Mazelen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Mazelen
RougeoleDP.jpg
Coderingen
ICD-10 B05.-
ICD-9 055
DiseasesDB 7890
MedlinePlus 001569
eMedicine derm/259ped/1388
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde
Aangetast weefsel

Mazelen (morbilli) is een kinderziekte die veroorzaakt wordt door het mazelenvirus. Het mazelenvirus behoort tot de virusfamilie paramyxoviridae, genus morbilli. Het is een enkelstrengs RNA-virus.

Er is een goedkoop en veilig vaccin tegen mazelen beschikbaar, dat in België en Nederland aan alle kinderen wordt aangeboden. Vooral in ontwikkelingslanden sterven echter jaarlijks nog honderdduizenden kinderen aan mazelen.[1]

Incubatietijd en besmettelijkheid[bewerken]

De incubatietijd van mazelen is 7 tot 14 dagen. Het is een zeer besmettelijk virus, dat alleen bij mensen voorkomt.

Het virus van mazelen zit in de neus en keel van besmette personen. Het virus wordt verspreid via de lucht (hoesten, niezen, praten).

Een persoon is besmettelijk vanaf ongeveer 4 dagen voor het optreden van de ziekteverschijnselen. Een persoon is dus al besmettelijk voor hij zich ziek voelt of er ziek uitziet.

Symptomen en behandeling[bewerken]

Mazelen heeft een verloop in twee fasen. Het virus nestelt zich eerst in de luchtwegen. Daarna komen de met het virus geïnfecteerde lymfocyten in het bloed en verschijnen de rode vlekjes op de huid.

Meestal begint het ziekteverloop dan ook met verschijnselen die lijken op een stevige griep of verkoudheid (koorts, hoesten, loopneus, ontstoken ogen). Mazelen wordt vaak pas herkend als de kenmerkende rode vlekjes met witte stip op de binnenkant van de wangen verschijnen (zgn. Koplik-vlekken). Deze worden gevolgd door verder stijgende koorts en de voor mazelen typische licht jeukende paarsrode vlekjes, eerst in het gezicht, dan achter de oren en dan in de hals. De koorts kan een tweede keer hoog oplopen, en vervolgens zakt de uitslag via de romp naar armen en benen. De grote en kleine rode vlekken gaan geleidelijk op in een egale roodheid. Mazelen zijn het meest besmettelijk van 1-3 dagen voor en tot 5 dagen na het optreden van huiduitslag.

Er is geen behandeling tegen mazelen. Na 1 week verdwijnen de symptomen van mazelen meestal weer spontaan. Als er complicaties optreden zijn medicijnen en/of ziekenhuisopname nodig.

Complicaties[bewerken]

Bij 10 tot 20% van de gevallen treden complicaties op, zoals middenoorontsteking of longontsteking. Bij 1 op de 1.000 gevallen treedt een zeer gevreesde complicatie op, namelijk hersenontsteking. Een patiënt kan dan bijvoorbeeld in coma raken.[2] Zeldzamer is de subacute scleroserende panencefalitis, die wordt veroorzaakt door een langzaam voortschrijdende mazelenvirusinfectie in de hersenen.

Een ernstige complicatie kan tot overlijden van de patiënt leiden. Hersenontsteking kan ook blijvende schade opleveren.

Epidemiologie[bewerken]

Voor 1-2 per 1000 patiënten loopt een mazeleninfectie dodelijk af. De sterfte aan mazelen in een ontwikkelingsland als Nigeria is met 5-10%[3] veel hoger dan in een land als Duitsland, waar sinds het jaar 2000 ongeveer 1 op 10.000 geinfecteerden[4] (dat is 1 à 2 personen per jaar) aan mazelen stierf.

In 2011 stierven wereldwijd naar schatting 158.000 mensen aan de gevolgen van mazelen. Het gaat hierbij vooral om kinderen jonger dan 5 jaar.[5] Ten gevolge van ondervoeding is de mortaliteit het hoogst bij kinderen uit ontwikkelingslanden, vooral in delen van Afrika en Azië.[6] Tussen 2000 en 2011 daalde de mortaliteit met 71% door gerichte vaccinatiecampagnes.[7]

Preventie[bewerken]

Het is mogelijk zich te laten vaccineren met het BMR-vaccin (bof, mazelen, rodehond). De vaccinatie is sinds 1976 opgenomen in het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma (14 maanden en 9 jaar), dat uitgevoerd wordt door de Jeugdgezondheidszorg (consultatiebureaus en GGD’s). In het Vlaamse vaccinatieprogramma van Kind en Gezin raadt men vaccinatie aan op een leeftijd van 12 maanden en een tweede keer op een leeftijd tussen 10 en 13 jaar. Het vaccin beschermt voor 85% na de eerste vaccinatie[8] en voor 97% na het tweede vaccin.

