Markiezaat Bergen op Zoom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Markiezaat van Bergen op Zoom)
Ga naar: navigatie, zoeken
Markiezaat Bergen op Zoom
Leen van het hertogdom Brabant (1287-1795)
 Baronie Breda 1287–1795 Bataafs-Brabant 
Kaart
MarkiezaatBoZ2.jpg
Algemene gegevens
Hoofdstad Bergen op Zoom
Talen Oudnederlands, Diets (Middelnederlands), Nederlands
Regering
Regeringsvorm Heerlijkheid / Markizaat
Dynastie Heren:
Huis Van Wesemale(1290-????)(1351-1353)
Huis Van Voorne(????-1351)
Huis Van Boutershem (1351-1419)
Huis Van Glymes(1419-1533)

Markiezen:
Huis Van Glymes(1533-1567)
Huis Van Oranje[1] (1581-1588)(1688-1697)
Huis Van Wittem(1588-1613)
Huis Van den Bergh(1613-1650)
Huis Van Hohenzollern-Hechingen (1672-1688)(1697-1698)
Huis De La Tour d'Auvergne(1698-1728)
Huis Palts-Sulzbach(1728-1799)
Staatshoofd Heer / Markies
Wapen van Beieren van 1777 tot 1799 met daarin een veld voor de stad Bergen op Zoom
Een kaart van het Hertogdom Brabant (1645)
Karel Theodoor van Palts-Sulzbach, de laatste markies van Bergen op Zoom (1728-1799)

Het Markiezaat (van) Bergen op Zoom was een gewest rondom de Brabantse stad Bergen op Zoom. Bij dit markizaat wordt meestal de afwijkende spelling gebruikt met /ie/, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het markgraafschap (markizaat) Antwerpen.

Ligging[bewerken]

Het markiezaat strekte zich uit van de huidige gemeenten Bergen op Zoom, Woensdrecht, delen van het huidige Moerdijk en een gebied ten oosten van Roosendaal. De westkant lag aan de Schelde, daarnaast werd het markiezaat begrenst door de baronie Breda in het oosten, het markgraafschap Antwerpen in het zuiden en in het noorden door de baronie Steenbergen.

Geschiedenis[bewerken]

De stad Bergen op Zoom heeft tot 1287 deel uit gemaakt van de Baronie van Breda en werd dus tot die tijd bestuurd door de Heer van Breda. Toen Arnoud van Leuven als heer kinderloos stierf werd ervoor gekozen om het Land van Breda te verdelen tussen de nakomelingen van de twee dochters van Godfried II: Beatrix en Sophia. Hierdoor splitste het land in twee heerlijkheden, waardoor naast het Land van Breda het Land van Bergen op Zoom ontstond met de stad als kern. Sophia, die gehuwd was met Rasso van Gaveren kreeg Breda, Beatrix en haar man Arnold II van Wesemaele kregen het land van Bergen op Zoom. Hun zoon Gerard van Wesemaele werd hierdoor de eerste heer van Bergen op Zoom.

In 1533 werd de heer Anton van Glymes door keizer Karel V verheven tot markies en werd deze heerlijkheid een markizaat, waarmee zij formeel een hogere rang verwierf dan de baronie van Breda. Haar feitelijk belang werd daarmee echter niet groter. Karel V bepaalde wel dat de markiezen onderdanen en leenmannen van het hertogdom Brabant moesten blijven. [2]

In 1795 kwam er een einde aan het markiezaat Bergen op Zoom, en in 1801 is het markiezaat gekocht door de Bataafse Republiek. In paragraaf 2 van de Reichsdeputationshauptschluss werd bij de opsomming van de gebieden die de keurvorst van Beieren had afgestaan het markiezaat Bergen op Zoom vermeld.

Rechterlijke indeling in schepenbanken[bewerken]

I. Stad Bergen op Zoom

  • Bergen op Zoom

II. Baljuwschap van Halsteren

III. Drossaardschap van het Zuid- en Westkwartier

IV. Drossaardschap van het Oostkwartier

V. Baljuwschap van Fijnaart

VI. Baljuwschap van Standdaarbuiten

Benaming[bewerken]

Ook al behoort de regio niet meer tot het markiezaat van Bergen op Zoom, de naam markiezaat wordt nog steeds vaak gebruikt:

  • Het Markiezaatsmeer
  • Het Markiezaatcollege
  • Bibliotheek Het Markiezaat
  • Wijk De Markiezaten
  • Markiezaats Musicalkoor
  • Tafeltennisvereniging Het Markiezaat
  • Rolschaats Vereniging Het Markiezaat
  • Markiezaats, de regionale (tegen westelijke dialecten aanleunende) varianten van het Brabants

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Macht en gezag in het markiezaat: een politiek-institutionele studie over stad en land van Bergen op Zoom (1477-1583), Willem A. van Ham. Uitgeverij Verloren, 2000

  1. In 1581 nemen de Staten-Generaal der Nederlanden de macht in handen en schenken stad en land van Bergen op Zoom aan Willem van Oranje en na diens dood in 1584 aan zijn zoon Maurits. In 1688 bezit prins Willem III van Oranje het markizaat.
  2. Macht en gezag in het markiezaat, Van Ham