Fletio

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Fletio
Fletio
Fletione op de Peutinger kaart (Tabula Peutingeriana), middenboven tussen Lauri en Levefano.
Fletio (Nederland)
Fletio
Situering
Coördinaten 52° 5′ NB, 5° 2′ OL
Portaal  Portaalicoon   Archeologie

Fletio is een mogelijke (niet zekere) naam van een Romeins grensfort en legerkamp in de provincie Neder-Germanië van het Romeinse Rijk. De exacte locatie van het fort is bekend; op deze plaats in de woonplaats De Meern (gemeente Utrecht) bevindt zich sinds 2015 een reconstructie van dit fort, het Castellum Hoge Woerd, of dit fort ook Fletio heette is twijfelachtig.

Het was een van de forten, in het latijn castella, langs de noordgrens, de limes van het Romeinse Rijk. De Rijn en de zij-armen ervan vormden een natuurlijke grens. Deze rivier werd daarom door de Romeinen gebruikt ten behoeve van de verdediging van hun rijksgrens, de Neder-Germaanse limes.[1] De Rijn was voor de Romeinen bovendien van groot belang voor de transporten naar het door hen eveneens veroverde deel van Groot-Brittannië. Een reeks grensforten langs de Rijn (castella) speelde een rol in deze verdediging. Zo'n ommuurd grensfort lag bij het huidige De Meern. De betrekkelijk kleine sterkte mat 85 bij 120 meter. Direct buiten de muren bevond zich een kleine nederzetting (Latijn: vicus. Uit dit woord is het Nederlandse woord wijk voortgekomen), waarin lieden woonden die niet-militaire diensten aan de Romeinse troepen leverden.

Naam[bewerken | brontekst bewerken]

'Fletio' staat vermeld op de Peutinger-kaart (Tabula Peutingeriana) als Fletione. Deze kaart is een laat-middeleeuwse kopie van een kaart uit de Romeinse tijd (vermoedelijk 4e eeuw). De oorspronkelijke kaart was schematisch bedoeld; de afstanden op de kaart bieden geen houvast. Door het kopiëren konden uiteraard schrijffouten insluipen, zowel in de namen als in de afstanden. Sommige deskundigen menen dat Fletio een schrijffout is en dat hiermee Fectio (Vechten) wordt bedoeld.[2] Op de Peutingerkaart staat aangegeven dat de afstand van Fletione tot Laurium (in Woerden) 12 leugae (bijna 27 km) is, wat niet overeenkomt met de werkelijke afstand. Als Fletione met het fort Fectio (Vechten) wordt geïdentificeerd klopt de afstand tot Woerden wel. Waarschijnlijk is daarom het werkelijke Fletione het fort Fectio.[3]

Een andere bron echter, de zogeheten Ravennatis Anonymi Cosmographia uit de 7e eeuw, vermeldt een plaats met de naam Fletione.[4][5]

Zeker is wel, dat Fectio het fort bij Bunnik-Vechten is, en niet het Castellum Hoge Woerd.

Opgravingen[bewerken | brontekst bewerken]

De Meern 1 bovenaanzicht

In 1940 werden opgravingen op De Woerd bij De Meern gedaan. Daarbij is een deel van het badhuis van het Romeinse legerkamp blootgelegd.

In 1997 werden bij archeologische opgravingen in De Meern West binnen enkele dagen twee belangrijke vondsten gedaan. Hier werden een deel van de Limesweg en een Romeins schip teruggevonden. Dit schip is mogelijk gestrand op een ondiepte in de Rijn, want de bemanning liet de inventaris van het schip en privé-bezittingen achter. Deze opgravingen vormden het begin van een lange reeks. Zo zijn er in het begin van de 21e eeuw verschillende andere Romeinse (en mogelijk ook vroeg-middeleeuwse) schepen ontdekt. Om ze uit elkaar te houden hebben die schepen de naam De Meern 1, De Meern 2, enzovoorts, gekregen. Van deze schepen is de De Meern 1 (gevonden in 1997) de meest spraakmakende. Dit schip is uit de bodem gelicht en heeft een ingewikkelde en tijdrovende conserverende behandeling ondergaan, om uiteindelijk een permanente plaats te vinden in de grote museumhal van Castellum Hoge Woerd.

