Statische elektriciteit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Elektricien elektriciteit onstaat door wrijving

Opwekking[bewerken]

Statische elektriciteit kan worden opgewekt door

  1. wrijving (tribo-elektrisch effect, bliksem en vonkende truien)
  2. druk (piëzo-elektrisch effect, onder meer de elektrische gasaansteker en druktoetsen)
  3. verwarming (pyro-elektrisch effect)
  4. ladingsscheiding (influentie of elektrostatische inductie)

Ontstaan[bewerken]

Statische elektriciteit ontstaat bij een wrijving tussen twee oppervlaktes. Hoe lager de luchtvochtigheid, hoe meer statische elektriciteit. Ook bij mensen werkt dit zo. We zitten nou eenmaal niet stil en daarom hebben ook wij te maken met wrijving. Bijvoorbeeld tussen kleren en de huid. Maar ook tussen onze schoenzolen en de vloerbedekking. Hierdoor bouwt elektrische lading zich op en die kunnen we niet altijd kwijt. Tenminste, tot het moment dat we een goed geleidend voorwerp aanraken. En als we dat doen, voelen we de ontlading. Afhankelijk van het materiaal kan bij wrijving een positieve of negatieve lading ontstaan. Positief geladen voorwerpen trekken negatief geladen voorwerpen aan, anders gezegd: Ongelijksoortige ladingen trekken elkaar aan; gelijksoortige ladingen stoten elkaar af. Een droge huid en met shampoo pas gewassen haar staat bijna garant voor elektrische ontladingen. Bij kunststofkleding en rubberen zolen hoopt de spanning zich lekker op. Bij leren zolen is dit ongemak veel minder.

Bijzonderheden[bewerken]

Bij statische elektriciteit kunnen haren overeind gaan staan, vooral als iemand de haren pas gewassen heeft. Dat kan een waarschuwende functie hebben. Vlak voordat bliksem ergens inslaat, zal op de grond plotseling een lading statische elektriciteit ontstaan. Als dat gevoeld wordt kan mogelijk snel op de hurken gaan zitten misschien nog helpen. Zelfs bij het repareren van een televisietoestel met een beeldbuis (CRT) is soms aan de haren van de hand te voelen dat er in de buurt een hoogspanning is.

De energie van veel statische ontladingen is zo laag dat spanningen van minder dan 3000 volt vaak niet eens worden gevoeld.

Computerhardware[bewerken]

Bij het werken met computerhardware moet men oppassen met statische elektriciteit. Wanneer de apparatuur statisch is geladen, kan iemand zelf een lichte elektrische schok krijgen. Het is in ieder geval verstandig van apparatuur, die niet regelmatig wordt gebruikt, de stekker uit het stopcontact te halen.

Wanneer iemand zelf statisch is geladen en hardware aanraakt, kan de hardware beschadigd raken. Dit kan worden voorkomen door de statische elektriciteit kwijt te raken door een geaard voorwerp, zoals een verwarming, aan te raken. Het gaat om het 'potentiaalverschil'. Hiermee wordt bedoeld het verschil in statische lading tussen de handen en bijvoorbeeld het computergeheugen dat geplaatst wordt. Dat moet nagenoeg nul zijn, c.q. vereffend zijn. Het heeft dus niets met 'aarden' van het gewone elektriciteitsnet te maken. Deze begrippen worden geregeld door elkaar gehaald.

Proefjes[bewerken]

  • Papiersnippers. Een plastic voorwerp (bijvoorbeeld liniaal, geodriehoek) kan door opwrijven gemakkelijk elektrostatisch geladen worden en dan papiersnippers aantrekken. Als deze aangeraakt worden door het voorwerp, springen ze weg.
  • Aantrekking waterstraal. Net zo kan een verticale waterstraal afgebogen worden door aantrekking door zo'n geladen voorwerp.
  • Uitstaande haren. Als door bijvoorbeeld wrijving haar elektrisch geladen wordt, gaat het uitstaan (zie foto boven).
  • Vonkende trui. In de winter, als de lucht erg droog kan zijn, kun je 's avonds bij het in het donker uittrekken van een trui vonken zien overspringen.
  • Hoofdkussen. Sommige hoofdkussens bevatten verschillende materialen, zoals wol en polyether. Als zo'n kussen in het donker wordt gekneed, kunnen binnenin kleine vonkjes ontstaan waardoor het lijkt alsof het hoofdkussen even een beetje licht geeft. Ook allerlei andere materialen kunnen vonken veroorzaken.
  • Ballon. Een ander trucje is om een ballon tegen een trui te wrijven en dan tegen het plafond te gooien, waar hij uren kan blijven "plakken".
  • Elektrieke kus. In de achttiende eeuw was in West-Europa een demonstratie van statische elektriciteit populair, waarbij eerst een meisje elektrisch geladen werd door een elektriseermachine. Daarna werd een vrijwilliger (man) uit het publiek gevraagd om haar te kussen. Maar vlak voor het zover kwam was de lading al in een vonk met een schok naar de man overgesprongen, zodat deze meestal terugschrok.

Zie ook[bewerken]