Gemonde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gemonde
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Gemonde Wapen van Gemonde
Details Details
Gemonde
Gemonde
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Sint-Michielsgestel Sint-Michielsgestel
Coördinaten 51° 37′ NB, 5° 21′ OL
Algemeen
Oppervlakte 10,69 km²
Inwoners (2016) 2.250?
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Gemonde (Brabants: Gimde) is een dorp in de provincie Noord-Brabant, gelegen in de Meierij van 's-Hertogenbosch. Het is een kerkdorp van de gemeente Sint-Michielsgestel waar het sinds 1 januari 1996 deel van uitmaakt.

Gemonde heeft ongeveer 2230 inwoners.

Toponymie[bewerken]

De naam Gemonde is vrij oud en komt voor in een register van de Abdij van Echternach uit 698/699. Daar werd de plaatsnaam geschreven als Datmunda, te lezen als Gaimunda. Evenals bij Duitse plaatsnamen als Gmünd en Dubbelmonde in de Biesbosch zou dit betrekking hebben op de ligging op een landschappelijke hoogte (verwant aan het Latijnse mons of montis) langs de Dommel.[1]

Bestuurlijke geschiedenis[bewerken]

Er is al duizenden jaren bewoning in de omgeving van Gemonde. Ten noorden van Gemonde, bij de buurtschap Wielse Hoeven, werd een urnenveld aangetroffen.

Het huidige dorp is ontstaan uit vier gehuchten, die elk deel uitmaakten van een andere gemeente: Boxtel, Sint-Michielsgestel, Schijndel en Sint-Oedenrode. De verklaring van deze vreemde situatie voert terug tot 1314, toen de zogenaamde Bodem van Elde door de Hertog Jan III van Brabant werd uitgegeven, een in die tijd moerassig en onbewoonbaar gebied. Vier heren deelden in dit gebied het gezag. Toen het Ancien Régime werd afgeschaft en vervolgens in 1802 de moderne gemeentelijke structuur werd ingesteld, werd het gebied dus over vier gemeenten verdeeld.

Kerkelijke geschiedenis[bewerken]

De katholieke kerk in Gemonde ressorteert tegenwoordig onder het dekenaat 's-Hertogebosch. Het Christendom werd in dit gebied vermoedelijk vanuit Maastricht gebracht door missionarissen uit de omgeving van de Heilige Lambertus. Naar deze heilige is ook de huidige parochie genoemd. Op de plaats van de huidige begraafplaats, Den Hoogert genaamd, kunnen vermoedelijk de eerste kapellen worden gesitueerd. Deze lagen op een dekzandrug te midden van esgronden. Vermoedelijk was er in de 8e eeuw al een kapel die afhankelijk was van de Abdij van Echternach. De Heer van Boxtel was oorspronkelijk voogd van deze kapel. Opgravingen brachten daar eveneens de resten van een 11e-eeuwse kerk aan het licht. Geleidelijk kreeg deze kerk een meer gotisch karakter. De kerk van Boxtel is mogelijk afgeleid van die van Gemonde.

In 1648 werd deze kerk, evenals alle andere in de Meierij, genaast door de Hervormden. Na enige tijd mochten de katholieken hun eredienst weer in schuurkerken vieren. De eerste schuurkerk stamt uit 1674 en in 1771 werd een nieuwe schuurkerk in gebruik genomen. Weliswaar kregen de katholieken in de Napoleontische tijd hun kerk weer terug, maar deze werd in 1824 afgebroken. De stenen gebruikte men voor de bouw van een nieuwe kerk, die echter te klein werd en in 1924 werd vervangen door de huidige.

  • De parochiekerk van de Heilige Lambertus is ontworpen door architect Wolter te Riele. Het is een neogotisch bakstenen kerkgebouw waarvan de gewelven van schoon metselwerk zijn. Hierop zijn tussen 1925 en 1950 een aantal gewelfschilderingen aangebracht. In de kerk is een preekstoel te vinden van omstreeks 1850, vervaardigd door de firma Gebr. Goossens te 's-Hertogenbosch. In het priesterkoor zijn een vijftal glas-in-loodramen aangebracht en merkwaardigerwijs bevindt zich daar ook het orgel. Het beeld van Christus op de Koude Steen is uit de 18e eeuw en gemaakt van beschilderd eikenhout.
  • De oude begraafplaats, de oorspronkelijke kern van Gemonde, bevindt zich nog steeds midden in het dorp. In 2008 werd de kerkhofmuur gerestaureerd.
  • Op het terrein van de nieuwe begraafplaats, die zich bevindt bij buurtschap De Hogert, ligt de Lambertuskapel uit 1959, die gebouwd is met de stenen van de voormalige kerk. De begraafplaats, die zich enkele honderden meters buiten het dorp bevindt, werd in gebruik genomen in 1968.