Het vaccin biedt ook nog bescherming als het binnen 3 dagen na contact met mazelen wordt toegediend.

95 procent van de Nederlandse bevolking is sinds 1976 gevaccineerd; de vaccinatiegraad geldt als ‘hoog’.

In ontwikkelingslanden wordt aangeraden om kinderen met mazelen vitamine A te geven. Dit verkleint de kans op blindheid en reduceert de sterfte aan mazelen met 50%.

Bijwerkingen van de BMR-vaccinatie[bewerken]

De BMR-inenting geeft meestal weinig bijwerkingen. Als ze voorkomen, zijn ze mild en duren ze kort. Bijwerkingen beginnen pas 5 tot 12 dagen na de vaccinatie.

  • 1 op de 10 tot 20 kinderen wordt na de eerste BMR-prik hangerig, krijgt koorts en/of huiduitslag. Dat duurt meestal 1 of 2 dagen.
  • Sommige kinderen krijgen hoge koorts en heftige huiduitslag.
  • Bij heel hoge koorts kunnen sommige kinderen koortsstuipen krijgen. Dat gebeurt bij 1 op de 5000 tot 10.000 kinderen.
  • Heel zelden komt een tekort aan bloedplaatjes voor. Dat is bij 1 op de 25.000 kinderen en gaat vanzelf weer over.
  • Zeer zelden krijgen kinderen gewrichtsklachten. Ook die gaan vanzelf weer over. Bij volwassen komt dit vaker voor.
  • Na de tweede BMR-prik zijn er bijna nooit klachten.

Omdat het BMR-vaccin een levend verzwakt vaccin is, mag het niet aan zwangere vrouwen worden gegeven. Vrouwen moeten tot vier weken na een BMR-vaccinatie voorkomen dat zij zwanger worden.[9]

Epidemieën[bewerken]

Sinds vaccinatie werd ingevoerd in 1976, komt mazelen in Nederland nauwelijks meer voor, hoewel er af en toe wel kleine epidemieën opflakkeren bij niet-gevaccineerden.[10]

  • In 1998 overleed één persoon aan mazelen.
  • Eind 20e eeuw ontstond een epidemie door lage vaccinatiegraad[11] in de Bijbelgordel, met ruim 2.300 geïnfecteerden in 1999 en ruim 1.000 in 2000. Bij die epidemie zijn 3 personen overleden.[12]
  • Ook in 2003 overleed één mazelenpatiënt.
  • In 2008 heerste een kleine lokale uitbraak van mazelen in Den Haag onder een antroposofische gemeenschap met een lage vaccinatiegraad.[13]
  • Van mei 2013 tot maart 2014 kampte de Bijbelgordel opnieuw met een uitbraak van de mazelen.[14] In oktober overleed een meisje in Tholen aan de ziekte.[15]
Bronnen, noten en/of referenties
  • De tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is afkomstig van de website van Postbus 51.
  1. Zorg en gezondheid
  2. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, augustus 2013
  3. (en) Unacceptably High Mortality Related to Measles Epidemics in Niger, Nigeria, and Chad, PLOS Medicine
  4. (de) RKI-Ratgeber für Ärtzte - Masern, Robert Koch Institut
  5. Wereldgezondheidsorganisatie, 2013
  6. Weiss, R.Measles battle loses potent weapon. Science 258:546, 1992.
  7. Factsheet No. 286 WHO, revised february 2013
  8. bron: WHO, n.a.v. deze overlegbijdrage.
  9. LCI-richtlijn Mazelen (morbilli), Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
  10. Mazelen in Nederland; epidemiologie en de invloed van vaccinatie, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 1994;138:2390-5
  11. Lijst van gemeenten met lage vaccinatiegraad mazelen, Rijksoverheid
  12. Meisje overleden na mazeleninfectie, RIVM
  13. Van Velzen E et al.: Measles outbreak in an anthroposophic community in The Hague, The Netherlands, June-July 2008, Euro Surveill. 2008;13(31):pii=18945
  14. Mazelen in de biblebelt, Nationale Atlas Volksgezondheid, 5 juni 2014
  15. Niet ingeënt meisje van 17 jaar overleden in Tholen, NU.nl