Scherpenisse
 |
|||
|
|||
  |
|||
|
|
|||
| Provincie | Zeeland | ||
| Gemeente | Tholen | ||
| Coördinaten | 51°32'N 4°6'E | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 10,53 km² | ||
| Inwoners (1-1-2010) | 1771 | ||
|
|
|||
 |
|||
| Scherpenisse in de gemeente Tholen | |||
|
|||
Scherpenisse is een dorp in de gemeente Tholen in de Nederlandse provincie Zeeland. Het dorp telde in 2010 1771 inwoners. Scherpenisse vormde tot 1971 een zelfstandige gemeente waartoe ook Westkerke en Gorishoek behoorden. Scherpenisse ligt westelijk van Poortvliet en oostelijk van Sint-Maartensdijk.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De naam Scherpenisse wordt in 1203 voor het eerst vermeld als Scarpenesse. Hierbij is "nisse" een ander woord voor landtong, "scherpe" betekent scherp, afgeleid van het Germaanse woord skarpa: een langgerekt in het water uitstekend stuk grond. Het valt echter niet uit te sluiten dat Scarpe de naam van een persoon was.[1]
Scherpenisse was een van de vijf eilanden die samen het eiland Tholen zouden vormen. Het dorp ontstond bij een afgedamde zijgeul van de Pluimpot. De zeewering aan de zuidkant lag eerst ca. 500 m verder naar buiten. Door overstromingen en dijkvallen heeft men tussen 1623 en 1826 ongeveer 250 hectare grond aan de zee moeten prijsgeven.[2]
In 1816 wordt de dan nog jonge gemeente Westkerke opgeheven en bij Scherpenisse gevoegd. Als gevolg van de watersnood van 1953, waarbij Scherpenisse gespaard bleef, is de Pluimpot waarover het dorp via water te bereiken was, in 1957 bij Gorishoek afgedamd.
[bewerken] Wapen en vlag
Het wapen van Scherpenisse is van zilver met een dwarsbalk van azuur (blauw). Het schild is gedekt met een gouden kroon met vijftien parels. Het is gebaseerd op het wapen van het geslacht Van Stavenisse en werd op 31 juli 1817 bevestigd als gemeentewapen. In de 17e eeuw komt het wapen voor met een dwarsbalk van keel (rood).[3]
De vlag bestaat uit zeven blauwe en witte banen met in de broektop het gemeentewapen. De vlag is vermoedelijk in 1938 in gebruik genomen maar nooit officieel vastgesteld als gemeentevlag.
[bewerken] Kerkelijk
In Scherpenisse zijn drie kerkelijke gemeenten:
- Gereformeerde Gemeente. In de kerkdiensten wordt in deze gemeente nog gezongen uit de psalmberijming van Petrus Datheen. Dit in tegenstelling tot het gros van de Gereformeerde Gemeenten, waar gezongen wordt uit de psalmberijming van 1773.
- Protestantse Kerk. De Hervormde Gemeente te Scherpenisse staat bekend als één van de meeste behoudende gemeenten binnen de Protestantse Kerk in Nederland.
- Vrije Hervormde Gemeente. Deze gemeente ontstond in 1996, doordat de predikant van de Hervormde Gemeente te Scherpenisse, J. van der Sleen met een aantal gemeenteleden zich onttrok aan de Nederlandse Hervormde Kerk.
