Gitaarelement

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
gitaarelementen (links een dubbelspoelselement; midden en rechts enkelspoelselementen)
schematische afbeelding van een single coil en een humbucker
Single coil string anim.gif

Een gitaarelement (ook wel pickup genoemd) is een opnemer voor een elektrische gitaar en bestaat meestal uit een elektrische spoel die weer is opgebouwd uit geïsoleerd koperdraad dat om een magneet is gewikkeld.

De stalen snaren lopen boven de magneet en doorsnijden het magnetisch veld. Hierdoor worden ze zelf ook magnetisch. Als de stalen snaar wordt aangeslagen zal door de trilling het magnetisch veld veranderen, waardoor er in de spoel door inductie een elektrische wisselspanning opgewekt wordt, die kan worden versterkt via een versterker. De wisselspanning heeft dezelfde frequenties als de trilling van de snaar.

Er bestaan diverse soorten gitaarelementen:

Veel gitaren hebben verschillende soorten elementen gecombineerd: twee humbuckers met een single coil, twee humbuckers met piëzo, enz.

Soorten[bewerken]

Enkelspoelsopnemer[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Enkelspoelsopnemer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De single coil pickup of enkelspoelselement is vooral beroemd door zijn specifieke hoge ietwat iele toon, bekend van gitaristen als Jimi Hendrix en John Frusciante (Red Hot Chili Peppers). Het element wordt in diverse gitaren gebruikt, vooral Fenders. Single coils klinken helderder dan andere soorten pickups zoals de humbucker, omdat de boventonen niet weggefilterd worden.

Humbucker[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie humbucker voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Humbucker is een dubbelspoelelement en bestaat uit twee naast elkaar liggende elementen die in tegenfase geschakeld zijn, maar door tegengesteld aangelegde magneetvelden per spoel een in fase opgewekte signaal geeft. Het geluid is warmer en voller dan een single coil (enkelspoel) en bekend van gitaristen als BB King en Slash. De Humbucker werd door de Gibson technicus Seth Lover in 1955 uitgevonden. Humbuckers zijn vooral bekend om hun eigenschap externe magnetische storing tegen te gaan, terwijl single-coils daarentegen een meer heldere klank geven. Ze zijn (van oudsher) in serie geschakeld en staan uit fase. Doordat ze uit fase staan wordt de stoorinductie geneutraliseerd, die ontstaat onder andere door het oppikken van het magnetische wisselstroomveld in de buizenversterkervoedingstrafo's. Omdat de magneten een tegengestelde polariteit hebben zal de door de snaren opgewekte spanning juist niet uitdoven maar gedupliceerd worden. Meerdere pogingen zijn gedaan om een humbucking- en een single-coil geluid te kunnen combineren. Tegenwoordig zijn de betere humbuckers door een slimme bedrading in en uit fase te schakelen en zelfs als single coil te gebruiken. Doordat de pickups ook nog in serie en parallel gemixt kunnen worden zijn er met slechts twee humbuckers vele schakelingen mogelijk.

Piëzo-pickup[bewerken]

Het piëzo-elektrisch effect is het verschijnsel dat kristallen van bepaalde materialen onder invloed van druk (bijvoorbeeld buiging) een elektrische spanning produceren en andersom: vervormen als er een elektrische spanning op wordt aangelegd. Er zijn gitaarelementen gemaakt die op dit principe berusten. Deze worden voornamelijk toegepast in elektro-akoestische gitaren.

Actieve pickup[bewerken]

De actieve pickup is eigenlijk niet echt een soort pickup op zich, hij onderscheidt zich van de anderen doordat hij zo'n lage output heeft dat er een voorversterker in de gitaar is ingebouwd moet worden (Voorversterker wordt vaak actieve elektronica genoemd omdat het door een batterij of voeding gevoed moet worden om te werken. Vaak zijn piëzo pickups actief, en ook single coils en humbuckers zijn in sommige gevallen actief. Het geluidssignaal, dat door de pickup geproduceerd wordt, wordt in de gitaar al versterkt door een elektronische schakeling die meestal gevoed wordt door een 9 volt batterij. Actieve pickups vindt men vooral terug in metal-gitaren zoals bv. jackson en ESP (o.a. gebruikt door Metallica) . Een merk dat vooral bekend is door haar actieve elementen is EMG [1].

