Calamites

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Calamites
Fossiel voorkomen: Carboon en Onder-Perm
Fossielen van de bast van Calamites
Fossielen van de bast van Calamites
Taxonomische indeling
Rijk:Plantae (Planten)
Stam:Pteridophyta
Clade:Tracheophyta
Clade:Euphyllophyta
Clade:Monilophyta
Klasse:Equisetopsida
Orde:Equisetales (Paardestaarten)
Familie:Calamitaceae
Geslacht
Calamites
Brongn. (1828)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Calamites op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Calamites (soms wel calamieten genoemd) zijn een geslacht van uitgestorven boomachtige planten, bekend uit het Carboon. Fossielen van Calamites zijn gevonden in Noord-Amerika, Europa, Siberië en Oost-Azië.

In tegenstelling tot de huidige kruidachtige verwanten de paardenstaarten, waren de Calamites middelgrote bomen met een hoogte van 20 tot 30 meter. Deze planten groeiden tijdens het Carboon, met een hoogtepunt in het Westfalien B in mangrovegebieden op voornamelijk drooggevallen 'eilandjes'. Ze stierven uit tijdens het Perm. Uit hun plantenresten zijn de tegenwoordige steenkoollagen gevormd. Ze waren gewone, maar geen dominante inwoners van de steenkoolmoerassen van het Carboon en in de bossen van de Perm periode. Samen met andere uitgestorven paardenstaartverwanten behoren ze tot de familie Calamitaceae.

Anatomie[bewerken | brontekst bewerken]

De Calamitische stammen toonden een karakteristiek uiterlijk met bamboe-achtige segmentatie en verticale ribben. Takken en bladeren, evenals sporenkegels zaten in kransen. De maximaal 25 bladeren per krans waren naaldvormig. De stammen vertoonden secundaire groei in dikte, dus ze waren gemaakt van hout. Het cambium vormde alleen secundair xyleem en geen floëem ("unifacial" cambium). De stengels van de hedendaagse paardenstaart zijn meestal hol of bevatten langwerpige luchtzakken. De stammen van de Calamites waren ook hol en vormden houten buizen. Door het breken van de stammen konden sedimenten de binnenkant binnendringen, waardoor fossiele “afgietsels” van de binnenkant ontstonden.

Voortplanting[bewerken | brontekst bewerken]

Calamites vermenigvuldigden zich door middel van sporen, waarbij de sporofylen (sporangia-dragers) werden gecombineerd in kegels. Bovendien is het bekend dat ze enorme ondergrondse wortelstokken hadden, waardoor een boom kon worden gekloond. Het zijn de enige bekende vegetatief vermeerderende bomen van die tijd. Net als de bomen van vandaag (bijv. wilgen en elzen) met de vorming van wortelkweek, voldeden ze aldus aan de onstabiele bodemgesteldheid op rivieroevers en in alluviale landen. Meestal zien de Calamitische wortelstokken eruit als liggende stammen, maar de knopen komen steeds dichter bij elkaar naarmate ze dichter bij de top van de scheut komen.

Verschillende vormen[bewerken | brontekst bewerken]

Verschillende vormen van Calamites, bekend als soorten, zijn bekend. Een van deze vormen, Calamites suckowi, wordt gekenmerkt door opvallende, gezwollen rompknopen en relatief grote afstanden tussen de longitudinale ribben. Calamites cisti daarentegen vertoont veel slankere knopen en smallere ribben. Bovendien zijn de internodiën in C. suckowi meestal veel langer dan breed, terwijl die van C. cisti maximaal even lang zijn.

Uitsterven en verwantschap[bewerken | brontekst bewerken]

Het geslacht Calamites en met hen de familie Calamitaceae stierf uit in het Onder-Perm, in een tijd waarin hun zusterfamilie, de paardenstaartfamilie (Equisetaceae), die de enige vertegenwoordigers van de sectie van de Equisetophyta bevat die nog in leven is.

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • Stewart, W. N. Paleobotany and the Evolution of Plants. Cambridge University Press, Cambridge (1983).
  • Davis, Paul and Kenrick, Paul. Fossil Plants. Smithsonian Books (in association with the Natural History Museum of London), Washington, D.C. (2004). ISBN 1-58834-156-9

Soorten[bewerken | brontekst bewerken]

  • C. approximatus (Sternberg, 1823)
  • C. carinatus (Sternberg, 1824)
  • C. cistii (Brongniart, 1828)
  • C. cruciatus (Sternberg, 1825)
  • C. goeppertii (Ettingshausen, 1854)
  • C. multiramis (Weiss, 1884)
  • C. ramosus (Artis, 1825)
  • C. sachsei (Stur, 1887)
  • C. schulzii (Stur, 1887)
  • C. suckowii (Brongniart, 1828)
  • C. undulatus (Sternberg, 1825)

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Calamites van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.