mercis Publishing, 1991.

Externe links[bewerken]

  1. Dolph Kohnstamm in Het oog wil oog zien.
  2. Dick Bruna in een interview met Thomas van den Bergh, Elsevier, 10 november 2007.
  3. Straatnaam voor Dick Bruna. De Nieuwe Utrechter (2 maart 2011) Geraadpleegd op 3 maart 2011