Sint-Annen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf St. Annen)
Ga naar: navigatie, zoeken
Sint-Annen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Sint-Annen
Sint-Annen
Situering
Provincie Groningen
Gemeente Ten Boer
Coördinaten 53° 18′ NB, 6° 40′ OL
Algemeen
Inwoners (2009) 140
Overig
Postcode 9796
Netnummer 050
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Begraafplaats van het dorp aan de Thesingerweg (richting Thesinge)

Sint-Annen (Gronings: Sunt Anne of Lutje Auwerd) is een dorp in de gemeente Ten Boer in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp telt volgens het CBS 140 inwoners (2009) en volgens de gemeente 200 inwoners (postcodegebied).

De schimpnaam voor de bewoners is 'potjebulen', wat staat voor 'zeurkousen' (zeikerds). Potjebuul is een Groningse benaming voor een papgerecht, dat ook bekend is als stip in 't kuiltje.

Geografie[bewerken]

Sint-Annen is een komdorp halverwege Ten Boer en Bedum, waar de weg naar Thesinge en het Damsterdiep begint. Ten westen van Sint-Annen ligt vlak naast het dorp Bedum het gelijknamige buurtschap Sint Annerhuisjes. Tussen Sint Annerhuisjes en Sint-Annen ligt de boerderij Waterleuzen. Ten zuidwesten van het dorp ligt de buurtschap Lutjewolde en nog iets zuidwestelijker het streekje het Reidland. Ten zuidoosten van Sint-Annen ligt ten oosten van de Boersterweg het streekje Emmerwolde.

Het dorp ligt aan de provinciale weg N993 tussen Bedum en Ten Boer. Ongeveer een kilometer ten westzijde van het dorp heeft de N993 een aansluiting op de Eemshavenweg. vroeger liep de N993 door het dorp, maar in de jaren 1980 is ten noorden van het dorp een omleiding aangelegd, om zo het zware verkeer uit het plaatsje te weren. Sint-Annen lag vroeger aan het Sint-Annermaar, dat naar het westen uitstroomde in het Kardingermaar. De haven van het dorp is nu echter gedempt en het Sint-Annermaar stroomt tegenwoordig ten westen en zuiden om het dorp heen verder als de Waterlozing. De Waterlozing vormde vroeger de scheiding tussen het gebied van Thesinge en dat van Sint-Annen en Ten Boer.

De bodem rond Sint-Annen, Lutjewolde, Emmerwolde en Krangeweer bestaat vooral uit oude zeeklei. In de omgeving van Sint-Annen wordt vooral veeteelt bedreven. Dit is niet altijd zo geweest. Vroeger werd hier ook veel veeteelt bedreven. Na de veepestepidemieën in de 18e eeuw en het stijgen van de graanprijzen gingen veel boeren er over op akkerbouw. Rond 1930 werd er tarwe, gerst, haver, kanariezaad (Phalaris canariensis), erwten, bonen, karwij, vlas, voeder- en suikerbiet, zaadbiet, rode en witte klaver en koolzaad verbouwd. Onder invloed van de gedaalde graanprijzen, het feit dat de grond hier minder geschikt was voor akkerbouw en de gestegen zuivelprijzen na het ontstaan van de EEG in de jaren 1950 gingen de meeste akkerbouwers weer over op veeteelt. Rond 1990 waren er rond Sint-Annen nog maar drie akkerbouwbedrijven, die toen met name tarwe, suikerbieten en koolzaad verbouwden.

Geschiedenis[bewerken]

Klooster[bewerken]

Begin 14e eeuw lag op de plek van Sint-Annen een landgoed van de Friese edelvrouw Addyerth van Thyum, dat in de volksmond 'Inrahus' werd genoemd. Addyerth wilde graag een nonnenklooster stichten op haar landgoed en trad daartoe waarschijnlijk in contact met abt Frederik Gaykinga van het klooster van Aduard. In 1340 werd daarop het klooster Parve Adwerth (Klein Aduard) gesticht op Addyerts landgoed. In 1342 werd het klooster toegelaten tot de orde van de Cisterciënzers en in 1344 kreeg het toestemming van de paus om zich onder het 'patriarchaat' van het klooster van Aduard te laten stellen. De naam Klein Aduard beviel echter niet en de bisschop van Munster weidde het klooster daarom Sanctam Annam ter ere van de heilige Anna (moeder van Maria) en verklaarde dat een ieder die het zo noemde een aflaat van 40 dagen kon verkrijgen.[1] Het klooster wordt voor het eerst genoemd in een document uit ongeveer 1400. In een onbekend jaar werd het klooster verheven tot een abdij.

