Epicykels
Epicykels zijn hulpcirkels, bedoeld om de schijnbare bewegingen van de planeten aan het uitspansel te kunnen verklaren.
Deze hulpcirkels zijn bedacht door Claudius Ptolemaeus. In zijn tijd ging men ervan uit dat de aarde in het middelpunt van het zonnestelsel stond, en dat de zon, maan en planeten eromheen draaiden. Naar het model van de Aristotelische wetenschappen, waaraan de Kerk zijn uitgangspunten over wetenschap heeft ontleend, moesten alle banen in het bovenmaanse perfect zijn: cirkelvormig. Men kon met zuiver cirkelvormige banen de beweging van de planeten aan het firmament niet verklaren.
Een eerste probleem was de soms retrograde (schijnbaar terugwaartse) beweging van de planeten. Dit probleem kon nog worden opgelost met een enkele epicykel die dezelfde middellijn heeft als de baan van de zon om de aarde. Er waren echter meer afwijkingen, die minder groot waren, en dat loste Ptolemaeus op met een reeks van epicykels.
De planeten zouden in een perfecte cirkel om de Aarde draaien. Deze denkbeeldige baan werd de deferent genoemd. Tijdens het draaien zouden de planeten in cirkels, de epicykels, draaien om het middelpunt van de deferent.
De belangrijkste epicykels zijn even groot als de baan van de zon om de aarde. Bovendien is de omloop in de epicykels synchroon met de zon.
Zo kon de schijnbare beweging van de planeten aan de hemel worden verklaard, inclusief de lusvorming die inhoudt dat een planeet schijnbaar achterwaarts beweegt. Ptolemaeus moest honderden van deze epicykels gebruiken om alle 'lussen' te kunnen verklaren.
Toen Nicolaus Copernicus een ander model maakte van het zonnestelsel (zie heliocentrisch wereldbeeld), met daarin de zon in het middelpunt, had hij de eerste epicykel niet meer nodig. Hij ging echter nog steeds uit van perfect cirkelvormige banen. Ook in zijn model waren nog enkele tientallen epicykels nodig.
Pas toen Johannes Kepler met zijn drie Wetten van Kepler definitief met de perfect cirkelvormige banen afrekende en elliptische banen voorstelde, kon eens en voor altijd worden afgerekend met de epicykels.