In 1865 kwamen de Zusters van de Sociëteit van Jezus, Maria en Jozef vanuit het moederhuis te Engelen naar Gemonde. Oorspronkelijk was het klooster toegewijd aan Sint-Antonius. Men verzorgde het onderwijs aan een bewaarschool en aan een lagere school voor meisjes. In 1933 kwam er een bejaardentehuis bij en werd het klooster aan de heilige Odulphus toegewijd, de patroonheilige van Best waar de toenmalige pastoor Van Doremalen vandaan kwam. Er kwam een beeld van deze heilige op het klooster, en dat in 1989 heropgericht bij de school. In 1943 gingen de zusters ook de wijkverpleging verzorgen. In 1966 werd het klooster opgeheven bij gebrek aan novicen, de zusters verhuisden naar woonzorgcentrum Emmaus te Boxtel en er kwam een meubelfabriek in het gebouw. In 1982 brandde dit af en de ruïne werd gesloopt in 1984. Op deze plaats staan nu de woningen van de Pastoor Van Kesselhof.

Overige bezienswaardigheden[bewerken]

Huis Twijnmeer
  • Huisje aan de Gasthuisstraat 8, waarvan de muurankers het jaartal 1618 tonen.
  • Verzetsmonument uit 2004, voorstellende een plaatselijke bewoner die een bestuurder van een glider, in het kader van de Operatie Market Garden, in veiligheid bracht in de bossen van het landgoed Gasthuiskamp.
  • Huis Twijnmeer is een landhuis midden in het plaatsje.Het is een Empire landhuis uit het begin van de 19e eeuw en gelegen op een klein landgoed, waarop zich ook een koetshuis bevindt. In 1815 werd dit landgoed voor het eerst bewoond. Mogelijk heeft hier voordien een slotje gelegen.
  • Molenromp van de Ronde Molen, ten westen van de kom van Gemonde.
  • Natuurstenen Grenspaal uit 1879. Deze is opgericht naar aanleiding van het openen van de eerste keiweg van Sint-Michielsgestel naar Boxtel en ze markeert de grens tussen beide gemeenten, die dwars door het dorp loopt.

Natuur en landschap[bewerken]

Gemonde is omringd door kleinschalig landbouwgebied. Ten westen van Gemonde loopt de Dommel. Er is een wandelpad langs deze rivier en ook ligt op het grondgebied van Gemonde een afgesneden Dommelarm.

Op het kerkplein aan het Twijnmeer bevinden zich twee infoborden. Het kleinste infobord geeft informatie over twee z.g. Ommetjes. Vanuit het dorp starten hier twee gemarkeerde wandelingen. De ene, het ommetje Vossenholen voert langs en door het landgoed Vossenholen en het ommetje Hogert loopt naar De Hogert en het Dommeldal.

Het grote infobord geeft informatie over het mtbnetwerk 't Groene Woud West. Op het bord zijn 6 MTB-routes te zien. Een daarvan, de Mon Plaisirroute, start vanaf het kerkplein. Er kan onderweg gekozen worden uit drie afstanden, 15 km, 25 km en 35 km.

Verenigingsleven (selectie)[bewerken]

  • Heemkundevereniging Den Hogert
  • Voetbalclub V.V. Irene
  • Het Sint Joris Sint Catharina gilde
  • Het Sint Antonius Sint Sebastiaan gilde
  • De Gemondse Tennisvereniging (GTV)
  • Biljartvereniging Touché
  • Dartvereniging Na Afloop Zuipen (NAZ)
  • Ponyclub de Pikeurtjes
  • Rijvereniging Sint Lambertus
  • Bridgeclub Gemonde
  • GTC Mon Plaisir (Gemondse Toerfietsclub)
  • Handboogvereniging "recht door zee"
  • Muziekvereniging Fanfare Sint Lambertus
  • Karate SE-FI Gemonde
  • Smartlappenkoor Gimmese Smart
  • KBO Seniorenvereniging "Eert de Ouderdom"

De carnavalsnaam voor Gemonde is Mullukzuipertjesland.

Onderwijs[bewerken]

Gemonde heeft één basisschool, de Sint Lambertusschool.

Diversen[bewerken]

Sedert 1957 is Gemonde in vriendschap verbonden met het Duitse dorp Ayl.

Bekende personen[bewerken]

Geboren
Woonachtig of gewoond

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Sint-Michielsgestel, Boxtel, Olland, Schijndel

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]