Hexafonische pickup[bewerken]

Een hexafonisch element is een element dat per snaar een apart element heeft. De 6 signalen van een hexafonisch element worden apart van elkaar naar een interface gestuurd die het signaal in MIDI kan omzetten waardoor het door een (digitale) synthesizer of sampler kan worden weergegeven als een heel ander instrument. (bijvoorbeeld strings of piano). Deze elementen kunnen zowel magnetische als piëzo-elementen zijn. De bekendste fabrikant van deze elementen is Roland en ze worden ook vaak synthesizerelementen of gitaarsynthesizers genoemd.

Elektronica van de pickup[bewerken]

Sinds een paar jaar is Line6 begonnen met de productie van een elektrische gitaar: de Line 6 Variax die voorzien is van een hexafonische piëzo pickup die actief voorversterkt wordt door een interne elektronische schakeling. Met deze schakeling streeft dit merk ernaar om andere bekende gitaarmodellen zo veel mogelijk te benaderen. Dit piëzo element is tussen de kam en de kast geplaatst en omdat de piëzo pickup voornamelijk de trillingen van de snaren opneemt, en er minder invloeden zijn van bijvoorbeeld het hout, wordt er een zeer zuivere klank opgenomen die door de elektronica omgevormd kan worden tot een klank met een specifiek gewenste klankkleur.

Door deze uitvinding van Line6 is het nu dus mogelijk om een goedkopere gitaar te laten klinken als de dure modellen zoals de Gibson Les Paul. Er zijn mensen die sceptisch zijn over deze mogelijkheden en de voorkeur geven aan de oorspronkelijke dure vintage gitaren. De klank van een elektrische gitaar wordt namelijk niet alleen door de gitaar zelf bepaald, maar o.a. ook door de versterker, de buizen/transistors in de versterker, de speaker. Door de grote reeks variabelen is de vertaling van een piezo-signaal naar een 'echt, authentiek' geluid complexer dan een eenvoudige aanpassing met een multibandfrequentiefilter, zoals die in de Line 6-gitaren aanwezig is. Daarnaast wordt er door dit merk geen rekening mee gehouden dat een element uit een bepaald type gitaar een karakteristieke microfonische feedback heeft. Deze klankkleurkarakteristiek is onmogelijk te vertalen uit een snaartrilling, omdat deze er compleet los van staat. De microfonische feedback is vooral aanwezig bij single coil elementen.

Positionering van de pickup[bewerken]

De positie van de pickup op de gitaar bepaalt in grote mate het geluid van de gitaar. Een brugelement geeft een heldere klank, een halselement een ronde klank. Het amplitude-verschil tussen de grondtoon en de boventonen is bij de halspositie groter dan de bij de brugpositie. De Stratocaster heeft nog een derde pickup die ertussenin ligt. Met een schakelsysteem kunnen combinaties van de verschillende signalen gecombineerd worden. Deze switch had eerst drie standen. Omdat hij bij de gitaristen smerig begon te worden bleef hij tussen twee standen inhangen. Een veel gehoorde (taal)fout is dat dit geluid uit fase wordt genoemd. De juiste benaming is echter een tussenfase. Fender zelf vond dit een lelijk geluid, maar op verzoek van gitaristen veranderde hij de setup van de strat toch om dit effect te kunnen creëren. Sultans of Swing van de Dire Straits is een voorbeeld van een lied dat in tussenfase wordt gespeeld.

Poolafstanden[bewerken]

Verschillende merken gebruiken verschillende typen pickups, elk met een andere poolafstand.

1e-tot-6e Onderling
Standaard ruimte
(Vintage Gibson gitaren)
48 mm 9,6 mm
F-ruimte
(Meeste Fender gitaren, moderne Gibsons, Floyd Rose bruggen)
51 mm 10,2 mm
Dicht bij brug, extra pickup
(Roland guitar synth hex pickups)
52,3 mm 10,5 mm
Telecaster ruimte
(Fender Telecaster)
55 mm 11 mm