Haaienaanval

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Op de witte haai na, is de tijgerhaai het meest betrokken bij niet-uitgelokte aanvallen op de mens.

Een haaienaanval (Engels: shark attack) is een aanval van een haai op een mens. Jaarlijks worden er wereldwijd ongeveer honderd aanvallen geregistreerd. Het aantal haaienaanvallen wereldwijd wordt nauwkeurig bijgehouden door het ISAF.

Haaienaanvallen zijn een relatief zeldzaam fenomeen. De mens is immers geen natuurlijke prooi voor de haai en men neemt aan dat haaien alleen mensen aanvallen wanneer zij zich bedreigd voelen of indien zij de mens verkeerdelijk aanzien voor een zeehond. De kans dat een mens het leven laat door een haai is dan ook ongelofelijk klein. Toch is de angst om door haaien aangevallen te worden bij veel mensen sterk aanwezig dankzij films als Jaws. Veel haaienexperts zeggen dat de angst voor haaien ernstig wordt overdreven.

Zo hebben baders en zwemmers in zee een veel grotere kans om gedood te worden door een dooskwal, een octopus, een steenvis, zeeslang of zeekrokodil.

Er zijn meer dan driehonderd haaiensoorten en daarvan zijn er slechts enkele soorten die een mens dodelijk kunnen verwonden:

Deze vier haaien zijn goed voor 69% van alle aanvallen door haaien.

Opmerkelijk is dat de allergrootste haaiensoorten voor de mens volledig ongevaarlijk zijn; de walvishaai (Rhincodon typus, tot 13 meter), de reuzenhaai (Cetorhinus maximus, tot 10 meter) en de reuzenbekhaai (Megachasma pelagios, tot 5 meter). Deze soorten leven van kleine diertjes (plankton) die ze met hun grote bek uit het water filteren.

Redenen voor een aanval[bewerken]

Grote haaien zijn absolute apexpredatoren in hun leefmilieu. Bijgevolg hebben ze weinig tot geen angst voor alles wat hun pad kruist. Zoals veel ontwikkelde jagers geven haaien blijk van een grote nieuwsgierigheid wanneer ze objecten tegenkomen die ongewoon zijn in hun territorium. Bij gebrek aan ledematen met gevoelige uiteinden zoals handen of voeten, is de enige manier voor een haai om een object te onderzoeken erin bijten. Zulke beten staan bekend als onderzoekende beten[1]. Over het algemeen zijn de meeste beten van de haai onderzoekend en de haai zal vaak na één beet wegzwemmen.

Een voorbeeld hiervan is het veelvoorkomende fenomeen waarbij haaien surfers aanvallen die met hun plank over het water peddelen. Van onderen gezien lijken zulke surfers veel op zeehonden, vast onderdeel van het menu van de haai. Men neemt daarom aan dat de haai deze surfers aanziet voor zwemmende zeehonden.[2]

Hoewel zulke beten niet bedoeld zijn om te doden, kunnen ze wel verschrikkelijke verwondingen veroorzaken bij de mens.[3]

Op enkele uitzonderingen na,[4][5] concluderen onderzoekers dat haaien mensen niet aanvallen om zich te voeden. Meer nog, het menselijk vlees is niet calorierijk genoeg voor haaien, die veel energie nodig hebben om hun gespierde, grote lijf draaiende te houden.

Haaien ondernemen normaal gezien een snelle aanval en trekken zich dan terug om te observeren of het slachtoffer stervende is. Wanneer het aangevallen slachtoffer te uitgeput is om zich nog te verweren, keert de haai terug naar het slachtoffer en voedt het zich ermee. Dit beschermt de haai tegen verwondingen toegebracht door zijn gewonde en agressieve prooidier. Deze tactiek geeft mensen echter ook de kans om na die eerste aanval het water snel te verlaten en zo de aanval te overleven[6] Shark attacks may also occur due to territorial reasons or as dominance over another shark species, resulting in an attack.[7]

Haaien zijn uitgerust met gevoelige, unieke organen, de Ampullen van Lorenzini genaamd. Deze organen detecteren elektrische velden in het water die geproduceerd worden door spierbewegingen;[8] een andere theorie is dat haaien een zwemmende mens per abuis aanzien voor een gewonde, spartelende prooi.

Veel ongelukken zijn in het verleden veroorzaakt door sportduikers zonder duikapparatuur die op vissen jagen met harpoenen of speren. De spartelende of meegedragen bloedende vis trekt dan haaien aan. Speervissers worden ook vaak aangevallen, vanwege diezelfde Ampullen van Lorenzini. Zij vissen met behulp van een speer, die speer doorboort vis waarop de vis een doodstrijd voert en daarbij spartelt. Die spartelende vis trekt haaien aan, waarop een haaienaanval snel kan plaats vinden, want de haai vergist zich soms en denkt dat de speervisser de gewonde vis is.

Ook kan het zijn dat een mens het territorium van de haai binnentreedt. Dit gevaar bestaat met name tijdens de schemering als de haai op zoek is naar voedsel. Over het algemeen zijn haaien niet gevaarlijk als ze niet geprikkeld worden door bijvoorbeeld de geur van bloed.