Het klooster werd omringd door een zware stenen ringmuur en een brede gracht. De ingang heette de Melckpoorte. Onderdeel van het klooster vormde een Latijnse school. Sint Anna was het enige Groningse nonnenklooster dat werd geleid door een abdis (= vrouwelijke abt). Gemiddeld woonden er ongeveer 40 nonnen die alleen binnen het klooster verbleven; het was hen verboden zich buiten het klooster te begeven. Het werk op het land werd verricht door conversen (lekenbroeders) vanuit het Emmerwolder Voorwerk, dat onder het klooster viel. Ook voor de priester was er (volgens een oude oorkonde) een priesterhuis buiten het klooster. Het klooster bezat (waarschijnlijk in 1555) 1537 grazen land (ongeveer 770 ha), waaronder veenderijen bij Slochteren en Meeden. In 1356 verkreeg het klooster ook de parochierechten van Stedum, maar daar deed het later afstand van. Tevens bezat het klooster parochierechten in het dochterdorp Steerwolde, die in de 15e eeuw werden overgedragen aan het Olde Convent in Groningen.

In 1582 werd het klooster geplunderd door Spaanse soldaten onder leiding van Wiebrant van Goutum. De schade werd vergoed door de Spaanse koning door de spullen van deze rebellen verbeurd te verklaren en daarmee de geleden schade te vergoeden. Het mocht echter niet baten: In 1590 werd het klooster opnieuw overvallen, ditmaal door een bende geuzen die de aanwezige nonnen ontvoerden naar het Staatse Sneek. Monnik Theodorus Petri uit het klooster Klaarkamp bemiddelde en wist de nonnen tegen een hoge losprijs weer vrij te kopen. Bij de reductie in 1594 toen het klooster werd genationaliseerd door Stad en Lande woonden er nog 11 nonnen en ook 3 monniken in het klooster. De provincie schonk de overgebleven nonnen tot hun dood alimentatie, die werd bekostigd vanuit de opbrengsten van de verkoop van de landerijen van het vroegere klooster, die toen een omvang hadden van ongeveer 918 hectare. In 1601 zat de provincie krap bij kas en werd de abdijkerk van Sint-Annen per opbod verkocht. Om dezelfde reden werden de daaropvolgende jaren ook de overige gebouwen van het klooster gestript en gesloopt. Een deel van het houtwerk werd gebruikt in het nieuwe Groninger Provinciehuis. In 1653 overleed de laatste non van het klooster, die 2 huizen in Ten Boer naliet als armenhuizen voor de hervormde kerk. Van het klooster resteren alleen archeologische vondsten en het houtwerk in het oudste deel van het Provinciehuis.

Dorp[bewerken]

Op de plek van het vroegere klooster ontstond een nederzetting met de naam Sint Anna, waarvan de naam later werd gewijzigd in Sint-Annen. Bij de Kerstvloed van 1717 gingen 10 huizen in het dorp verloren, maar er kwamen geen inwoners om het leven bij deze overstroming. Wel kwam er veel vee om het leven. Sint-Annen lag altijd vrij geïsoleerd en groeide daarom nauwelijks. De belangrijkste verbinding was de Sint-Annermaar, die in het dorp uitkwam in een haventje bij de plaatselijke Korenmolen. Nadat de maar steeds verder was dichtgeslibt en de handel over het water verdween, werd het haventje in 1940 gedempt.

Begin 20e eeuw telde Sint-Annen 8 winkels waaronder een mosterd- en honingmaker, smederij, bakkerij, kruidenier, kuiper, slachter (tevens barbier), molenaar, schilder, en een timmerman die ook wagenmaker was en een houthandel had. Ook telde het dorp 2 cafés met doorrit, waaronder 1 met een hengstenhouderij.[2] In 1974 sloot de kruidenier (aan de Thesingerweg 1) als laatste, met name omdat nieuwe bewoners (import uit de stad Groningen) er niets meer kochten. In het dorp bevond zich ook een openbare lagere school, maar toen het leerlingenaantal was gedaald tot 11 werd deze ergens tussen 1970 en 1974 gesloten. De klok op het schooltje werd toen vervangen door een klokkenstoel bij het eveneens rond die tijd gesloten kerkje van Sint-Annen. Door de aanleg van de Eemshavenweg eind jaren 1970 werd het afgelegen dorp plotseling een stuk bereikbaarder. Rond het dorp werd in 1982 een rondweg aangelegd om het zware verkeer uit het dorp te weren.

