Poliomyelitis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Kinderverlamming
Misvorming als gevolg van kinderverlamming
Misvorming als gevolg van kinderverlamming
Man met geatrofiëerd rechterbeen ten gevolge van poliomyelitis.
Man met geatrofiëerd rechterbeen ten gevolge van poliomyelitis.
Poliomyelitis
ICD-10 A80, B91
ICD-9 045, 138
DiseasesDB 10209
MedlinePlus 001402
eMedicine ped/1843pmr/6
MeSH C02.182.600.700
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Poliomyelitis, ook wel kinderverlamming of verkort polio genoemd, is een virusziekte. (Grieks: polio=grijs, myelitis=ontsteking van het ruggenmerg). Het is een ontsteking van de grijze stof in het ruggenmerg. Deze ziekte wordt veroorzaakt door het poliovirus, dit is een enterovirus behorend tot de picornaviridae (pico-rna-viridae: kleine RNA-virussen). Het virus wordt via de ontlasting van besmette personen uitgescheiden. Door slechte hygiëne kan het virus van de ene op de andere mens worden overgebracht. De incubatietijd is meestal 6-20 dagen, maar wat langer of korter kan ook. Polio verloopt tegenwoordig meestal zonder ernstige verschijnselen, ongeveer 95 % van de 'patiënten' merkt niet of nauwelijks iets van de ziekte. Deze mensen verspreiden wel het poliovirus. Ongeveer 5% heeft wat vage algemene klachten als keelpijn of last van de buik. Bij minder dan 1% van de besmette personen treden spierverlammingen op. Dit wordt vooral veroorzaakt door poliovirus type 1.

In de chronische fase zijn de verlammingen ongeneeslijk en leiden zij tot blijvende spierzwakte, bij groeiende kinderen ook tot misvormingen, bijvoorbeeld doordat aangedane ledematen zich niet meer normaal ontwikkelen of door de nog wel functionerende spieren worden kromgetrokken, of soms tot de dood als de ademhalingsspieren verlamd raken. De kans op een dergelijke afloop is groter naarmate men ouder is op het moment van besmetting.

Poliovaccin[bewerken]

Er bestaan twee poliovaccin-varianten. De in Nederland gebruikte variant, het Salkvaccin is een "dood" vaccin, vernoemd naar de man die dit vaccin in het begin van de jaren 1950 heeft ontwikkeld: Jonas Salk. Dit vaccin bevat geïnactiveerd (dood) virus. Dit vaccin moet worden geïnjecteerd en daarvoor is dus injectiemateriaal nodig en gekwalificeerd personeel. Dat maakt dit vaccin duur in het gebruik. Nederland is één van de weinige landen in de wereld die van het begin af (1957) hebben gekozen voor Salkvaccin. Het probleem van de hoge kosten is grotendeels opgelost door het vaccin gecombineerd met andere (kinder)vaccins toe te dienen, aanvankelijk in de vorm van een viervoudig vaccin, het zogenaamde DKTP-vaccin (difterie-, kinkhoest-, tetanus-, poliovaccin). Het vaccin dat tegenwoordig in het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma wordt gebruikt is 5- of zelfs 6-voudig, het bevat ook nog vaccin tegen Haemophilus influenzae type B en het vaccin tegen hepatitis B (dat voor alle kinderen geboren na 1 augustus 2011 beschikbaar is).

De andere vaccinatievariant, het Sabinvaccin, is een "levend" vaccin, vernoemd naar zijn ontwikkelaar: Albert Sabin. Dit vaccin bevat verzwakt, maar nog levend virus. Dat virus kan zich in het menselijk lichaam vermeerderen, maar veroorzaakt daarbij geen ziekte. Dit vaccin moet oraal worden toegediend, daarom wordt het OPV (oraal poliovaccin) genoemd. Het grote voordeel van dit vaccin is dat er geen speciale toedieningsmiddelen en geen gekwalificeerd personeel nodig zijn om het toe te dienen: iedereen kan enkele druppels vaccin in een kindermond druppelen. Een suikerklontje kan de vieze smaak wegnemen. Een tweede voordeel van dit vaccin is dat degenen die zijn gevaccineerd, enige tijd vaccinvirussen in hun ontlasting uitscheiden en daardoor mogelijk mensen in hun omgeving besmetten en dus indirect meevaccineren. Het vaccin heeft ook nadelen: mensen met een niet goed functionerend immuunsysteem kunnen een ernstige infectie krijgen en het is weleens voorgekomen dat het verzwakte vaccinvirus zich heeft terugontwikkeld naar het wild-typevirus en daadwerkelijk verlammingen heeft veroorzaakt. De meeste landen in de wereld gebruikten tot voor kort het orale vaccin. Nu polio nog maar zo weinig voorkomt, gaan echter de nadelen van het orale vaccin steeds zwaarder wegen en gaan vooral de rijkere landen over op het Salkvaccin. In Nederland is het orale vaccin een enkele keer gebruikt bij een uitbraak.

Verspreiding van de ziekte[bewerken]

Wereld[bewerken]

Polio in 2005 (rood: endemisch; groen: geïmporteerd).