Statistieken[bewerken]

Gerapporteerde niet uitgelokte haaienaanvallen, 1580–2011
Regio Aantal
Aanvallen
Aantal
doden
Datum
Laatst gedode
Verenigde Staten
(Exclusief Hawaï)
980 37 2012
Australië 488 144 2011
Australië
(Alternative source)
689 201 2012
Afrika 314 85 2011
Azië 124 51 2000
Pacifische eilanden / Oceanië
(Exclusief Hawaï)
124 50 2011
Zuid-Amerika 105 23 2006
Hawaï 105 8 2004
Antillen en de Bahama's 67 15 1972
Midden-Amerika 56 27 2011
Nieuw-Zeeland 47 8 1968
Europa 35 17 1984
Bermuda 3 0
Niet gespecifiëerd/Open oceaan 14 7 2006
Totaal: 2,463 471 2012
Bronnen: -International Shark Attack File -Australian Shark Attack File —Juli 2012
  • In Europa zijn er sinds 1847 aanvallen geregistreerd in Italië, Griekenland, Kroatië, Spanje, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Malta.[9]
  • In de Verenigde Staten is de kans om geraakt te worden door bliksem vijf maal groter dan de kans om aangevallen te worden door een haai.
  • 2008 - Volgens het ISAF werden in 2008 59 niet-uitgelokte aanvallen gemeld en op juistheid onderzocht, waarvan 4 met dodelijke afloop.[10]
  • 2011 - In 2011 werden er 118 aanvallen waargenomen en daarvan hadden zeventien aanvallen de dood van het slachtoffer tot gevolg.[11]

Preventie[bewerken]

De stierhaai is verantwoordelijk voor het derde hoogst aantal niet-uitgelokte aanvallen op mensen. Stierhaaien kunnen gevonden worden in de oceaan en in zoetwaterrivieren en -meren.[12]

Hoewel er geen enkele manier is om de kans op een aanval volledig te vermijden wanneer men in het water is, kan men wel enkele voorzorgsmaatregelen nemen om het risico te beperken. Doeltreffende maatregelen zijn:[13]

  • het water vermijden bij zonsopgang, schemering of nacht, wanneer haaien zich vaak voeden;
  • gebieden vermijden waar frequent haaien worden gelokaliseerd zoals duister water en zandbanken;
  • alleen zwemmen vermijden, altijd in de omgeving van andere zwemmers zijn en indien mogelijk het opsplitsen van de groep vermijden;
  • zich onthouden van overbodige bewegingen of spetteren met water;
  • huisdieren niet in het water laten komen;
  • het dragen van blinkende juwelen en heldere kleding voorkomen, de voorgaande objecten kunnen haaien aantrekken;
  • het water vermijden wanneer men bloedt uit een open wonde of wanneer men menstrueert;
  • gebieden vermijden waar prooidieren van de haai leven, bijvoorbeeld zeehonden;
  • gebieden vermijden waar de restanten van vis zijn geloosd in het water, zoals de omgeving van vissersboten die de bijvangst overboord gooien;
  • wateren vermijden die besmet zijn met vervuild afvalwater of rioolwater;
  • gebieden vermijden die frequent worden gebruikt door sportrecreatie of waar aan grootschalige commerciële visvangst wordt gedaan.

Zelfverdediging[bewerken]

Wanneer een persoon in het water een haai lokaliseert, dient deze persoon te allen tijde kalm te blijven en snel naar de kust te zwemmen. De persoon moet proberen het water zo min mogelijk te laten pletsen. Wanneer dit niet mogelijk is, moet de persoon zijn positie zeer rustig blijven behouden.[14] Klauw naar de ogen en de kieuwen van de haai, dit zijn de meest gevoelige gebieden. Wanneer geen van beiden kan worden bereikt, moet men de haai zo hard mogelijk op zijn neus slaan, bij voorkeur met een dood voorwerp zoals een stok. Dit kan de haai tijdelijk verdoven of zelfs de aanval compleet afslaan. Deze tactiek wordt echter steeds minder effectief naarmate de aanval vordert. Wanneer men toch gebeten wordt, moet men zo snel mogelijk het water verlaten. Het bloed dat vrijkomt bij de beet maakt de haai immers nog agressiever.

Voetnoten

  1. What To Expect On Your Great White Shark Diving Tour. Romow.com (7 juli 2009) Geraadpleegd op 23 september 2010
  2. Grabianowski, Ed. HowStuffWorks "How Shark Attacks Work". Adventure.howstuffworks.com Geraadpleegd op 2010-09-23
  3. Grabianowski, Ed. HowStuffWorks "Shark Attack Damage". Adventure.howstuffworks.com Geraadpleegd op 2010-09-23
  4. "Shark attack tears teenager in two", Daily Mail, 2 May 2007.
  5. Shears, Richard. "Shark spotted with the body of a man in its jaws as witnesses look on in horror", Daily Mail, 28 December 2008.
  6. Great White Shark. Extremescience.com Geraadpleegd op 2010-09-23
  7. Grabianowski, Ed. HowStuffWorks "Shark Sensory System". Adventure.howstuffworks.com Geraadpleegd op 2010-09-23
  8. Ampullae of Lorenzini. Marinebiodiversity.ca Geraadpleegd op 2010-09-23
  9. International Shark Attack File. Geraadpleegd op 15 februari 2013.
  10. ISAF Attack summary
  11. (en) Sharkbait. All Reported shark attack related incidents in the shark attack file. Sharkattackfile.info Geraadpleegd op 2013-02-14
  12. Curtis, Tobey. Bull shark. Florida Museum of Natural History, Universiteit van Florida Geraadpleegd op 14 februari 2013
  13. Het risicio op een haaienaanval verkleinen:Advies aan duikers. Flmnh.ufl.edu Geraadpleegd op 14 februari 2013
  14. Burgess, George H.. Advice to Divers Encountering a Shark. Global Shark Attack File Geraadpleegd op 14 februari 2013

Externe links