Bij het castellum en in de omgeving van De Meern en Vleuten zijn omstreeks het jaar 2000 verschillende wachttorens gevonden. In 2009 zijn bij een opgraving in het Meentpark (gelegen tussen De Meern Zuid en het Bedrijvengebied Oudenrijn) resten uit de Romeinse tijd gevonden, waaronder een deel van de limesweg. Op deze en andere plaatsen in de buurt van het Romeinse fort lagen inheemse nederzettingen. De bewoners ervan dienden in het Romeinse leger.[6][7]

Door de vele vondsten is de kennis van de Nederlandse geschiedenis in de Romeinse tijd groter geworden. Zo is het gelukt de loop van de Rijn en zijn vertakkingen beter in kaart te brengen. Het was al bekend dat een Rijn-arm door het huidige De Meern West heeft gelopen, maar deze loop is nu nauwkeuriger getraceerd. Over de limesweg tussen Utrecht en Woerden, die een hoofdverbindingsweg was waarop zijwegen uitkwamen, is nu bekend dat deze zuidelijker lag dan lange tijd werd gedacht. Ook is inmiddels bekend dat deze limesweg niet alleen voor militaire doeleinden, maar ook als handelsweg werd gebruikt.

Werelderfgoed[bewerken | brontekst bewerken]

Op 27 juli 2021 zijn tijdens de vergadering van het Werelderfgoedcomité van de UNESCO in het Chinese Fuzhou de best bewaarde en meest complete onderdelen van de Neder-Germaanse limes de status van Werelderfgoed toegekend, waaronder het Castellum Hoge Woerd en de ten westen van het fort gevonden limesweg. [8]

Het belang van het fort in het nominatiedossier wordt als volgt omschreven:

Het terrein van de Hoge Woerd is een van de weinige redelijk complete voorbeelden van het geheel van een militair complex, inclusief de vuilstortplaatsen langs de rivier. Het fort maakt deel uit van een scherm van militaire posten in de delta dat gebouwd is als bescherming van de aanvoerlijn naar de Romeinse troepen in Groot-Brittannië na de invasie van 43 na Christus. Dankzij de ligging aan de voormalige riviergeul konden rijke en gelaagde afzettingen van nederzettingsafval zich ophopen, die een schatkist vormden van het dagelijks leven aan de grens.

Het deel van de limesweg:

Gezamenlijk is dit cluster van onderdelen een unieke en veelzijdige uitdrukking van de belangrijkste aspecten van de weg, infrastructuur en waterbeheer in een dynamisch rivierenlandschap. De uitstekende staat van bewaring van de houtresten bieden zeldzame inzichten in de aanleg van wegen, met veel timmerwerkdetails en een zeer fijne chronologie dankzij de dateerbare jaarringpatronen.

Teneinde schade aan Romeinse overblijfselen te voorkomen is voor de bouw van de reconstructie van het castellum de grond 60-80 cm opgehoogd. De verdedigingsgracht is gemarkeerd, evenals het badhuis buiten de muren, de voormalige riviergeul en de limes-weg.

Museum[bewerken | brontekst bewerken]

Castellum Hoge Woerd

Op het terrein van het oude castellum is een reconstructie ervan, het Castellum Hoge Woerd, gebouwd. Om de afmetingen zo nauwkeurig mogelijk te bepalen zijn voorafgaande opgravingen in het terrein gedaan. Binnenin het castellum zijn onder andere een theater en een archeologisch museum ondergebracht. Het schip De Meern 1 met zijn inventaris is het 'kroonjuweel' van dit museum.

Het Castellum Hoge Woerd is als zodanig ook een bezienswaardigheid. Over de muren ervan kan men een rondwandeling van enkele honderden meters maken. Bij deze rondgang passeert men torens waarin beeldschermen zijn opgesteld die laten zien hoe het uitzicht in de Romeinse tijd geweest kan zijn. Vanaf de vrij hoge muren kijkt men uit over delen van het huidige De Meern en de Utrechtse wijk Leidsche Rijn.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Fletio van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.