Spectraalklasse
De spectraalklasse is een indeling van sterren op de kleur en het spectrum van het uitgestraalde licht.
Met het blote oog is al te zien dat sterren verschillende kleuren hebben, sommigen zijn blauwachtig, anderen meer rood. Afhankelijk van de oorspronkelijke massa en leeftijd van de ster is de temperatuur verschillend en zendt hij verschillende spectra van licht uit. Behalve de straling door de temperatuur, waarbij sterren als een zwarte straler beschouwd kunnen worden zijn er heldere of donkere lijnen in de spectra te vinden van de elementen waaruit de ster bestaat of waar het licht van de ster doorheen valt.
De soorten spectra werden begin 20e eeuw door de astronome Annie Cannon geclassificeerd volgens de letters van het alfabet, maar later door haar bijgesteld tot de reeks W-O-B-A-F-G-K-M-R-N-S (te onthouden door het ezelsbruggetje Wow! Oh, Be A Fine Girl, Kiss Me Right Now, Sweety!), waarbij de O sterren het heetst (en blauw) zijn, en de M sterren het koelst (en rood).
De R, N, S sterren zijn speciale gevallen en pas later toegevoegd, waarbij niet de temperatuur, maar de chemische samenstelling van de ster de bepalende factor is. R en N sterren zijn Koolstofsterren en in S sterren zijn sterke banden van zirkonium monoxide naast de normale titanium monoxide-banden zichtbaar. Nog later zijn een type W toegevoegd (Wolf-Rayetsterren, hete sterren die hun waterstof en helium verloren hebben), en de typen L, T, en Y (bruine dwergen).
Een verdere verfijning wordt aangebracht door een cijfer toe te voegen, bijvoorbeeld K5 is "halverwege" K0 en M0.
Inhoud |
Kenmerken van de verschillende klassen[bewerken]
| klasse | temperatuur | kenmerken |
|---|---|---|
| W | 30 000 - 60 000 K | Wolf-Rayetster, geen helium-absorptielijnen, wel koolstof of stikstof |
| O | 30 000 - 50 000 K | absorptielijnen van geïoniseerd Helium |
| B | 10 500 - 28 000 K | absorptielijnen van neutraal Helium |
| A | 7500 - 10 000 K | sterke absorptielijnen van Waterstof |
| F | 6100 - 7400 K | |
| G | 5000 - 6050 K | |
| K | 3550 - 4900 K | veel absorptielijnen, ook van CH en CN moleculen |
| M | 2500 - 3500 K | absorptiebanden van TiO, "rode dwergen" |
| R | als G en K | absorptiebanden van moleculaire koolstof |
| N | sterke absorptie van koolstof en koolstofverbindingen | |
| S | als M | absorptiebanden van zirkoonoxide |
| L | koeler dan M | variatie in absorptiespectra, "bruine dwergen" |
| kleuren slechts ter indicatie | ||
Verdere onderverdelingen[bewerken]
Naast deze fijnere schaalverdeling wordt ook een aanduiding gebruikt die de lichtkracht aangeeft (I of c = superreus, III of g = reus, V of d = hoofdreeksster, D = "degenerate" = witte dwerg), of die aangeeft of spectraallijnen van bepaalde elementen sterker of juist zwakker zijn dan wat normaal is voor deze klasse. Een toegevoegde "e" geeft ongebruikelijke emissielijnen aan, een "p" wijst op een spectrum met eigenaardige ("peculiar") kenmerken.
Een overzicht van de lichtkrachtklassen :
- 0 hyperreuzen
- I superreuzen
- Ia-0 (hyperreuzen of zeer heldere superreuzen), Voorbeeld: Eta Carinae
- Ia (heldere superreuzen), Voorbeeld: Deneb (spectrum is A2Ia)
- Iab (intermediaire superreuzen) Voorbeeld: Betelgeuse (spectrum is M2Iab)
- Ib (minder heldere superreuzen)
- II heldere reuzensterren
- IIa, Voorbeeld: β Scuti (HD 173764) (spectrum is G4 IIa)
- IIab Voorbeeld: HR 8752 (spectrum is G0Iab:)
- IIb, Voorbeeld: HR 6902 (spectrum is G9 IIb)
- III normale reuzensterren
- IV subreuzen
- IVa, Voorbeeld: ε Reticuli (spectrum is K1-2 IVa-III)
- IVb, Voorbeeld: HR 672 A (spectrum is G0.5 IVb)
- V hoofdreekssterren (dwergen)
- Va, Voorbeeld: AD Leonis (spectrum M4Vae)
- Vb, Voorbeeld: 85 Pegasi A (spectrum G5 Vb)
- VI subdwergen. Subdwergen worden meestal aangeduid met sd of esd (extreme subdwerg) voor de spectraalklasse
- sd, Voorbeeld: SSSPM J1930-4311 (spectrum sdM7)
- esd, Voorbeeld: APMPM J0559-2903 (spectrum esdM7)
- VII (ongewoon) witte dwergen. Witte dwergen worden aangeduid door wD of WD.
Bij de meeste sterren is er een duidelijke relatie tussen de lichtkracht en de spectraalklasse, de hete en blauwe sterren geven het meeste licht, koele en rode sterren het minste. Dit verband is uitgezet in het Hertzsprung-Russelldiagram en wordt de hoofdreeks genoemd. Naast de hoofdreeks zijn er rode reuzen en witte dwergen.
Onze Zon is van spectraalklasse G2, bijvoorbeeld Sirius (Alpha Canis Majoris) is heter en van type A1. Aldebaran (Alpha Tauri) is wat koeler, een rode reus van type K5. De K- en M-klasse sterren van de hoofdreeks zijn rode dwergen en zo lichtzwak dat ze niet met het blote oog te zien zijn.
Planetoïden[bewerken]
Planetoïden worden ook ingedeeld in klassen aan de hand van het spectrum van het gereflecteerde zonlicht. Hiermee wordt niet de temperatuur maar de globale samenstelling van de planetoïde vastgelegd.
Zie ook[bewerken]