[bewerken] Bezienswaardigheden
- De Hervormde kerk in late Brabantse gotiekstijl stamt uit de 16e en 17e eeuw en was oorspronkelijk gewijd aan de maagd Maria. In 1753 zijn het koor en het dwarspand gesloopt wegens instortingsgevaar. De toren is nooit voltooid en voorzien van een houten bovenbouw. Het voormalig raadhuis dateert uit 1594, in 1847 is er wegens de slechte toestand van het gebouw een verdieping afgehaald. De kerk is een basilikale kerk met een zware toren van twee geledingen met haakse steunberen en een houten klokkengeleding met tentdak. Vermoedelijk is de in 1203 voor het eerst vermelde kerk in de 15de eeuw vervangen door een eenbeukig schip. Rond 1480 kwam er een driebeukig schip met dwarsschip en koor. Het met natuursteen beklede deel van de toren verrees rond 1520 gezien de laat-gotische tudorbogen met wenkbrauwen bij vensters en ingang. De bouw van de toren stokte na 1570, maar werd begin 17de eeuw in baksteen voortgezet en afgerond met een houten klokkengeleding. Daarin hangt een door Simon Waghevens gegoten klok (1484). Koor en dwarsschip zijn in 1753 afgebroken, waarbij alleen een traptoren en delen van de westelijke sluitmuur (met spekbanden en dichtgezette vensters) bewaard bleven. Bij de restauratie in 1971-'74 heeft men de ingang verplaatst van de noordzijde naar de voorzijde van de toren en is tegen de oostmuur van het schip een nieuwe consistoriekamer opgetrokken. Inwendig worden middenschip en zijbeuken gescheiden door tudorbogen op natuurstenen kolommen met lage koolbladkapitelen. In de zijbeuken getuigen korte muurkolonnetten met bladkapiteeltjes en gewelfaanzetten van een plan daar gewelven aan te brengen. Het middenschip wordt gedekt door een 16de-eeuws tongewelf, de zijbeuken kregen in de 19de eeuw vlakke plafonds. Tot de inventaris behoren een preekstoel op een omgekeerd gotisch doopvont, in 1616 gemaakt door Nicolaas Jossen, verder enkele 17de- en 18de-eeuwse overhuifde herenbanken, twee lichtkronen (1654 en 1787) en een Vermeulen-orgel (1907). De kerkvloer bevat nog enkele grafzerken, de oudste stamt uit 1441.
- Oude omheinde kerkhof, waarachter in 1926 de huidige Alg. begraafplaats is aangelegd, dateren de oudste grafstenen van rond 1900, bijvoorbeeld de ranke grafzerk voor C.D. Bolier († 1905).
- Kerk van de Gereformeerde Gemeente (Schoolstraat 4) is een forse moderne kerk met dakruiter, gebouwd rond 1980 naast de oude kerk (circa 1880), die nu als verenigingsgebouw in gebruik is.
- Voormalig raadhuis (Hoge Markt 6), thans bibliotheek, is een diep en onderkelderd pand met overhuifd gevelklokje en een dakruiter met wijzerplaten. Dit raadhuis in maniëristische stijl kwam in 1594 tot stand dankzij een gift van Maria van Nassau. De plint, de hoekblokken en de kruisvensters in de zijgevel zijn van natuursteen. In 1847 heeft men de trapgevels en de bovenverdieping afgebroken, evenals de bovenkant van de traptoren aan de achterzijde. Uit die tijd dateren het bordes en de dakruiter. Bij de restauratie van 1981-'82 zijn de kruisvensters in de zijgevel gereconstrueerd en is de traptoren gedeeltelijk herbouwd. De vensters in de voorgevel hebben hun 19de-eeuwse vorm behouden. [4]
- Korenmolen De Korenbloem uit 1872
- De grootste blikvanger van het dorp is een 52 meter hoge watertoren uit 1922.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Driel, L. van en A. Steketee (1995) Zeeuwse plaatsnamen. Van Aardenburg tot Zonnemaire. Vlissingen: Uitgeverij ADZ
- ↑ J.Z., Scherpenise
, Gemeente Tholen, 2003 - ↑ Smallegange, M. (1696) Nieuwe Cronyk van Zeeland, eerste deel. Middelburg: Meertens
- ↑ Monumenten in Nederland, Zeeland auteur: Ronald Stenvert, Saskia van Ginkel-Meester, Elisabeth Stades-Vischer, Chris Kolman en Piet van Cruyningen, Waanders Uitgevers, Zwolle 2003
 |
Zie de categorie Scherpenisse van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
 |
Plaatsen in de gemeente Tholen |  |
|---|---|---|
|
Steden: Sint-Maartensdijk · Tholen |
||