In de westerse wereld komt polio niet meer voor. Sinds het begin van de campagne van de wereld gezondheidsorganisatie in 1988 om polio volledig uit te roeien is wereldwijd de incidentie met meer dan 99% gedaald ( 1988: 350.000 gevallen, 2013: 406 gevallen). In Pakistan, Afganistan en Nigeria komt de ziekte nog steeds endemisch voor, deels door islamitische bezwaren en andere moeilijkheden die het vaccinatieprogramma in deze landen ondervindt. Zolang polio ook in deze landen niet volledig is uitgeroeid bestaat er wereldwijd een risico op herintroductie van het virus. In 2011 en 2012 werd opnieuw een hoopgevende daling vastgesteld in het aantal gevallen. Met name in Azië is enorme vooruitgang geboekt. Zo is onder meer in India sinds 2011 geen polio meer voorgekomen en daardoor is het land op 27 maart 2014 door de Wereldgezondheidsorganisatie poliovrij verklaard [1] In Syrië zijn er in 2013 voor het eerst sinds 1999 weer gevallen gerapporteerd, door de oorlog is het vaccinatieprogramma in conflictgebieden ernstig verstoord.

Polio in 2012 (rood: endemisch; groen: geïmporteerd).
Poster, omstreeks 1940 gepubliceerd door het British Ministerie van Gezondheid in het kader van de vaccinatiecampagne tegen polio.

Nederland[bewerken]

De laatste grote polio-epidemie in Nederland was in 1956. Deze epidemie heeft in dat jaar bij 1784 mensen verlammingen veroorzaakt; 10% van hen moesten beademd worden (in de zogenaamde ijzeren long). 70 Personen (3%) zijn overleden. Als gevolg van deze epidemie is in Nederland spoorslags de vaccinatie tegen poliomyelitis (met Sabinvaccin) gestart door middel van een grote campagne in 1957 gericht op alle kinderen geboren vanaf 1 januari 1950. Deze poliovaccinatiecampagne wordt beschouwd als het begin van het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma. In 1971 was er in Nederland een polio-epidemie op de Veluwe en in Staphorst. Op de Veluwe werden vooral de dorpen Elspeet, Nunspeet en Uddel getroffen, waarbij meer dan 100 personen besmet raakten. De laatste polio-epidemie in Nederland was in 1992 in Streefkerk.

Deze laatste twee polio-uitbraken hebben uitsluitend de zogenaamde bevindelijk gereformeerden in Nederland getroffen, mensen die om religieuze redenen hun kinderen niet laten vaccineren. Nederland heeft in het algemeen een zeer hoge vaccinatiegraad: in grote delen van Nederland is meer dan 90% van de mensen gevaccineerd. Daardoor ontstaat groepsimmuniteit: de niet-gevaccineerden zijn beschermd doordat het virus zich in een populatie met zoveel immune personen niet kan verspreiden. De bevindelijk gereformeerden in Nederland wonen echter tamelijk bijeen in een brede zone over Nederland (de zogenaamde Bijbelgordel). In deze zone is de vaccinatiegraad zodanig laag dat geen groepsimmuniteit ontstaat en er dus een kans is op het ontstaan van nieuwe uitbraken. Andere levensbeschouwelijke groepen, waaronder de antroposofen en macrobioten, zijn eveneens tegen het inenten van kinderen maar leven veel minder bijeen in groepsverband dan de bevindelijk gereformeerden.

Polio is volgens de Nederlandse Wet publieke gezondheid een A-ziekte die al bij vermoeden moet worden gemeld bij de plaatselijke GGD.

België[bewerken]

De vaccinatie tegen poliomyelitis werd in België in 1958 voor het eerst aanbevolen en in 1967 wettelijk verplicht. Door het vaccinatieprogramma zijn er sinds 1970 in België geen gevallen meer gesignaleerd van polio en blijft de vaccinatiegraad zeer hoog (>95%). Van 1967 tot 2000 werd gebruik gemaakt van het orale poliovaccin. Sinds 2001 werd er overgeschakeld naar het Sabinvaccin. Ook in België is polio een meldingsplichtige infectieziekte.

Trivia[bewerken]

Over de uitbraak in 1944 van polio in Newark en de lichamelijke en psychische verwoestingen die de epidemie aanrichtte, schreef Philip Roth zijn laatste roman: Nemesis (New York 2010; Nederlandse vertaling onder dezelfde titel bij De Bezige Bij, Amsterdam 2010).

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1]Regio Zuid-oost-Azië erkend als poliovrij, wereldgezondheidsorganisatie
Bronnen, noten en/of referenties
  • De tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is afkomstig van de website van Postbus 51.

"De onzichtvare vijand. Over de strijd tegen infectieziekten" door Annet Mooij, Balans Amsterdam 2007. "Poliomyelitis anterior acuta", landelijke coördinatie infectieziektebestrijding Nederland. http://www.rivm.nl/cib/infectieziekten-A-Z/infectieziekten/Poliomyelitis_anterior_acuta/index.jsp