Hannah Höch

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
„De Journalisten“, op een postzegel uit 1989.

Johanna (Hannah) Höch (Gotha, 1 november 1889 - Berlijn, 31 mei 1978) was een Duits kunstenares, die vooral collages maakte. Zij is vooral bekend uit de dadaïstische periode (1914-1920). Later maakte ze werk dat tot het historisch realisme gerekend wordt.

Opleiding[bewerken]

Hanna Höch was de dochter van een verzekeringsman en een moeder die als hobby de schilderkunst beoefende. Op vijftienjarige leeftijd moest zij haar schoolopleiding afbreken, om te zorgen voor haar broers en zusjes.

In 1912 schreef zij zich in bij een opleiding voor kunstnijverheid in Berlin-Charlottenburg, aan de Städtischen Kunstgewerbe- und Handwerksschule Charlottenburg, waar zij zich specialiseerde in decoratieve vormgeving. Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak reisde ze naar Keulen om een tentoonstelling te bezoeken. Het jaar daarop werd ze leerling van Emil Orlik.

Dadaïsme[bewerken]

Via Emil Orlik ontmoette ze ook Raoul Hausmann en werd ze zijn geliefde. Met hem ontwikkelde ze de techniek van de fotomontage. Via Hausmann maakte ze in 1917 kennis met het dadaïsme en de kunstenaars die zich in Berlijn daarmee bezig hielden.

Vanaf 1920 werkte ze samen met John Heartfield in de November-Gruppe en nam ze ook deel aan hun jaarlijkse tentoonstelling.

Johannes Baader gaf haar in deze periode de eretitel dadasofin. Hausmann noemde zichzelf dadasoof. De tweede h achter haar naam Hanna kreeg ze van Kurt Schwitters, omdat haar naam dan in twee richtingen gelezen kon worden, als palindroom, net als de naam Anna uit zijn dichtbundel An Anna Blume. Ze werkte in die periode bij de Berlijnse uitgeverij Ullstein.

Snee met het keukenmes dadadoorde laatste bierbuikcultuurperiode van Weimar[bewerken]

In 1920 maakte Hannah haar belangrijkste werk uit de dada periode, getiteld Schnitt mit dem Küchenmesser Dada die letzte weimarer Bierbauchkulturepoche Deutschlands (snee met het keukenmes dadadoorde laatste bierbuikcultuurperiode van Weimar). Het is een grote collage van 114x90 cm. Het werk geeft vooral de chaos weer van deze periode met uitgeknipte portretten van de afgezette keizer Wilhelm II, Paul von Hindenburg, rijkspresident Friedrich Ebert en bankier Hjalmar Schacht. Ook portretten van de dadaïsten zijn in het werk opgenomen, tussen tandraderen, kogellagers, wielen, uitgeknipte letters, dieren, sporters, dansers... Het werk toont echter ook een feministisch thema. Greta Garbo, Käthe Kollwitz en andere geëmancipeerde vrouwen zijn er in opgenomen. Ook bevat het werk een kaart (rechtsonder) waar de landen met vrouwenkiesrecht wit zijn gekleurd. Het is een voorbeeld van de satirische en verontrusting wekkende stijl van Höch uit deze periode.

De Stijl[bewerken]

In het voorjaar van 1921 gingen Höch en Hausmann uit elkaar. Over hun verhouding maakte ze in 1919 een collage Da Dandy, met het silhouet van het hoofd van Hausmann, waarbinnen de gezichten van andere vrouwen zich verdringen. In 1924 reisde Hannah voor het eerst naar Parijs. Op de terugweg bezocht zij Mondriaan en zijn groep De Stijl.

In 1926 maakte Höch kennis met de schrijfster Til Brugman (1888-1958), met wie ze samenwoonde in Den Haag, tot ze in 1936, ondanks het nazi-regime, naar Berlijn verhuisden. In 1935 schilderde Chris Lebeau een portret van Hannah Höch.

Sommig werk van Höch verwijst ernaar dat ze ook lesbische gevoelens had. Van Brugman verscheen in 1935 het werk Scheingehacktes. Grotesken mit Zeichnungen von Hannah Höch. In 1939 keerde Mathilda Brugman naar Nederland terug.

De eerste solotentoonstelling van Höch vond plaats in Nederland, in 1929, bij Galerie de Bron, in Den Haag.

Een solotentoonstelling met fotomontages en aquarellen, die zou plaatsvinden in het Bauhaus en Dessau, werd afgelast toen het Bauhaus werd gesloten. Hannah overleefde de nazi-periode door afgezonderd te wonen in een noordelijke voorstad van Berlijn.

Na dada[bewerken]

In 1932 kreeg ze de mogelijkheid om in de VS een tentoonstelling te houden. Van 1933 tot 1945, tijdens het nazi-regime, werd de kunst van Höch beschouwd als Entartete Kunst en mocht ze niet meer exposeren. Tussen 1935 en 1937 gingen Höch en Brugman uit elkaar. In 1938 trouwde ze met de pianist Kurt Matthies van wie ze in 1944 weer scheidde. In 1965 werd Höch benoemd aan de academie van Berlijn.

In haar latere periode maakte Höch kleurrijker werken, waaronder abstract werk. In veel van haar werk bleef de collage techniek echter steeds een rol spelen.

Een retrospectief van haar werk is te zien geweest in 1975, in de Nationalgalerie te Berlijn en in het Musée d'Art Moderne de la Ville te Parijs.

Höch overleed in Berlijn in 1978, 89 jaar oud.

Höch liet een omvangrijk artistiek oeuvre na, zeer wisselend van stijl. Haar eigen commentaar op haar werk was, Ich habe alles gemacht und mich um Handschrift und Merkmal nie gekümmert (ik heb alles gemaakt zonder me te bekommeren om handschrift of merkteken).

Na haar overlijden verkreeg de Berlijnse Galerie haar nalatenschap, waarin ze veel verzameld had.

Werk[bewerken]

Werk van Hannah Höch is te vinden in:

Collages[bewerken]

Hommage à Hannah Höch in Berlin-Tegel
  • Snee met het keukenmes dada door de laatste bierbuikcultuurperiode van Weimar-Duitsland. 1919-1920. Collage van papierfragmenten. 114 × 90 cm². Berlijn, Staatliche Museen zu Berlin, Neue Nationalgalerie. Zie externe link.
  • Balans. 1925. Collage. Afmetingen en verblijfplaats onbekend. Zie externe link.
  • Hardhandige mannen. 1931. Collage. Afmetingen en verblijfplaats onbekend. Zie externe link.
  • Gebarsten eenheid. 1955. Collage. Afmetingen en verblijfplaats onbekend. Zie externe link.
  • Grotesque. 1963. Collage. 25 × 17 cm². Verblijfplaats onbekend. Zie externe link.

Tekeningen[bewerken]

  • Studie voor man en machine. 1921. Waterverf en potlood op papier. 29 × 24,2 cm². Zie MoMA Online Collection.
  • Der Kümmelspalter (De muggenzifter). 1922. Afgebeeld in Merz, nummer 1 (januari 1923): p. 10. Zie Digital Dada Library.

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  • Dadaïsme, Dietmar Elger, uitgegeven door Taschen
  • Engelse en Duitse wikipedia, alsmede diverse andere websites