Huis Wasa

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wapen van Wasa.

Het Huis Wasa was een Europees vorstengeslacht dat vier generaties op de troon van Zweden (van 1523 tot 1654) en twee generaties op de troon van Polen-Litouwen (van 1587 tot 1668) zat.

Na het Bloedbad van Stockholm in 1520 ontstond in Zweden een opstand die het einde van de Unie van Kalmar inluidde. Gustaaf Eriksson Wasa werd tot regent uitgeroepen en leidde de opstand tegen de Deense koning Christiaan II. In 1523 werd hij door de rijksdag in Strängnäs uitgeroepen tot koning van Zweden.

Zijn kleinzoon Sigismund werd in 1587 koning van Polen (en grootvorst van Litouwen) en in 1592 ook van Zweden. In Zweden werd hij in 1599 afgezet en opgevolgd door zijn oom Karel. Hiermee werd een Poolse en een Zweedse tak gesticht.

Zweedse linie[bewerken]

In Zweden bleven de Wasa’s tot 1654 op de troon zitten. Onder de zoon van Karel IX, Gustaaf II Adolf vestigde Zweden definitief zijn naam als grootmacht. Zijn dochter Christina, abdiceerde in 1654 om zich openlijk te kunnen bekeren tot het katholicisme, iets wat een vorst in het protestantse Zweden niet was toegestaan.

Zij trok naar Rome en stierf daar in 1689. Met haar stierf de laatste legitieme telg uit het huis Wasa uit. Ze werd opgevolgd door Karel X Gustaaf, een zoon van Christina's tante Catharina Wasa.

Poolse linie[bewerken]

Onder de zonen en opvolgers van Sigismund, Wladislaus en Jan II Casimir, stortte het land zich in een reeks van oorlogen, die het begin vormden van de ineenstorting van zowel het Pools-Litouwse Gemenebest als de Wasa-dynastie. Tussen 1648 (Chmelnytsky-opstand) en 1667 (Verdrag van Andrusovo) verloor het land een derde van zijn grondgebied. Bovendien had het in 1657 de Pruisische soevereiniteit moeten erkennen. In 1668 deed Jan II Casimir afstand van de troon en trok zich terug als abt van de abdij van Sint-Maarten in Nevers, Frankrijk. De ex-koningin van Zweden, Christina, stelde zich kandidaat voor de Poolse troon, maar werd niet verkozen.

Met de dood van Jan II Casimir in 1672 stierf de Poolse linie van het huis Wasa uit.

Regenten[bewerken]

1e generatie 2e generatie 3e generatie 4e generatie
Gustaaf I van Zweden
1523-1560
1521-1523 regent
Erik XIV van Zweden
1560-1568
Johan III van Zweden
1568-1592
Sigismund III van Polen
1587-1632
1592-1599 van Zweden
Wladislaus IV van Polen
1632-1648
Jan II Casimir van Polen
1648-1668
Karel IX van Zweden
1604-1611
1599-1604 regent
Gustaaf II Adolf van Zweden
1611-1632
Christina I van Zweden
1632-1654

Graven van Wasaborg[bewerken]

Koning Gustaaf II Adolf had een zoon bij zijn maîtresse, de Nederlandse Margriet Slots. Deze werd in 1646 door zijn halfzus koningin Christina tot graaf van Wasaborg verheven. De graven leefden in Noord-Duitsland en hadden hun residentie in Wildeshausen en huwden voornamelijk Duitse edelen. Het huis Wasaborg stierf in 1754 in mannelijke lijn uit met de derde graaf, George Maurits. Hij was tevens de laatste mannelijke telg van het huis Wasa.