Bevolkingsontwikkeling
1795 1849 1879 1889 1899 1909 1920 1930 1947 1971 1995 2005 2010
119¹ 275 309 324 275 258 242 265 232 185 130 140 130
Data afkomstig van volkstellingen.nl & CBS. ¹inc. buiten kom
Sint-Annen - klokkenstoel.jpg
Klokkenstoel met links het voormalige kerkje en links op de achtergrond een voormalig café
Sint-Annen - school en meesterswoning.jpg
Links de voormalige school met het torentje en rechts de vroegere meesterswoning
Sint-Annen - molenrestant.jpg
rechts het restant van de korenmolen, nu dorpshuis

Gebouwen[bewerken]

Kerk[bewerken]

In 1889 werd een oproep geplaatst voor de bouw van een kerkje in Sint-Annen. Dit werd een klein zaalkerkje in het achterste deel van een huis aan het Kerkpad 2. In het voorste deel van dit huis woonde de man die het kerkje schoonhield, er de kachel aanmaakte en er de zondagschool leidde. Het kerkje werd niet echt veel bezocht; de meeste kerkdiensten vonden plaats in de kloosterkerk van Ten Boer. In 1964 zou de kerk zijn gesloten, maar in de jaren 1970 werd het gebouw nog eenmaal per maand voor diensten gebruikt. Het gebouw werd daarop volledig tot woonhuis verbouwd. Naast het voormalige kerkgebouw staat de grote klokkenstoel van Sint-Annen, naar een ontwerp van de Kunstenaarsmaatschap Mulder-Mennens-Vos.

School[bewerken]

Aan de Hoofdweg 3 staat het voormalige gebouw van de openbare lagere school van Sint-Annen, die twee klassen telde. Het gebouw werd in 1806 gebouwd en in 1890 verbouwd. Bovenop het schoolgebouw prijkt een dakruiter, waarin tot de Tweede Wereldoorlog een klok uit 1686 van Charles (of Carel of Carolus) Spronneau hing, die afkomstig was uit de kerk van Ten Boer. Nadat de school in 1972 noodgedwongen moest sluiten wegens te weinig leerlingen, werd de school nog een tijdlang gebruikt als atelier van de Kunstenaarsmaatschap Mulder-Mennens-Vos, alvorens het tot woonhuis werd verbouwd. De klok werkte niet meer en werd daarom vervangen door de klokkenstoel, naar een ontwerp van deze kunstenaars werkgroep. In 1985 werd de torenspits vernieuwd. Naast de school staat de voormalige meesterswoning.

Molens[bewerken]

Het dorp heeft lange tijd een korenmolen gehad. In 1628 was er sprake van dat deze zetelkruier zou moeten worden verplaatst, maar dit ging uiteindelijk niet door. Tussen 1838 en 1839 werd de molen gesloopt om plaats te maken voor een nieuwe koren- en pelmolen. In 1869 werd deze molen mogelijk na een blikseminslag verwoest door brand tijdens een orkaan. In 1870 werd een nieuwe molen gebouwd, maar deze onderging hetzelfde lot in 1882. In het jaar erop werd een nieuwe molen gebouwd, maar ook deze vloog in 1924 in brand. De toenmalige molenaar besloot toen om de molen niet weer te herbouwen, daar deze vanaf 1919 toch al deels was vervangen door een elektromotor. De molen werd daarop omgetrokken en in 1932 werd de bovenbouw gesloopt. De molen werd daarop verbouwd tot woning. In 1987 werd de molen verbouwd tot dorpshuis Meuln.

Direct ten noorden van het dorp stond vanaf 1818 de poldermolen van de Kloostermolenpolder aan de Waterlozing. In 1879 werd molen vervangen door een stoomgemaal en in 1923 door een elektrisch gemaal. De molen en gemalen zijn allemaal verdwenen. Dat geldt ook voor een groot aantal andere poldermolens rond het dorp.

Overige gebouwen[bewerken]

Aan de Hoofdweg staat 't Fortje, een van de oudste huizen van Sint-Annen, gebouwd in 1794. Naast dit huis stond vroeger de Latijnse school van het klooster. Later stonden hier achtereenvolgens een schuur en een woning. In de 20e eeuw werd er opnieuw een woning gebouwd.

Geboren[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Ubels, H. (1990), Sint Annen 650 jaar. Sint Annen: Werkgroep 650 jaar Sint Annen. 85 p.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. U. Knefelkamp & M. Stolpe. Die Zisterzienser im Friesischen Gebiet. Zisterzienser: Norm, Kultur, Reform : 900 Jahre Zisterzienser p. 51 (2001)
  2. De bekendste eigenaar hiervan was Jan Kooima (1866-1952), die in 1951 door burgemeester Roukema van Zuidlaren werd gehuldigd omdat hij 70 maal de Zuidlaardermarkt had bezocht.

  • Albert Buursma & Marina van der Ploeg (2008), "Baflo". In: Groningen, Stad en Ommeland. Bedum: Profiel. p. 460.
  • Ronald Stenvert et al.. [www.dbnl.org/tekst/sten009monu04_01/sten009monu04_01_0121.php Thesinge (gemeente Ten Boer); Sint-Annen]. Monumenten in Nederland. Groningen. Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Zwolle: Waanders Uitgevers (1998)
  • Ubels, H. (1990), Sint Annen 650 jaar.
  • "Annen (Drenthe) en St. Annen (Groningen); Analyse van het hoe en waarom van inrichting boerenbedrijf", Nieuwsblad van het Noorden, 18 juni 1969, p. 23.